Một bộ bàn ghế làm việc tại nhà dùng tốt khi ba điều khớp với người ngồi: mặt bàn ở khoảng ngang khuỷu tay khi ngồi thẳng vai thả lỏng, mặt bàn đủ sâu để màn hình đặt cách mắt khoảng một sải tay, và ghế chỉnh được độ cao sao cho bàn chân đặt phẳng trên sàn, có đỡ lưng dưới. Khi không chỉnh được bàn, hãy chỉnh ghế và kê chân; khi không chỉnh được ghế, hãy chọn bàn vừa người nhất.
Bài này dành cho người làm việc hoặc học tập tại nhà vài giờ mỗi ngày trở lên, ở góc phòng ngủ, phòng khách hay một phòng nhỏ riêng. Các con số là mức tham khảo phổ biến trong các hướng dẫn công thái học; cơ thể mỗi người khác nhau, hãy đo chính mình. Bài không thay lời khuyên của bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu khi bạn đã có đau mỏi kéo dài.
Đo người trước, chọn đồ sau: bốn số đo cần có
Ngồi trên một chiếc ghế phẳng, lưng thẳng, vai thả lỏng, nhờ người nhà đo giúp:
- Chiều cao khoeo chân: từ sàn tới mặt dưới đùi sát đầu gối khi bàn chân đặt phẳng. Đây là chiều cao mặt ngồi ghế phù hợp, cộng thêm độ dày đế giày nếu bạn hay đi dép trong nhà.
- Chiều cao khuỷu tay khi ngồi: từ sàn tới mặt dưới khuỷu tay khi cánh tay buông dọc thân, cẳng tay gập ngang. Mặt bàn hoặc mặt bàn phím nên ở quanh mức này.
- Chiều cao tầm mắt khi ngồi: từ sàn tới mắt. Mép trên màn hình thường được khuyên đặt ngang hoặc hơi thấp hơn tầm mắt.
- Chiều dài đùi: từ lưng (khi tựa) tới khoeo chân. Độ sâu mặt ghế nên ngắn hơn số này vài đốt ngón tay để mép ghế không ép vào khoeo.
Với bốn số đo này, bạn sẽ thấy ngay vì sao bàn làm việc chuẩn hàng loạt, thường cao khoảng 72–76 cm, hợp với người cao trung bình nhưng có thể quá cao với người thấp, khiến vai phải nhô lên khi gõ phím cả ngày.
Kích thước bàn làm việc: chọn theo việc bạn làm
Độ rộng và độ sâu mặt bàn quyết định bạn có đặt được màn hình đúng khoảng cách không, có chỗ cho giấy tờ, cho tay không:
| Kiểu công việc | Độ rộng tham khảo | Độ sâu tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Máy tính xách tay, ít giấy tờ | Khoảng 80–100 cm | Khoảng 50–60 cm | Nên có giá nâng laptop và bàn phím rời để màn hình lên tầm mắt |
| Một màn hình rời | Khoảng 100–120 cm | Khoảng 60–70 cm | Độ sâu đủ để màn hình lùi xa khoảng một sải tay |
| Hai màn hình hoặc màn hình lớn | Khoảng 140–160 cm | Khoảng 70–80 cm | Kiểm chân bàn không vướng khi đặt ghế lùi vào |
| Vẽ, may vá, làm đồ thủ công | Từ 120 cm trở lên | Từ 70 cm trở lên | Cần chiếu sáng mặt bàn tốt, mặt bàn chịu xước |
| Học sinh làm bài | Khoảng 90–120 cm | Khoảng 55–65 cm | Ưu tiên bàn ghế chỉnh được độ cao theo tuổi |
Mặt bàn sâu quá 80 cm trong phòng nhỏ sẽ lấn lối đi; nông dưới 50 cm thì màn hình phải đặt quá gần mắt. Nếu phòng hẹp, cân nhắc giá treo màn hình kẹp mép bàn để kéo màn hình lùi ra mà không cần bàn sâu.
Ghế ngồi lâu: những bộ phận nên chỉnh được
Độ cao mặt ngồi. Bắt buộc phải chỉnh được, thường bằng piston khí. Đây là chỉnh quan trọng nhất vì nó nối người với bàn. Hỏi dải chỉnh độ cao của ghế có phủ được số đo khoeo chân của bạn không, đặc biệt với người rất thấp hoặc rất cao.
Đỡ lưng dưới. Phần tựa có chỗ phồng ra ở ngang thắt lưng, chỉnh được lên xuống hoặc độ nhô thì tốt hơn tựa phẳng. Ghế không có đỡ lưng dưới có thể bù bằng một gối nhỏ kê sau lưng.
Độ ngả và lực ngả. Ngả nhẹ ra sau khi đọc hay nghe gọi giúp thay đổi tư thế, giảm tải cho cột sống. Ghế có núm chỉnh lực ngả theo cân nặng và khoá được ở vài góc dễ chịu hơn ghế chỉ ngả tự do.
Tay vịn. Tay vịn chỉnh được độ cao, hoặc ít nhất thấp hơn mặt bàn, để ghế lùi sát bàn được. Tay vịn cố định quá cao chạm mép bàn làm bạn phải ngồi xa, với người ra trước.
Độ sâu mặt ngồi. Một số ghế cho trượt mặt ngồi ra trước sau. Mép ghế cách khoeo chân khoảng hai đến bốn ngón tay là mức thường được khuyên.
Chân ghế và bánh xe. Chân sao năm cánh ổn định hơn bốn cánh. Sàn gỗ, sàn vinyl nên dùng bánh xe mềm hoặc thảm lót ghế để không xước sàn.
Góc làm việc trong phòng ngủ, phòng khách: đặt bàn ở đâu
Phần lớn nhà Việt không có phòng làm việc riêng, nên bàn làm việc thường nằm trong phòng ngủ hoặc góc phòng khách. Vị trí đặt bàn ảnh hưởng tới ánh sáng, tiếng ồn và cả giấc ngủ. Đặt bàn vuông góc với cửa sổ thường là phương án tốt nhất về ánh sáng: ánh sáng tự nhiên chiếu ngang, màn hình không bị chói như khi quay lưng ra cửa sổ, mắt không bị loá như khi nhìn thẳng ra cửa sổ.
Trong phòng ngủ, cố gắng đặt bàn sao cho khi ngồi làm việc không nhìn thẳng vào giường, và khi nằm trên giường không nhìn thẳng vào màn hình, đống giấy tờ. Đây không phải chuyện kiêng kị mà là chuyện tách bạch hai hoạt động; nhiều người làm việc tại nhà thấy khó dứt công việc khi góc làm việc luôn nằm trong tầm mắt lúc đi ngủ. Một kệ thấp, một tấm rèm hoặc chỉ cần hướng bàn khác đi cũng giúp tách vùng.
Ở phòng khách, chọn góc ít người đi qua lại, xa tivi, có ổ điện gần. Bàn làm việc gấp treo tường hoặc bàn có ngăn kéo giấu máy tính, dây điện giúp phòng khách trở lại là phòng khách khi hết giờ làm. Dây điện, cục sạc nên có máng đi dây dưới mặt bàn để chân không vướng và trẻ nhỏ không kéo được.
Bàn nâng hạ, ghế quỳ, ghế bóng: nên hiểu trước khi mua
Bàn nâng hạ bằng tay quay hoặc động cơ cho phép chuyển giữa ngồi và đứng. Các hướng dẫn sức khoẻ nghề nghiệp nhìn chung khuyên thay đổi tư thế thường xuyên, không ngồi một mạch quá lâu, nhưng đứng cả ngày cũng có hại riêng như mỏi chân, đau lưng. Bàn nâng hạ hữu ích nếu bạn thật sự đổi tư thế vài lần mỗi ngày; nếu mua rồi để cố định ở một độ cao thì một bàn thường vừa người là đủ. Khi chọn, kiểm độ rung ở vị trí cao nhất, dải chỉnh có hạ đủ thấp cho người thấp nhà bạn không, và khả năng chịu tải của khung.
Ghế quỳ và ghế bóng được quảng cáo là giúp ngồi thẳng lưng. Bằng chứng nghiên cứu về lợi ích lâu dài của chúng so với một ghế làm việc chỉnh được tốt còn hạn chế và không thống nhất. Chúng có thể là lựa chọn thay đổi tư thế trong ngày, không nên là ghế duy nhất cho tám tiếng ngồi.
Với trẻ em và học sinh, ưu tiên bàn ghế chỉnh được độ cao theo từng năm, hoặc ít nhất ghế chỉnh được và có kê chân. Bàn ghế người lớn dùng cho trẻ thường làm trẻ phải nhô vai, cúi sát mặt bàn. Không có kích thước nào phải áp cứng cho mọi trẻ; đo theo trẻ và chỉnh lại khi trẻ lớn.
Ánh sáng, ổ điện và tiếng ồn: phần ngoài bàn ghế quyết định một ngày làm việc
Một bộ bàn ghế vừa người vẫn có thể gây mỏi nếu góc làm việc thiếu sáng hoặc quá chói. Ánh sáng tự nhiên tốt cho tinh thần nhưng thay đổi theo giờ; nhà có cửa sổ hướng tây sẽ thấy màn hình bị loá mạnh vào buổi chiều. Rèm mỏng tán sáng hoặc rèm cuốn có độ xuyên sáng vừa phải giúp giữ ánh sáng mà giảm chói. Buổi tối, ngoài đèn trần nên có đèn bàn chiếu xuống mặt giấy, đặt ở phía đối diện tay cầm bút để bóng tay không che chỗ viết, và chọn ánh sáng có độ hoàn màu tốt nếu làm việc với màu sắc.
Ổ điện thường bị bỏ quên cho tới khi bàn đã đặt xong. Một góc làm việc thường cần cấp điện cho máy tính, màn hình, đèn, sạc điện thoại, có khi cả loa và bộ phát wifi. Đặt bàn gần ổ cắm sẵn có, dùng ổ cắm kéo dài loại có cầu chì và chứng nhận an toàn, gom dây vào máng dưới bàn. Nếu cần thêm ổ cắm cố định trên tường, việc đi dây mới nên giao cho thợ điện có nghề, không tự đấu nối.
Tiếng ồn ảnh hưởng nhiều tới người họp trực tuyến. Góc làm việc gần đường phố, gần bếp hay phòng trẻ chơi sẽ khó tập trung. Kệ sách đầy, rèm vải dày, thảm dưới chân bàn giúp giảm tiếng vang trong phòng; các biện pháp cách âm triệt để hơn thuộc chuyên mục phòng ngủ và cải tạo.
Kiểm nhanh bàn ghế làm việc tại cửa hàng hoặc khi nhận hàng
Mang theo số đo của bạn và kiểm các điểm sau:
- Lắc mặt bàn theo chiều ngang khi đứng bên cạnh: bàn tốt không rung lắc, nhất là bàn chân chữ T, chữ U bằng thép.
- Ngồi vào và kéo ghế sát bàn: đùi không chạm mặt dưới bàn hay hộc kéo, tay vịn không vướng mép bàn.
- Ấn tay xuống giữa mặt bàn rộng: không võng; bàn dài trên khoảng 140 cm nên có thanh giằng dưới mặt.
- Chỉnh ghế qua toàn bộ dải độ cao: piston lên xuống đều, giữ yên ở mức đã chọn, không tụt dần.
- Ngồi ít nhất mười phút ở tư thế gõ phím: kiểm mép ghế có ép khoeo chân, lưng dưới có được đỡ, vai có phải nhô lên.
- Hỏi bảo hành piston và cơ cấu ngả của ghế, và mặt bàn có chịu được nhiệt của cốc nóng, vết xước của chuột không.
Nếu bàn đã có sẵn và hơi cao so với người, nâng ghế lên cho khuỷu tay ngang mặt bàn rồi dùng một bục kê chân để bàn chân vẫn đặt phẳng. Đây là cách chỉnh rẻ và hiệu quả nhất cho phần đông người làm việc tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Bàn làm việc cao bao nhiêu là chuẩn?
Bàn sản xuất hàng loạt thường cao khoảng 72–76 cm, hợp người cao trung bình. Chuẩn thật sự là mặt bàn ngang khuỷu tay khi bạn ngồi thẳng với ghế đã chỉnh để bàn chân đặt phẳng. Người thấp có thể cần bàn thấp hơn hoặc nâng ghế và kê chân.
Có cần mua ghế công thái học đắt tiền không?
Không bắt buộc. Điều quan trọng là ghế chỉnh được độ cao, có đỡ lưng dưới, độ sâu mặt ngồi hợp đùi và bạn ngồi thấy dễ chịu sau vài giờ. Một ghế tầm trung chỉnh được những điểm này thường tốt hơn ghế đắt mà không vừa người. Ngồi thử trước khi mua là cách chắc nhất.
Làm việc bằng laptop cả ngày nên kê thế nào?
Màn hình laptop gắn liền bàn phím nên không thể vừa màn hình ngang mắt vừa bàn phím ngang khuỷu tay. Cách phổ biến là dùng giá nâng laptop đưa màn hình lên cao, kèm bàn phím và chuột rời đặt trên mặt bàn. Nếu chỉ dùng ngắn, ít nhất nên nghỉ và đổi tư thế thường xuyên.
Đặt bàn làm việc quay lưng ra cửa sổ có sao không?
Về ánh sáng, quay lưng ra cửa sổ làm màn hình bị phản chiếu và khuôn mặt bạn bị ngược sáng khi gọi video. Đặt bàn vuông góc với cửa sổ thường tốt hơn. Nếu buộc phải quay lưng, dùng rèm mỏng tán sáng và đèn bàn chiếu từ phía trước bên hông.
Mặt bàn gỗ tự nhiên hay mặt ván phủ melamine tốt hơn cho bàn làm việc?
Gỗ tự nhiên ấm tay, sửa được vết xước bằng cách chà và phủ lại, nhưng cần lót cốc nóng và tránh nước đọng. Ván phủ melamine hoặc laminate chịu xước, chịu nhiệt khá, dễ lau, giá dải rộng, nhưng khi bong mép hay phồng nước thì khó sửa. Chọn theo cách bạn dùng và mức chăm sóc chấp nhận được.
Ngồi làm việc bị đau lưng thì có nên đổi ghế ngay?
Đổi ghế có thể giúp nếu ghế hiện tại không chỉnh được độ cao hoặc không đỡ lưng dưới. Nhưng đau lưng kéo dài có nhiều nguyên nhân, từ tư thế, thời gian ngồi liên tục tới bệnh lý. Nếu đau kéo dài, lan xuống chân hoặc kèm tê, nên đi khám bác sĩ trước khi chỉ dựa vào thay đồ nội thất.