Ngân sách nội thất nên bắt đầu từ con số gia đình chi được mà không ảnh hưởng cuộc sống, rồi chia xuống năm nhóm: phần hoàn thiện gắn vào nhà, đồ đóng theo kích thước, đồ rời, thiết bị và đèn, và chi phí mềm; sau đó giữ lại một phần dự phòng trước khi đi xin báo giá. Làm ngược lại, tức là xin báo giá trước rồi mới nghĩ xem có đủ tiền không, là con đường quen thuộc dẫn tới vượt chi và những món làm dở dang.
Bài này không nêu giá, vì giá thay đổi theo thời điểm, khu vực, vật liệu và đơn vị. Thay vào đó là cách cấu trúc một bảng ngân sách, những khoản hay bị quên, thứ tự nên ưu tiên khi tiền có hạn, cách đặt phần dự phòng và theo dõi thực chi. Mọi tỷ lệ trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ cách nghĩ.
Bắt đầu từ con số chi được, không phải từ báo giá
Báo giá trả lời câu hỏi "làm như thế này hết bao nhiêu", trong khi gia đình cần trả lời câu hỏi "có bao nhiêu thì làm được gì". Nếu không có con số trần từ đầu, mỗi báo giá sẽ kéo bạn đi một hướng: đơn vị này đề xuất thêm trần giật cấp, đơn vị kia gợi ý tủ kịch trần cho mọi phòng, và tổng cứ thế tăng dần mà không ai thấy lúc nào vượt ngưỡng.
Con số trần nên tính từ khoản tiền thực có, trừ đi quỹ khẩn cấp của gia đình và các khoản lớn đã biết trong năm tới. Nếu phải vay thêm để làm nội thất, nên tính trước khoản trả hằng tháng có thoải mái không, chứ không chỉ tính tổng có vay được không. Một căn nhà đẹp mà gia đình căng thẳng tài chính trong mấy năm đầu là một kết quả tồi.
Khi đã có con số trần, nói rõ nó với người thiết kế ngay buổi đầu. Nhiều gia chủ ngại nói vì sợ bị "làm theo đúng ngân sách cao nhất". Thực tế, người thiết kế không biết ngân sách sẽ phải đoán, và đoán sai theo chiều nào cũng tốn thời gian: đoán thấp thì phương án nghèo nàn, đoán cao thì phải cắt sửa nhiều vòng. Một con số rõ ràng giúp họ chọn vật liệu và mức độ chi tiết phù hợp ngay từ bản đầu.
Năm nhóm chi phí của một bộ nội thất
Chia ngân sách theo nhóm giúp bạn so được báo giá của nhiều đơn vị và biết tiền đi về đâu. Tỷ trọng ở cột cuối là ví dụ giả định cho một căn hộ hai phòng ngủ làm nội thất tương đối đầy đủ; nhà bạn có thể khác xa.
| Nhóm | Gồm những gì | Tỷ trọng ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Hoàn thiện gắn vào nhà | Trần, sơn bả, sàn, ốp tường, điện chiếu sáng và ổ cắm, cửa phòng nếu thay | khoảng một phần tư |
| Đồ đóng theo kích thước | Tủ áo, tủ bếp, kệ tivi, tủ giày, đầu giường ốp, tủ lavabo đóng | khoảng một phần ba |
| Đồ rời | Sofa, giường, đệm, bàn ăn, ghế, bàn làm việc, bàn trà | khoảng một phần năm |
| Thiết bị và đèn | Thiết bị bếp, thiết bị vệ sinh nếu thay, điều hoà, đèn, rèm | khoảng một phần mười đến một phần năm, tuỳ thay bao nhiêu thiết bị |
| Chi phí mềm | Thiết kế, vận chuyển, vệ sinh sau thi công, phí và đặt cọc thi công chung cư, chỗ ở tạm, đồ trang trí | thường bị quên, nên tách riêng |
Mục đích của bảng không phải để khớp tỷ lệ, mà để không bỏ sót nhóm nào. Gia chủ hay lập ngân sách chỉ cho nhóm thứ hai vì đó là phần báo giá thể hiện rõ nhất, rồi bất ngờ khi tổng đồ rời, đèn và rèm cộng lại cũng là một khoản lớn.
Nếu căn hộ bàn giao hoàn thiện cơ bản và giữ nguyên sàn, trần của chủ đầu tư, nhóm đầu gần như biến mất và tiền dồn sang đồ đóng, đồ rời. Nhà phố cải tạo thì ngược lại, nhóm đầu thường lớn nhất.
Những khoản chi phí mềm hay bị quên
Chi phí mềm là những khoản không hiện ra thành đồ vật trong nhà nên rất dễ lọt khỏi bảng tính. Gộp lại, chúng có thể bằng một món đồ lớn:
- Phí thiết kế nếu thuê riêng, hoặc phần thiết kế đã được tính lẫn vào giá thi công.
- Phí và tiền đặt cọc thi công theo nội quy toà nhà chung cư, phí vận chuyển phế thải, phí dùng thang máy chở hàng nếu có.
- Vận chuyển và lắp đặt đồ rời, nhất là đồ mua ở nhiều nơi khác nhau; một số nơi tính riêng phí đưa lên tầng.
- Vệ sinh sau thi công trước khi dọn vào, giặt rèm, lau kính.
- Chỗ ở tạm hoặc chi phí đi lại nếu gia đình phải dọn ra trong thời gian làm, kể cả tiền thuê kho gửi đồ.
- Đồ nhỏ đi kèm: móc treo, giá phơi, thùng rác, hộp chia ngăn tủ, đèn ngủ, ổ cắm kéo dài, rèm phòng tắm.
- Sửa chữa phát hiện khi thi công mà không thuộc phát sinh do đổi ý: ổ điện cũ hỏng, đường ống rò, tường bong, cần thợ xử lý trước khi làm tiếp.
Đặt một dòng riêng cho từng khoản ngay từ đầu, kể cả khi chưa biết số. Một dòng có tên mà chưa có số vẫn tốt hơn nhiều so với không có dòng nào, vì nó nhắc bạn hỏi.
Khi tiền có hạn: ưu tiên theo độ khó sửa về sau
Làm đúng ngay những thứ nằm trong tường, trần, sàn. Đường điện, vị trí ổ cắm, ống luồn dây mạng, ống thoát nước ngưng điều hoà, lớp cách âm, chống ẩm chân tường. Sửa những thứ này sau khi đã ở là phải đục phá và làm lại lớp hoàn thiện, chi phí gấp nhiều lần làm ngay từ đầu.
Kế đến là đồ đóng theo kích thước. Tủ áo, tủ bếp gắn chặt vào nhà, thay sau khó và tốn. Nếu tiền chưa đủ cho mọi tủ, ưu tiên tủ dùng nhiều nhất và tủ quyết định bố cục, như tủ áo phòng ngủ chính và tủ bếp; tủ phòng khách, kệ trang trí có thể chờ.
Chi tiền vào những chỗ chạm hằng ngày. Bản lề, ray ngăn kéo, tay nắm, mặt bàn bếp, đệm ngủ, ghế ngồi làm việc. Đây là những thứ dùng mỗi ngày nhiều lần, loại kém sẽ hỏng sớm hoặc gây khó chịu kéo dài; nâng cấp chúng thường đáng hơn nâng cấp bề mặt trang trí.
Đồ rời có thể mua theo đợt. Bàn trà, ghế đơn, kệ sách, bàn trang điểm có thể mua sau khi đã ở vài tháng và biết mình thật sự cần gì. Nhiều gia đình nhận ra sau khi dọn vào rằng một vài món định mua là thừa.
Trang trí để sau cùng. Tranh, thảm, đèn trang trí, cây là phần dễ thêm nhất và cũng dễ thay nhất, không cần dồn vào ngân sách ban đầu.
Đặt phần dự phòng và tách hai loại phát sinh
Phần dự phòng là khoản giữ lại ngoài tổng các hạng mục, không chia cho món nào, chỉ dùng khi có việc không lường trước. Ví dụ giả định: nếu tổng các hạng mục là một trăm đơn vị, nhiều gia chủ giữ thêm khoảng mười đến mười lăm đơn vị dự phòng. Nhà cũ cải tạo, nhà chưa rõ hiện trạng điện nước nên giữ cao hơn; căn hộ mới bàn giao, bản vẽ chốt kỹ có thể giữ thấp hơn.
Nên tách phát sinh làm hai loại ngay trong bảng. Loại thứ nhất là phát sinh do hiện trạng: tường ẩm, ống rò, trần cũ yếu, phải xử lý mà không ai muốn. Loại thứ hai là phát sinh do đổi ý: đổi vật liệu đắt hơn, thêm một tủ, nâng cấp đèn. Loại thứ nhất là lý do chính đáng để dùng dự phòng. Loại thứ hai nên được trả bằng cách bớt một hạng mục khác, nếu không dự phòng sẽ cạn trước khi việc thật sự cần tiền xuất hiện.
Dự phòng không dùng hết là tin tốt chứ không phải tiền "phí". Nó có thể dành cho đồ rời mua sau, cho bảo trì năm đầu, hoặc đơn giản quay về quỹ gia đình. Gia chủ nào đem phần dự phòng ra chi ngay từ đầu cho những món muốn thêm thường rơi vào cảnh cuối công trình thiếu tiền cho việc thật sự cần.
Theo dõi thực chi bằng một bảng đơn giản
Ngân sách chỉ có ích khi được cập nhật trong suốt quá trình làm. Một bảng tính trên điện thoại là đủ, với các bước:
- Mỗi dòng một hạng mục, nhóm theo năm nhóm ở trên, có cột ghi tên đơn vị hay nơi mua.
- Cột dự kiến: con số bạn phân bổ trước khi xin báo giá.
- Cột báo giá đã chốt: số trong hợp đồng hay đơn đặt hàng.
- Cột đã trả và ngày trả, để biết dòng tiền theo từng đợt tạm ứng.
- Cột chênh lệch giữa dự kiến và chốt; tô màu những dòng vượt.
- Một dòng tổng dự phòng còn lại, trừ dần mỗi khi dùng, kèm ghi chú lý do.
- Xem lại mỗi tuần cùng người cùng chi tiền trong gia đình, trước mỗi quyết định thêm hạng mục.
Khi một dòng vượt, quyết định ngay sẽ bù bằng dòng nào. Để chênh lệch dồn lại tới cuối là cách chắc chắn nhất để vượt ngân sách mà không biết từ lúc nào.
Khi tổng vượt trần: cắt gì cho khỏi hối hận
Thứ tự cắt nên ngược với thứ tự ưu tiên ở trên. Đầu tiên là đồ trang trí và đồ rời có thể mua sau; tiếp theo là giảm số lượng đồ đóng ở những chỗ ít dùng, thay bằng kệ mở hoặc đồ rời đơn giản; sau đó mới đến hạ cấp vật liệu bề mặt ở những chỗ ít chạm. Cắt ở phần điện, chống ẩm, phụ kiện tủ dùng hằng ngày thường là cắt sai chỗ, vì tiết kiệm được ít mà khó chịu về lâu dài.
Một cách cắt hiệu quả mà ít người nghĩ tới là giảm độ phức tạp thay vì giảm vật liệu. Trần phẳng thay cho trần giật nhiều cấp, tủ cánh phẳng thay cho cánh có chỉ, ít màu bề mặt hơn, ít chi tiết ốp trang trí hơn. Độ phức tạp tốn công thợ, thời gian và rủi ro sai sót, trong khi người ở hiếm khi nhớ tới nó sau vài tháng.
Cuối cùng, cân nhắc chia làm hai đợt: đợt đầu làm đủ để ở thoải mái và đúng những phần khó sửa sau, đợt sau khi có thêm tiền mới làm phần còn lại. Điều kiện là đợt đầu phải tính sẵn cho đợt sau: ổ điện chờ, chỗ trống đúng kích thước, vật liệu chọn loại vẫn còn bán lâu dài để đợt sau đồng bộ được.
Câu hỏi thường gặp
Có công thức nào tính ngân sách nội thất theo mét vuông không?
Có những con số bình quân theo mét vuông được truyền tai, nhưng chúng gộp những căn nhà rất khác nhau về hiện trạng, vật liệu và mức độ làm. Dùng con số đó để hình dung thì được, lập ngân sách thật thì nên đi theo hạng mục và theo báo giá cụ thể của nhà mình.
Có nên nói thật ngân sách với đơn vị thiết kế không?
Nên. Người thiết kế cần ngân sách để chọn vật liệu và mức độ chi tiết phù hợp. Không biết ngân sách, họ phải đoán và bạn sẽ mất nhiều vòng chỉnh sửa. Nếu lo bị đẩy chi tới mức trần, hãy đưa con số thấp hơn trần một chút và giữ phần còn lại làm dự phòng.
Phần dự phòng giữ bao nhiêu là hợp lý?
Không có con số chung. Nhiều gia chủ giữ khoảng một phần mười tới một phần bảy tổng hạng mục, nhà cũ chưa rõ hiện trạng nên giữ nhiều hơn, căn hộ mới có bản vẽ chốt kỹ có thể giữ ít hơn. Quan trọng hơn con số là kỷ luật chỉ dùng cho phát sinh do hiện trạng.
Làm nội thất theo từng đợt có tốn hơn làm một lần không?
Thường tốn hơn một chút vì phải huy động thợ nhiều lần, che chắn và dọn dẹp nhiều lần, và có thể khó tìm lại đúng mã vật liệu. Bù lại, gia đình tránh được áp lực tài chính và có thời gian sống thử trước khi quyết phần còn lại. Đợt đầu cần làm sẵn điện chờ và chừa chỗ.
Báo giá thấp hơn ngân sách nhiều có phải là tin tốt?
Chưa chắc. Báo giá thấp bất thường thường thiếu hạng mục, dùng vật liệu khác mô tả, hoặc để nhiều thứ thành phát sinh về sau. So dòng theo dòng với báo giá khác và với danh sách hạng mục của bạn trước khi vui, rồi hỏi rõ những gì không có trong đó.
Ai trong gia đình nên giữ bảng ngân sách?
Một người cập nhật để số liệu thống nhất, nhưng tất cả người cùng góp tiền nên xem được và cùng xem lại mỗi tuần. Quyết định thêm hạng mục nên đi kèm câu hỏi sẽ bớt dòng nào, để tránh mỗi người đồng ý một món nhỏ rồi tổng vượt xa dự kiến.