Đo hiện trạng là ghi lại kích thước thật của căn nhà như nó đang đứng: chiều dài từng bức tường, chiều cao trần ở nhiều điểm, cửa đi và cửa sổ, dầm, cột, hộp kỹ thuật, vị trí ổ điện, điểm cấp thoát nước và độ vuông, độ phẳng của tường sàn. Bản vẽ của chủ đầu tư hay bản vẽ xin phép xây dựng chỉ là kích thước dự kiến; nhà xây xong luôn lệch đi vài centimét, có chỗ lệch nhiều hơn. Mọi món đồ đóng theo kích thước đều phải dựa vào số đo thật.
Đơn vị thiết kế nào làm việc nghiêm túc cũng sẽ cử người đến đo. Nhưng gia chủ tự đo trước một lượt vẫn có lợi: bạn hiểu nhà mình hơn, so được với số của họ, tự vẽ thử phương án bố trí, và đi mua đồ rời mà không phải đoán. Bài này đi qua dụng cụ, thứ tự đo một phòng, những chỗ hay bị bỏ sót, cách kiểm độ vuông, và cách ghi số sao cho người khác đọc lại được.
Vì sao bản vẽ có sẵn chưa đủ để làm nội thất
Bản vẽ trong hồ sơ mua căn hộ thường ghi kích thước tim tường hoặc diện tích thông thuỷ tổng, không cho biết từng bức tường sau khi trát dài bao nhiêu. Tường trát dày mỏng khác nhau theo từng thợ, góc phòng hiếm khi vuông tuyệt đối, trần có chỗ thấp hơn vì dầm hay ống gió chạy qua. Với một chiếc sofa đặt giữa phòng, sai lệch vài centimét không đáng kể. Với một tủ áo kịch trần, kịch hai tường, nó quyết định tủ có đứng vào được hay không.
Nhà phố tự xây còn nhiều khác biệt hơn. Bản vẽ xin phép chỉ thể hiện mặt bằng chính, nhiều chi tiết được thay đổi trong lúc thi công: cầu thang dời vài bậc, ô cửa sổ to nhỏ khác, cột phát sinh để đỡ ban công. Nhà đã ở lâu năm thì gần như chắc chắn có những thay đổi không ai vẽ lại: một vách ngăn thêm, ổ điện kéo nổi, ống nước chạy dọc tường.
Vì vậy kích thước dùng để thiết kế nội thất phải là kích thước đo tại chỗ, ở trạng thái gần với lúc lắp đồ nhất. Nếu sắp làm trần, lát sàn hay ốp tường, số đo ban đầu dùng để thiết kế, còn số đo để sản xuất tủ phải lấy lại sau khi các lớp hoàn thiện đó xong. Phần đo của gia chủ trong bài này là lượt đo ban đầu, nhằm hiểu nhà và kiểm tra lại bản vẽ của người khác.
Dụng cụ và vài thói quen giúp số đo đáng tin
Thước dây thép loại 5 m hoặc 7,5 m. Đủ cho hầu hết bức tường trong căn hộ và nhà phố. Chọn loại lưỡi rộng, cứng, để có thể kéo thẳng lên trần mà lưỡi không gập. Móc đầu thước được thiết kế lỏng một chút để bù độ dày của chính nó khi đo trong và đo ngoài, đừng bóp cho chặt.
Thước đo khoảng cách bằng laser. Rất tiện để đo chiều cao trần, chiều dài phòng lớn hoặc chỗ vướng đồ không kéo thước được. Laser đo từ mặt sau của máy, nên áp sát lưng máy vào tường. Với chỗ ngắn và cần chính xác như hốc tủ, ô cửa, nên kiểm lại bằng thước dây.
Thước thuỷ hoặc ni vô dài khoảng 60 cm trở lên. Dùng để biết sàn có dốc, tường có nghiêng hay không. Thước ngắn chỉ cho biết một điểm, đặt lên một thanh gỗ thẳng dài sẽ cho kết quả đại diện hơn.
Giấy kẻ ô, bút chì, tẩy, kẹp giấy cứng. Vẽ tay ngay tại chỗ nhanh hơn gõ vào điện thoại, và nhìn tổng thể dễ hơn. Mỗi phòng một tờ riêng.
Điện thoại để chụp ảnh và quay một vòng. Ảnh chụp có đặt thước trong khung hình giúp người khác hiểu vị trí; video quay chậm một vòng phòng giúp nhớ lại những chi tiết đã quên ghi.
Hai người đo. Một người giữ đầu thước, một người đọc và ghi. Đo một mình với thước dây dài dễ bị võng lưỡi, móc trượt, và thường cho số dài hơn thực tế vài milimét đến vài centimét.
Thống nhất đơn vị milimét. Ghi toàn bộ bằng milimét, không trộn mét với centimét. Đây cũng là đơn vị của bản vẽ nội thất, nên chuyển số cho người thiết kế không phải quy đổi.
Thứ tự đo một phòng
Đo theo một trình tự cố định giúp không bỏ sót và giúp người đọc lại biết số nào thuộc chỗ nào. Thứ tự dưới đây dùng được cho cả phòng ngủ, phòng khách và bếp:
- Phác hình dạng phòng lên giấy, chưa cần đúng tỷ lệ, đánh dấu vị trí cửa đi, cửa sổ, cột, hộp kỹ thuật. Đặt tên các bức tường theo chữ cái A, B, C, D theo chiều kim đồng hồ, bắt đầu từ tường có cửa ra vào.
- Đo chiều dài từng bức tường ở độ cao khoảng một mét, sát mặt tường. Tường dài có thể đo thêm ở gần sàn và gần trần để biết có phình hay lõm.
- Đo hai đường chéo của phòng, từ góc này sang góc đối diện. Hai số này cho biết phòng vuông hay méo.
- Đo chiều cao trần ở bốn góc và ở giữa phòng; ghi riêng chiều cao dưới dầm, dưới ống gió hay hộp kỹ thuật nếu có.
- Đo từng cửa đi: khoảng cách từ góc tường tới mép khuôn cửa, chiều rộng và chiều cao lọt lòng, chiều dày khuôn, chiều mở của cánh và cánh quét bao xa vào phòng.
- Đo từng cửa sổ: vị trí theo tường, chiều rộng, chiều cao, cao độ bậu tính từ sàn, kiểu mở (quay vào, quay ra, lùa), độ sâu bậu.
- Đo cột, dầm, gờ: kích thước mặt cắt và vị trí.
- Đánh dấu ổ cắm, công tắc, đèn, điểm chờ điều hoà, ống thoát nước ngưng, mỗi điểm ghi khoảng cách tới góc gần nhất và độ cao từ sàn.
- Với bếp và phòng tắm: thêm vị trí điểm cấp nước nóng lạnh, ống thoát sàn, ống thoát chậu, ống xả hút mùi, đồng hồ hay van tổng.
- Chụp ảnh từng bức tường theo đúng thứ tự A, B, C, D, rồi quay một vòng video.
Toàn bộ quy trình cho một phòng ngủ thường mất khoảng ba mươi đến bốn mươi phút với hai người. Đừng rút ngắn bằng cách bỏ đường chéo và chiều cao nhiều điểm: đây là hai số người thiết kế cần nhất mà gia chủ hay quên nhất.
Những chỗ hay bị bỏ sót và hậu quả
Phần lớn sự cố khi lắp đồ không đến từ số đo chiều dài tường sai, mà từ những chi tiết nhỏ không ai ghi lại. Bảng dưới liệt kê những chỗ hay sót nhất:
| Chi tiết | Nếu bỏ sót thì sao | Cách ghi |
|---|---|---|
| Phào chân tường, nẹp cửa | Tủ không áp sát tường, hở một khe dọc suốt chiều cao | Đo độ dày và chiều cao phào, ghi có định giữ hay tháo |
| Bậu cửa sổ nhô vào trong | Bàn làm việc, giường đặt dưới cửa sổ bị vướng | Ghi độ nhô của bậu và cao độ mặt bậu |
| Tay nắm, cánh cửa sổ mở vào | Rèm, tủ đầu giường chặn cánh không mở hết | Vẽ cung mở và độ quét vào phòng |
| Dầm thấp ở một phần trần | Tủ kịch trần cao không đều, phải cắt sửa tại chỗ | Ghi chiều cao dưới dầm và bề rộng dầm |
| Ổ điện, công tắc có sẵn | Tủ hay kệ che mất ổ, phải đục chuyển | Ghi khoảng cách tới góc và độ cao từng điểm |
| Hộp kỹ thuật, ống đứng | Mặt bằng trên giấy rộng hơn thực tế | Đo kích thước hộp và cửa thăm cần giữ |
| Điểm chờ điều hoà, ống thoát nước ngưng | Tủ chặn đường ống, dàn lạnh không còn chỗ treo | Ghi vị trí lỗ xuyên tường, hướng ống |
| Độ dốc sàn khu ban công, lô gia | Đồ đặt lên bị chênh, cánh tủ lệch | Đo chênh cao giữa hai đầu bằng ni vô |
Một cách nhắc mình hiệu quả: trước khi rời phòng, đứng ở cửa nhìn lần lượt từ sàn lên trần trên từng bức tường, tự hỏi có vật gì nhô ra, thụt vào hay gắn vào tường mà chưa có số. Thường bạn sẽ tìm ra thêm hai, ba chi tiết.
Kiểm độ vuông, độ phẳng và độ thẳng đứng
Hai đường chéo của một phòng hình chữ nhật hoàn hảo bằng nhau. Trên thực tế chúng thường chênh vài milimét, có khi vài centimét. Chênh càng lớn thì phòng càng méo, và những món đồ chạy suốt một bức tường hoặc đóng kín một góc càng cần đo lại cẩn thận trước khi sản xuất. Phòng méo không phải lỗi nghiêm trọng, nhưng người thiết kế cần biết để chừa khe điều chỉnh hoặc thêm tấm che cạnh.
Độ phẳng tường kiểm bằng cách áp một thanh thẳng dài lên tường theo nhiều hướng rồi nhìn khe hở. Tường lồi lõm nhiều sẽ làm tủ áp tường hở chỗ này kín chỗ kia, và làm ốp tường bằng tấm phẳng lộ rõ gợn sóng. Độ thẳng đứng kiểm bằng ni vô đặt dọc hoặc thả dây dọi từ trần: nếu tường nghiêng, tủ cao kịch trần sẽ hở một khe hình nêm ở trên hoặc ở dưới.
Sàn cũng nên kiểm: đặt ni vô ở vài vị trí, nhất là ở chỗ định kê tủ cao và giường. Sàn chênh thì tủ phải có chân tăng chỉnh hoặc đế kê, cánh tủ mới khép đều. Với căn hộ bàn giao thô định lát sàn mới, sai số này sẽ được xử lý ở lớp cán nền; với nhà giữ sàn cũ thì phải tính ngay từ thiết kế. Những số này không cần chính xác tuyệt đối, chỉ cần đủ để người thiết kế biết chỗ nào có vấn đề.
Ghi lại sao cho người khác đọc được
Một tờ giấy đầy số mà chỉ người đo hiểu thì giá trị rất thấp. Cách ghi dễ đọc là: hình phòng vẽ to ở giữa tờ, mỗi bức tường có tên chữ cái, số chiều dài viết song song với tường, các chi tiết như cửa, ổ điện được đánh số nhỏ và ghi chú chi tiết ở lề. Chiều cao trần viết trong vòng tròn tại vị trí đo. Mỗi tờ ghi ngày đo và tình trạng phòng lúc đó, chẳng hạn "chưa trát", "đã sơn", "sàn gạch cũ".
Ảnh chụp nên theo đúng thứ tự tên tường và đặt tên tệp tương ứng, chẳng hạn "phongngu1-A", "phongngu1-B". Với những chi tiết quan trọng như ổ điện cạnh chỗ định đặt tủ, chụp cận có thước dây kéo từ góc tường hay từ sàn trong khung hình. Người thiết kế ở xa nhìn ảnh đó sẽ hiểu ngay mà không phải hỏi lại.
Sau khi về, chép số sang một bảng đơn giản hoặc vẽ lại sạch, lưu cùng ảnh trong một thư mục. Khi đơn vị thiết kế gửi bản đo của họ, đặt hai bản cạnh nhau và so từng số. Chênh dưới khoảng một centimét ở tường dài thường là sai số đo bình thường; chênh nhiều hơn thì nên hỏi lại, vì có thể một trong hai bên đo ở vị trí khác hoặc nhầm chi tiết. Việc so này mất mười lăm phút nhưng hay bắt được lỗi chép số trước khi nó thành tủ đóng sai.
Đo thêm đường vận chuyển và những món giữ lại
Đo nhà không chỉ là đo phòng. Hai nhóm số sau đây hay bị quên cho đến ngày giao hàng:
- Đường đưa đồ vào nhà: chiều rộng và chiều cao cửa chính, cửa thang máy, lòng thang máy (rộng, sâu, cao, đường chéo), chiếu nghỉ cầu thang, chỗ cầu thang ngoặt, chiều rộng hành lang. Sofa liền khối, tủ lạnh lớn, mặt đá dài là những món hay kẹt ở đây.
- Chiều cao đường đi khi xoay đồ: ở chỗ cầu thang ngoặt, món đồ phải nghiêng hoặc dựng đứng; khoảng trống thật là đường chéo của không gian đó, không phải chiều rộng.
- Đồ cũ định giữ lại: giường, tủ lạnh, máy giặt, bàn thờ, đàn, bể cá, xe đạp tập. Đo đủ ba chiều, chiều mở cửa tủ lạnh, khoảng hở cần cho máy giặt, để thiết kế chừa đúng chỗ.
- Thiết bị sẽ mua mới: nếu đã chọn được, ghi kích thước theo thông số nhà sản xuất kèm khoảng hở lắp đặt khuyến cáo; nếu chưa chọn, ghi kích thước dự kiến và chừa dư.
- Khu để xe trong nhà phố: chiều dài xe, khoảng mở chân chống, lối dắt xe qua phòng khách nếu có.
Những số này nên nằm chung tệp với số đo phòng. Khi đặt mua đồ rời hoặc chốt kích thước đồ đóng, bạn có ngay câu trả lời cho câu hỏi đầu tiên của người bán: nhà có đưa vào được không.
Câu hỏi thường gặp
Đã có đơn vị thiết kế đến đo thì gia chủ có cần đo nữa không?
Không bắt buộc, nhưng tự đo một lượt giúp bạn hiểu nhà, tự vẽ thử bố trí và quan trọng hơn là có số để đối chiếu với bản đo của họ. Lỗi chép số hay nhầm vị trí ổ điện vẫn xảy ra ở những đơn vị cẩn thận; bắt được ở giai đoạn này gần như không tốn gì.
Thước laser có thay hoàn toàn thước dây được không?
Thước laser rất tiện cho khoảng cách dài và chiều cao trần, nhưng với khoảng ngắn cần chính xác như hốc tủ, ô cửa, khe giữa hai cột thì thước dây vẫn đáng tin hơn vì không phụ thuộc chỗ đặt lưng máy và bề mặt phản xạ. Cách làm phổ biến là dùng cả hai.
Căn hộ chưa nhận bàn giao thì đo lúc nào là hợp lý?
Có thể dùng bản vẽ của chủ đầu tư để lên ý tưởng trước, nhưng đo hiện trạng nên làm ngay sau khi nhận nhà. Nếu căn hộ sẽ làm trần, sàn hoặc ốp tường, cần thêm một lượt đo lại sau khi các lớp đó hoàn thiện, đó mới là số dùng để sản xuất đồ đóng.
Phòng bị méo nhiều thì có làm được tủ âm tường không?
Vẫn làm được, nhưng người thiết kế cần chừa khe điều chỉnh ở cạnh và trên đỉnh tủ, sau đó che bằng tấm nẹp cắt theo hình thật của tường. Điều quan trọng là phát hiện độ méo từ lúc đo bằng hai đường chéo và ni vô, thay vì phát hiện lúc thợ đang lắp tủ.
Có cần ghi vị trí ống nước, đường điện đi ngầm trong tường không?
Rất nên, nếu bạn biết hoặc còn ảnh chụp lúc xây. Vị trí đường ngầm cho biết chỗ nào không được khoan khi treo tủ, treo tivi, bắt ray rèm. Nếu không có thông tin, hãy ghi rõ là chưa rõ để thợ điện dò trước khi khoan, thay vì đoán theo thói quen đi dây.
Đo xong nên lưu số theo cách nào để dùng lâu dài?
Lưu bản vẽ tay đã chụp lại, bản chép sạch và toàn bộ ảnh trong cùng một thư mục, đặt tên theo phòng và theo tên tường. Bộ số này còn dùng được nhiều năm sau khi mua thêm đồ, sửa một phòng hay bán nhà, nên đáng giữ cẩn thận như giấy tờ nhà.