Chốt mẫu vật liệu là bước gia chủ và đơn vị thi công cùng xem mẫu thật của từng bề mặt — sơn, ván phủ, cạnh dán, mặt đá, sàn, gạch, vải, tay nắm — dưới ánh sáng của chính căn nhà, rồi ký xác nhận mã, màu, độ bóng và lưu lại mỗi bên một mẫu để đối chiếu khi hàng về. Bước này thường chỉ mất một buổi, nhưng là căn cứ duy nhất khi có tranh cãi "màu này không giống lúc chọn".
Ảnh trên mạng, cuốn catalogue in và phối cảnh 3D đều không đủ để chốt màu, vì mỗi thứ đi qua một lớp sai lệch riêng. Bài này đi qua danh mục mẫu cần chốt, cách xem mẫu cho đúng, hiện tượng lệch màu theo lô sản xuất, cách ký và lưu mẫu, và chuyện gì xảy ra khi đổi mẫu giữa chừng.
Vì sao chốt mẫu là bước hay bị làm qua loa
Đến lúc chốt mẫu, gia chủ thường đã duyệt xong mặt bằng và 3D, cảm thấy phần khó đã qua. Mẫu vật liệu lại được đưa ra dưới dạng những miếng nhỏ vài centimét trong văn phòng có đèn trắng sáng, chọn trong vội vàng giữa hàng chục mã gần giống nhau. Nhiều người chỉ chụp lại số mã bằng điện thoại, không giữ mẫu, không ghi độ bóng, không ghi điều kiện ánh sáng lúc chọn.
Hậu quả hiện ra vài tuần sau: tủ áo về nhà ngả vàng hơn tưởng tượng, sơn tường lên mảng lớn đậm hơn hẳn miếng mẫu, gạch lát hai đợt hàng lệch tông. Đơn vị thi công nói đúng mã đã chọn, gia chủ nói không giống lúc xem, và cả hai có thể đều đúng. Không có mẫu đã ký, không ai chứng minh được điều gì.
Chốt mẫu cẩn thận không đòi hỏi kiến thức chuyên môn. Nó chỉ cần đúng điều kiện xem, đủ danh mục, và một quy trình ký nhận rõ ràng. Phần còn lại của bài đi vào từng việc đó.
Danh mục mẫu cần chốt và điều cần ghi
Không phải công trình nào cũng có đủ các hạng mục dưới đây, nhưng mỗi bề mặt nhìn thấy trong nhà nên có một dòng tương ứng. Cột cuối là những thông tin cần ghi bên cạnh mã màu, vì cùng một mã vẫn có nhiều biến thể:
| Hạng mục | Mẫu cần xem | Ghi thêm ngoài mã |
|---|---|---|
| Sơn tường, trần | Mảng sơn thử trên tường thật | Độ bóng (mờ, bán bóng), số lớp, loại sơn lót |
| Ván phủ melamine, laminate | Tấm mẫu kích thước càng lớn càng tốt | Bề mặt vân sần hay phẳng, hướng vân trên cánh |
| Cạnh dán | Đoạn cạnh dán cùng màu với tấm phủ | Độ dày cạnh, cạnh vát hay vuông, màu khớp hay tương phản |
| Veneer, gỗ tự nhiên, sơn phủ | Miếng gỗ đã sơn hoàn thiện, không phải gỗ mộc | Màu sơn, độ bóng, có bít lỗ vân hay không |
| Mặt đá | Tấm đá thật hoặc ảnh từng tấm trong lô | Độ dày, kiểu mài cạnh, mặt bóng hay mờ |
| Sàn gỗ, SPC, gạch | Vài tấm đặt cạnh nhau trên sàn | Lô sản xuất, khổ, màu ron hay nẹp đi kèm |
| Vải bọc, rèm | Mẫu vải đủ lớn để thấy họa tiết lặp | Thành phần sợi, khả năng tháo giặt |
| Tay nắm, bản lề, ray | Mẫu thật cầm trên tay | Màu kim loại, chiều dài, khoảng cách lỗ bắt vít |
| Đèn | Bóng thật bật lên tại nhà | Nhiệt độ màu, góc chiếu, có chỉnh độ sáng không |
Danh mục này nên trở thành một tờ "bảng vật liệu" trong hồ sơ thiết kế, mỗi dòng có chữ ký hoặc xác nhận của gia chủ. Nếu hồ sơ thiết kế chưa có, hãy tự lập và đề nghị đơn vị thi công ký cùng.
Xem mẫu đúng cách: ánh sáng, khoảng cách và kích thước
Xem tại chính căn nhà. Đèn văn phòng hay showroom thường trắng sáng, đều, khác hẳn ánh sáng nhà bạn. Đem mẫu về đặt đúng chỗ sẽ dùng: mẫu cánh tủ áo đặt đứng cạnh tường phòng ngủ, mẫu sàn đặt nằm trên nền, mẫu mặt bếp đặt ngang trên quầy.
Xem ở ít nhất ba thời điểm. Buổi sáng, buổi chiều và buổi tối khi bật đèn đã chọn. Một màu xám ấm buổi sáng có thể ngả xanh dưới đèn trắng lạnh buổi tối; gỗ sáng màu có thể vàng hẳn lên dưới nắng chiều hướng tây.
Đặt các mẫu cạnh nhau. Màu được cảm nhận theo quan hệ với màu xung quanh. Đặt mẫu tủ cạnh mẫu sơn tường và mẫu sàn cùng lúc, đúng tỷ lệ diện tích tương đối nếu được, thay vì xem từng miếng riêng lẻ trên nền bàn trắng.
Nhìn từ khoảng cách sử dụng. Đứng xa hai, ba mét như khi bước vào phòng, sau đó mới nhìn gần. Vân gỗ nhỏ nhìn gần đẹp có thể thành một mảng đều đều khi nhìn xa; ngược lại, vân lớn nhìn gần ấn tượng có thể thành rối khi phủ cả bức tường tủ.
Nghiêng mẫu để xem độ bóng. Xoay mẫu dưới nguồn sáng để xem có loá không, có lộ vết tay không. Bề mặt bóng ở chỗ hay chạm như cánh tủ bếp sẽ in dấu tay nhiều hơn bề mặt mờ.
Mẫu càng lớn càng đáng tin. Miếng mẫu vài centimét chỉ cho biết màu gần đúng. Với những bề mặt chiếm diện tích lớn như tủ kịch trần hay sàn, đề nghị mượn tấm mẫu lớn hơn hoặc xem một công trình đã làm cùng mã.
Sơn thử mảng lớn và hiệu ứng diện tích
Màu sơn trên quạt màu hay miếng giấy nhỏ gần như luôn trông khác khi lên tường. Hiện tượng phổ biến là màu lên mảng lớn trông đậm và rực hơn so với miếng mẫu, nhất là các màu có sắc độ rõ như xanh, vàng, hồng đất. Màu rất nhạt thì có khi lên tường lại trông gần như trắng, mất hẳn sắc độ mà bạn chọn.
Cách tránh là sơn thử. Đề nghị thợ lăn một mảng thử khoảng nửa mét vuông trở lên, đủ hai lớp như thật, trên lớp bả và sơn lót giống lớp sẽ dùng, ở bức tường quan trọng nhất của phòng. Nếu phân vân giữa hai, ba màu, sơn các mảng cách nhau một khoảng tường trắng để mắt không bị màu này ảnh hưởng màu kia. Để khô hẳn rồi mới đánh giá, vì sơn ướt thường trông khác sơn khô.
Xem mảng thử vào các thời điểm khác nhau trong ngày, như với các mẫu khác, và xem cùng mẫu tủ, mẫu sàn đã chọn. Nhiều gia đình đổi ý ở bước này và tiết kiệm được cả một lần sơn lại. Sau khi chốt, ghi lại mã màu, hãng, dòng sơn, độ bóng và số lớp vào bảng vật liệu, chụp ảnh mảng thử kèm ngày, vì sau này sơn dặm sửa cũng cần đúng những thông tin đó.
Lệch màu theo lô và vật liệu tự nhiên
Vật liệu công nghiệp như ván phủ, gạch, sàn được sản xuất theo lô. Cùng một mã nhưng hai lô khác nhau có thể lệch màu nhẹ, đủ để nhận ra khi đặt cạnh nhau. Vì vậy với gạch và sàn, nên mua đủ số lượng cho cả công trình từ cùng một lô, cộng phần dư phòng hao hụt và sửa chữa sau này, và ghi số lô vào bảng vật liệu. Với tủ đóng, đề nghị đơn vị sản xuất cắt toàn bộ cánh của cùng một hệ tủ từ cùng lô ván.
Vật liệu tự nhiên như đá, gỗ, mây thì mỗi tấm, mỗi thanh đều khác nhau, và đó là bản chất chứ không phải lỗi. Mẫu đá bạn xem ở cửa hàng chỉ là một mảnh đại diện; tấm đá thật về nhà có thể đậm vân hơn, có mạch màu khác. Với mặt đá lớn, nếu có thể, hãy xem ảnh hoặc xem trực tiếp tấm đá thật sẽ dùng trước khi cắt, và thống nhất vị trí đường vân đẹp đặt ở đâu.
Gỗ tự nhiên sơn phủ cũng đổi màu theo thời gian dưới ánh sáng, có loại sẫm dần, có loại nhạt đi. Mẫu mới sơn ở xưởng và món đồ sau một năm sẽ không giống hệt nhau. Hỏi người làm để biết loại gỗ và lớp sơn mình chọn có xu hướng đổi màu thế nào, để không ngạc nhiên về sau.
Ký và lưu mẫu để đối chiếu
Quy trình ký nhận đơn giản dưới đây biến buổi chọn mẫu thành căn cứ thật sự:
- Mỗi mẫu đã chốt được đánh số trùng với số dòng trong bảng vật liệu.
- Viết lên mặt sau mẫu hoặc dán nhãn: số dòng, mã, độ bóng, vị trí dùng, ngày chốt.
- Hai bên cùng ký lên mặt sau mẫu hoặc lên bảng vật liệu có dán mẫu.
- Mỗi bên giữ một mẫu giống hệt nhau. Mẫu của gia chủ cất trong hộp kín, tránh nắng, để màu không phai.
- Chụp ảnh từng mẫu cạnh nhau dưới ánh sáng ban ngày, kèm ngày, lưu cùng hồ sơ hợp đồng.
- Khi hàng về, đem mẫu đã ký ra đặt cạnh tấm ván, tấm gạch, cuộn vải thật, dưới cùng điều kiện ánh sáng, trước khi thi công hay lắp đặt.
Bước cuối là bước quan trọng nhất và hay bị bỏ: phát hiện lệch mẫu khi vật liệu còn nằm trong kiện thì đổi dễ, phát hiện khi đã lát xong sàn hay lắp xong tủ thì gần như chỉ còn cách chấp nhận hoặc tranh cãi.
Đổi mẫu giữa chừng: chuyện gì xảy ra
Đổi ý là chuyện bình thường, nhất là khi gia chủ xem thêm nhiều nhà đẹp trong lúc chờ thi công. Nhưng đổi mẫu sau khi đã chốt có hệ quả cụ thể. Vật liệu có thể đã được đặt mua hoặc đã cắt; mã mới có thể không có sẵn và phải chờ; mã mới có thể không hợp với những mẫu khác đã chốt, kéo theo đổi dây chuyền.
Trước khi đổi, hỏi rõ ba điều: vật liệu cũ đã đặt hay cắt chưa, mã mới mất bao lâu để có, chi phí chênh lệch và chi phí cho phần vật liệu cũ không dùng nữa là bao nhiêu. Ghi lại bằng văn bản như một thay đổi chính thức, có ký xác nhận, và cập nhật bảng vật liệu với ngày đổi. Mẫu cũ nên được gạch bỏ rõ ràng để không ai nhầm khi đối chiếu.
Cách hạn chế đổi giữa chừng là dành đủ thời gian cho buổi chốt mẫu, mang mẫu về nhà xem vài ngày, và chốt toàn bộ cùng lúc thay vì chốt lẻ từng món theo tiến độ. Khi mọi mẫu đã nằm cạnh nhau trên một tấm bảng, những chỗ không hợp sẽ lộ ra trước khi bất kỳ thứ gì được cắt.
Cũng có trường hợp đổi mẫu không phải do gia chủ đổi ý mà do mã đã chọn hết hàng hoặc ngừng sản xuất. Khi đó đơn vị thi công nên báo bằng văn bản, đưa mẫu thay thế để gia chủ xem lại theo đúng quy trình như lần đầu, và không tự ý thay bằng mã "gần giống". Một mã gần giống trên giấy có thể khác rõ khi nằm cạnh những vật liệu đã chốt khác.
Câu hỏi thường gặp
Chọn màu qua catalogue in có được không?
Catalogue in giúp thu hẹp lựa chọn, nhưng màu in phụ thuộc mực, giấy và máy in nên luôn lệch so với vật liệu thật. Dùng catalogue để chọn vài mã ứng viên, sau đó đề nghị mẫu thật của các mã đó và xem tại nhà trước khi chốt.
Mảng sơn thử nên rộng bao nhiêu?
Không có con số bắt buộc, nhưng mảng khoảng nửa mét vuông trở lên, lăn đủ số lớp như thật, cho hình dung đáng tin hơn nhiều so với miếng giấy nhỏ. Với màu đậm hoặc bức tường chính, có thể sơn thử rộng hơn và để khô hẳn trước khi đánh giá.
Tủ đóng về nhà lệch màu so với mẫu đã ký thì làm sao?
Đặt mẫu đã ký cạnh cánh tủ dưới cùng ánh sáng, chụp ảnh và ghi nhận ngay khi nhận hàng. Nếu lệch rõ, đề nghị xử lý theo hợp đồng trước khi lắp tiếp. Cần phân biệt lệch thật với lệch do ánh sáng khác nhau, nên luôn so ở cùng một vị trí.
Có nên mua dư gạch, sàn để dành sửa sau này không?
Nên giữ lại một ít từ cùng lô, vì lô sau có thể lệch màu hoặc mã đó ngừng sản xuất. Phần dư dùng để thay vài tấm hỏng sau này mà không bị lệch tông. Hỏi người thi công số lượng hợp lý theo diện tích và kiểu lát.
Nhiệt độ màu của đèn ảnh hưởng thế nào tới màu vật liệu?
Đèn ánh sáng vàng ấm làm gỗ và màu ấm đậm lên, làm màu lạnh xỉn đi; đèn trắng lạnh thì ngược lại. Vì vậy nên chốt loại đèn trước hoặc cùng lúc với vật liệu, và xem mẫu dưới bóng đèn đã chọn vào buổi tối.
Một mẫu đã ký nên giữ trong bao lâu?
Ít nhất đến hết thời gian bảo hành của hạng mục đó, tốt nhất là lâu dài. Mẫu còn có ích khi cần làm thêm một món đồng bộ, dặm sơn, thay cánh tủ. Cất trong hộp kín, tránh nắng và ẩm để màu mẫu không thay đổi.