Mặt bằng bố trí nội thất là hình vẽ nhìn từ trên xuống của căn phòng, có tường, cửa và các món đồ đặt đúng tỷ lệ, cho thấy đồ đặt ở đâu và người đi lại thế nào. Gia chủ hoàn toàn có thể tự vẽ bằng giấy kẻ ô, bút chì và những miếng bìa cắt theo hình đồ đạc, hoặc bằng một phần mềm vẽ mặt bằng đơn giản. Thứ khó không phải là vẽ, mà là nhớ chừa đủ chỗ cho cánh cửa, ngăn kéo, ghế kéo ra và lối đi.
Tự vẽ trước khi mua đồ hay trước khi gặp người thiết kế giúp bạn biết mình muốn gì, loại sớm những phương án không vừa, và nói chuyện với thợ bằng hình thay vì bằng lời. Bài này hướng dẫn từ chọn tỷ lệ, vẽ khung phòng, làm hình đồ đạc, các khoảng chừa tham khảo, đến cách so phương án và kiểm trên sàn thật.
Tự vẽ để làm gì khi đằng nào cũng thuê thiết kế
Người thiết kế giỏi sẽ đưa ra phương án tốt, nhưng họ chỉ biết về gia đình bạn những gì bạn kể trong vài buổi gặp. Một mặt bằng tự vẽ, dù vụng, cho họ thấy ngay bạn ưu tiên gì: giường phải nhìn ra cửa sổ, bàn ăn phải đủ sáu người ngày giỗ, góc làm việc không được quay lưng ra cửa. Nó cũng giúp chính bạn nhận ra những mong muốn mâu thuẫn nhau trước khi trả tiền cho người khác thử hộ.
Với những người không thuê thiết kế, chỉ mua đồ rời hoặc đặt vài món đóng theo kích thước, mặt bằng tự vẽ gần như là công cụ duy nhất để tránh mua sai cỡ. Một chiếc sofa trông vừa vặn ở cửa hàng rộng mấy trăm mét vuông có thể chiếm gần hết phòng khách căn hộ. Một chiếc giường đôi lớn có thể khiến cánh tủ áo không mở hết được. Vẽ ra giấy, những chuyện này lộ ra trong mười phút.
Mặt bằng tự vẽ cũng là tài liệu để thảo luận trong gia đình. Hai vợ chồng tranh luận bằng lời về chỗ đặt tivi có thể kéo dài nhiều buổi; nhìn ba phương án trên giấy thì quyết định nhanh hơn nhiều, vì ai cũng thấy được cái mất và cái được của từng cách.
Chọn tỷ lệ và vẽ khung phòng
Tỷ lệ 1:50 là dễ dùng nhất cho một phòng. Ở tỷ lệ này, 1 cm trên giấy bằng 50 cm ngoài thực tế; với giấy kẻ ô 5 mm, mỗi ô nhỏ là 25 cm. Một phòng ngủ 3,3 m × 3,6 m chiếm khoảng 6,6 cm × 7,2 cm, đủ to để đặt đồ và ghi chú. Vẽ cả căn hộ trên một tờ A4 thì dùng 1:100, nhưng khi bố trí chi tiết từng phòng nên quay về 1:50.
Vẽ tường có độ dày. Kẻ hai nét song song cho mỗi bức tường, tô đậm phần giữa. Tường vẽ bằng một nét mảnh khiến mặt bằng trông rộng hơn thực tế, nhất là với nhà phố tường gạch dày.
Vẽ cửa đi kèm cung mở. Cánh cửa vẽ thành một đường thẳng từ bản lề, kèm cung tròn một phần tư thể hiện đường quét của mép cánh. Vùng bên trong cung là vùng không được đặt đồ cao. Cửa lùa thì vẽ hai đường song song và đánh dấu phía cánh trượt vào.
Vẽ cửa sổ, bậu và hướng sáng. Cửa sổ vẽ bằng ba nét mảnh trong độ dày tường, ghi cao độ bậu. Thêm một mũi tên nhỏ chỉ hướng nắng buổi chiều nếu biết, vì nó ảnh hưởng chỗ đặt giường, bàn làm việc và tivi.
Đánh dấu những thứ cố định. Cột, dầm (vẽ nét đứt), hộp kỹ thuật, ổ điện, công tắc, điểm chờ điều hoà, ống thoát nước. Đây là những thứ quyết định đồ đặt được ở đâu nhiều hơn là ý thích.
Dùng phần mềm thì vẫn giữ những nguyên tắc trên. Các ứng dụng vẽ mặt bằng miễn phí cho phép kéo thả đồ có sẵn kích thước, nhưng kích thước mặc định của thư viện thường không khớp đồ bạn định mua. Luôn sửa kích thước món đồ theo số thật trước khi đặt vào.
Làm hình đồ đạc theo kích thước thật
Cắt từng món đồ ra bìa cứng hoặc giấy màu theo cùng tỷ lệ với mặt bằng: giường, tủ áo, bàn, ghế, sofa, kệ tivi, bàn trà, tủ lạnh, máy giặt. Ghi tên và kích thước lên mỗi miếng. Miếng bìa rời có lợi hơn vẽ trực tiếp vì bạn xoay, đẩy, đổi chỗ thoải mái mà không phải tẩy. Một bộ hình đồ đạc dùng được cho mọi phương án và mọi phòng cùng tỷ lệ.
Kích thước phải là kích thước của món đồ cụ thể bạn có hoặc định mua, không phải kích thước "thường thấy". Giường ghi chữ đệm 1,6 m nhưng khung giường có thể rộng 1,8 m và dài 2,1 m vì đầu giường, thành giường dày. Sofa văng ghi 2 m có khi tay vịn làm tổng chiều dài lên 2,2 m. Tủ áo sâu 60 cm cộng tay nắm và phào sẽ thành 63, 64 cm. Đồ chưa chọn thì lấy kích thước lớn nhất trong khoảng bạn đang cân nhắc.
Với đồ có phần di động, làm thêm một miếng giấy mỏng màu khác cho vùng hoạt động: cánh tủ khi mở, ngăn kéo khi kéo hết, ghế ăn khi kéo ra để ngồi, ghế làm việc khi lùi lại, giường có ngăn kéo dưới gầm. Đặt miếng giấy mỏng chồng lên mặt bằng, bạn thấy ngay hai vùng hoạt động có đè lên nhau hay không. Đây là chỗ mà mặt bằng tự vẽ của gia chủ hay sai nhất.
Khoảng chừa tham khảo khi xếp đồ
Các con số dưới đây là khoảng thường gặp trong tài liệu thiết kế nhà ở và trong thực tế căn hộ Việt Nam, dùng để kiểm phương án nhanh. Chúng là mức tham khảo, không phải quy chuẩn; nhà có người già, người dùng xe lăn hay trẻ nhỏ cần rộng hơn.
| Vị trí | Khoảng thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lối đi chính trong nhà | khoảng 80–90 cm trở lên | Hai người tránh nhau thoải mái cần rộng hơn |
| Lối đi phụ (một người, ít qua lại) | khoảng 60 cm | Ví dụ lối giữa giường và tường |
| Trước tủ áo cánh mở | bề rộng một cánh cộng khoảng 50–60 cm | Để vừa mở cánh vừa đứng chọn đồ |
| Trước ngăn kéo | độ sâu ngăn kéo cộng khoảng 40–50 cm | Kéo hết ngăn mà không phải lùi vào giường |
| Từ mép bàn ăn tới tường hay đồ khác | khoảng 75–90 cm | Kéo ghế ra ngồi và có người đi sau lưng |
| Giữa sofa và bàn trà | khoảng 40–45 cm | Với tay đặt cốc được mà vẫn đi qua được |
| Hai bên giường đôi | khoảng 50–60 cm mỗi bên | Một bên áp tường được nếu phòng nhỏ |
| Trước bồn cầu, lavabo | khoảng 50–60 cm | Phòng tắm nhỏ thường là chỗ khó nhất |
Đo nhà mình và cân nhắc thói quen của gia đình. Người cao lớn, nhà hay có khách, hoặc có người cần đi lại bằng khung tập đi thì những khoảng trên là mức dưới, không phải mức đủ.
Vẽ lớp thứ hai: đường đi, ánh sáng và điện
Khi đồ đã nằm tương đối ổn, đặt một tờ giấy can hoặc giấy mỏng lên trên và vẽ đường đi của người trong một ngày: từ cửa vào tới chỗ cất giày, tới phòng ngủ, từ giường tới nhà vệ sinh ban đêm, từ bếp tới bàn ăn. Đường đi càng thẳng, càng ít phải vòng qua đồ, phương án càng dễ sống. Hai đường đi chính cắt nhau ngay giữa khu sinh hoạt thường là dấu hiệu nên xoay lại đồ.
Tiếp theo đánh dấu vùng sáng tự nhiên trong ngày: phần sàn có nắng buổi sáng, phần có nắng chiều gắt. Bàn làm việc đặt sao cho ánh sáng đến từ bên cạnh thay vì từ sau lưng hay đối diện thẳng; tivi tránh cửa sổ phía sau hay đối diện để đỡ chói. Giường tránh vùng nắng chiều chiếu thẳng nếu phòng hướng tây.
Cuối cùng đặt các điểm điện hiện có lên lớp này và xem mỗi món cần điện có ổ gần không: đầu giường, bàn làm việc, kệ tivi, bàn trang điểm, góc sạc điện thoại. Chỗ nào thiếu thì ghi lại. Nếu đang làm nội thất từ đầu, danh sách này là đầu vào cho bản vẽ điện; nếu không đục tường được, nó cho biết bạn cần dây nối hay ổ cắm nổi ở đâu, và có nên đổi phương án để đồ gần ổ sẵn có hơn không.
So ba phương án rồi thử trên sàn thật
Một mặt bằng duy nhất thường là phương án đầu tiên nghĩ ra, chưa chắc là tốt nhất. Cách làm hiệu quả là ép mình vẽ ít nhất ba cách:
- Phương án theo thói quen: xếp đồ theo cách bạn vẫn hình dung từ đầu.
- Phương án đảo trục: xoay món đồ lớn nhất (giường, sofa, bàn ăn) sang trục còn lại của phòng, rồi xếp những món khác theo nó.
- Phương án bớt một món: bỏ hẳn một món lớn (bàn trà, một tủ, một ghế đơn) và xem phòng được gì.
- Chấm từng phương án theo bốn câu: lối đi chính có thông không; cánh và ngăn kéo có mở hết không; ánh sáng có đúng chỗ cần không; cất đồ có đủ không.
- Chọn một phương án, rồi dùng băng dính giấy dán lên sàn thật theo đúng kích thước các món đồ chính, kể cả vùng mở cánh tủ.
- Sống thử một hai ngày với hình băng dính: đi qua lại, đứng ở chỗ cánh tủ mở, ngồi ghế đặt ở chỗ định để bàn. Chỉnh lại trên giấy những chỗ thấy chật.
Bước dán băng dính có vẻ thừa nhưng là bước bắt được nhiều lỗi nhất, vì cảm giác chật hay rộng của cơ thể thật khác với cảm giác khi nhìn tờ giấy. Với đồ cao như tủ áo, có thể dựng tạm vài thùng carton để hình dung chiều cao và xem nó có chắn sáng cửa sổ hay không.
Những lỗi hay gặp khi gia chủ tự vẽ
Mặt bằng tự vẽ thường sai ở những chỗ giống nhau. Rà lại theo danh sách này trước khi đem đi mua đồ hay đưa người thiết kế:
- Quên cung mở của cửa đi và cửa sổ mở vào trong, đặt tủ hay kệ ngay trong vùng quét.
- Dùng kích thước nệm thay cho kích thước khung giường, dùng kích thước lòng ghế thay cho cả tay vịn.
- Không vẽ dàn lạnh điều hoà và vùng gió thổi, để giường hoặc bàn làm việc ngay dưới luồng gió.
- Không chừa chỗ cho rèm: rèm vải kéo sang hai bên cần một đoạn tường trống cạnh cửa sổ, không thể đặt tủ cao sát mép cửa.
- Quên những món không phải nội thất nhưng chiếm chỗ: máy lọc không khí, quạt cây, giá phơi đồ, xe đẩy em bé, xe đạp.
- Vẽ tường mỏng và vẽ phòng theo kích thước bản vẽ chủ đầu tư thay vì số đo thật.
- Đặt đồ sát nhau tối đa để "tận dụng", làm phòng không còn mặt sàn trống nào, nhìn thì đủ đồ nhưng sống thì chật.
Sửa xong những lỗi này, mặt bằng tự vẽ của bạn đã đủ tốt để mua đồ rời, hoặc để làm điểm khởi đầu cho buổi làm việc với người thiết kế.
Câu hỏi thường gặp
Không biết vẽ có tự làm mặt bằng được không?
Được. Mặt bằng bố trí không cần nét đẹp, chỉ cần đúng tỷ lệ và đủ chi tiết. Giấy kẻ ô làm thay phần khó nhất là đo trên giấy; bạn chỉ cần đếm ô. Những miếng bìa cắt theo đồ đạc giúp thử nhiều cách xếp mà không phải vẽ lại.
Nên dùng giấy hay phần mềm để vẽ mặt bằng?
Giấy và bìa rời nhanh, dễ cùng cả nhà ngồi xem và không phải học. Phần mềm tiện khi muốn vẽ cả căn, lưu nhiều phương án và xem góc nhìn ba chiều. Dù dùng gì, kích thước đồ phải nhập theo số thật, không dùng kích thước mặc định của thư viện mẫu.
Tỷ lệ 1:50 và 1:100 khác nhau thế nào khi dùng?
Ở 1:50, một centimét trên giấy bằng nửa mét ngoài thực tế, đủ to để thấy cánh tủ, ngăn kéo, khoảng hở. Ở 1:100, một centimét bằng một mét, hợp để nhìn cả căn hộ hay cả tầng nhà phố nhưng quá nhỏ để kiểm chi tiết. Nên dùng 1:100 cho tổng thể, 1:50 cho từng phòng.
Có nên đưa mặt bằng tự vẽ cho đơn vị thiết kế không?
Nên, kèm lời giải thích vì sao bạn xếp như vậy. Người thiết kế không cần làm theo y nguyên, nhưng họ hiểu nhanh ưu tiên của gia đình và có thể chỉ ra chỗ nào không ổn. Đây thường là phần chuẩn bị giúp buổi làm việc đầu tiên đi thẳng vào việc.
Dán băng dính lên sàn có làm hỏng sàn gỗ không?
Băng dính giấy loại dùng cho thợ sơn ít để lại keo nếu bóc trong vài ngày, nhưng sàn mới sơn, sàn gỗ có lớp phủ dầu hoặc sàn ở chỗ nắng nóng vẫn có thể bị ảnh hưởng. Thử một mẩu nhỏ ở góc khuất trước, và bóc ra khi đã kiểm xong, đừng để lâu.
Phòng quá nhỏ, phương án nào cũng chật thì làm sao?
Khi ba phương án đều chật, vấn đề thường nằm ở danh sách đồ chứ không ở cách xếp. Thử bỏ một món, đổi món lớn sang cỡ nhỏ hơn, thay đồ cánh mở bằng cánh lùa hoặc gộp hai chức năng vào một món. Vẽ lại với danh sách đồ mới sẽ thấy khác biệt rõ.