Thi công nội thất khi cả nhà vẫn ở được nếu hạng mục không quá lớn, chia được thành từng khu, luôn giữ một phòng ngủ, nhà vệ sinh và chỗ nấu ăn tối thiểu dùng được, ngăn bụi kỹ và có quy tắc giờ giấc rõ với thợ. Những ngày phá dỡ, cưa cắt nhiều, chà nhám và sơn là lúc nên cân nhắc cho trẻ nhỏ, người già hay người có bệnh hô hấp ở chỗ khác.
Ở lại tiết kiệm tiền thuê chỗ ở tạm và tiện theo dõi công trình, nhưng đổi lại là bụi, ồn, mùi và tiến độ chậm hơn vì thợ phải làm vòng quanh sinh hoạt của gia đình. Bài này giúp bạn quyết định có nên ở lại không, cách chia giai đoạn, cách ngăn bụi, những điểm an toàn, và cách thống nhất với đội thợ để hai bên cùng dễ chịu.
Có nên ở lại không: cân theo bốn yếu tố
Không có câu trả lời chung; bảng dưới giúp bạn cân theo tình hình nhà mình. Càng nhiều ô ở cột phải, càng nên tính phương án ở tạm chỗ khác ít nhất trong những giai đoạn nặng:
| Yếu tố | Ở lại khá dễ | Nên tính ở chỗ khác |
|---|---|---|
| Phạm vi hạng mục | Một hai phòng, không phá dỡ lớn, đồ đóng làm tại xưởng | Cả nhà, có phá dỡ, làm lại bếp và vệ sinh, đóng đồ tại chỗ |
| Thành viên gia đình | Người lớn khoẻ mạnh, đi làm ban ngày | Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người già, người có bệnh hô hấp, phụ nữ mang thai |
| Mặt bằng nhà | Nhà nhiều tầng hoặc căn hộ có thể tách khu | Căn hộ nhỏ một không gian, chỉ một nhà vệ sinh |
| Công việc gia đình | Có chỗ làm việc, học tập ngoài nhà | Làm việc tại nhà cả ngày, con học trực tuyến |
| Thời gian thi công | Vài ngày đến vài tuần | Nhiều tuần, nhiều hạng mục nối tiếp |
Một phương án trung gian phổ biến là ở lại phần lớn thời gian nhưng ra ngoài vài ngày nặng nhất: phá dỡ, cưa cắt, chà nhám, sơn lót và sơn phủ. Báo trước với đơn vị thi công để họ dồn những việc này vào cùng một khoảng.
Chuẩn bị trong tuần trước ngày khởi công
Những việc dưới đây làm trước khi thợ đến giúp những tuần sau nhẹ nhàng hơn nhiều, và phần lớn chỉ gia chủ làm được:
- Chụp ảnh hiện trạng toàn bộ sàn, cửa, tường, thiết bị ở cả khu làm và khu ở, kèm ngày. Đây là căn cứ khi có hư hỏng trong lúc thi công.
- Dọn đồ khỏi khu làm đợt đầu: đóng thùng, ghi nhãn theo phòng; đồ ít dùng có thể gửi kho hoặc nhà người thân để khu ở không thành nhà kho.
- Cất riêng đồ có giá trị, giấy tờ, thuốc men vào một chỗ khoá được, biết rõ ai giữ chìa.
- Chuẩn bị góc bếp tạm ở khu ở: bếp điện đơn, nồi cơm, ấm đun, vài bộ bát đĩa, thùng nước, khay rửa nếu bếp chính sẽ bị làm.
- Sắp xếp chỗ làm việc và học tập cho những ngày ồn nhất, như quán cà phê, thư viện, nhà người thân.
- Báo hàng xóm sát vách lịch làm việc dự kiến và những ngày ồn; với chung cư, hoàn tất đăng ký với ban quản lý theo nội quy.
- Chuẩn bị vật tư ngăn bụi hoặc thống nhất đơn vị thi công mang theo: màng ni lông, khoá kéo dán, băng dính, tấm lót sàn, quạt hút.
Chuẩn bị kỹ không làm công trình nhanh hơn bao nhiêu, nhưng nó giảm hẳn những lần phải dừng thợ để dọn đồ, tìm đồ hay xử lý chuyện không ai lường trước.
Chia giai đoạn theo khu để luôn có chỗ sống
Nguyên tắc là tại mọi thời điểm, gia đình luôn có một chỗ ngủ, một nhà vệ sinh, nước sạch và một chỗ ăn uống tối thiểu không bị thi công. Cách chia thường dùng:
- Lập danh sách khu: phòng ngủ chính, phòng ngủ phụ, phòng khách, bếp, nhà vệ sinh, hành lang, ban công; ghi hạng mục từng khu.
- Chọn khu "giữ lại" trong giai đoạn đầu, thường là một phòng ngủ và một nhà vệ sinh gần nhau, xa khu làm nhiều nhất.
- Làm các khu còn lại trước, theo thứ tự bẩn trước sạch sau, khu xa lối ra vào trước.
- Dồn đồ của khu đang làm sang khu đã xong hoặc khu chưa làm, che phủ kỹ.
- Đổi khu giữ lại khi khu đầu đã xong: gia đình chuyển sang khu mới làm xong, thợ làm khu cũ.
- Bếp làm nhanh và gọn nhất có thể, chuẩn bị bếp tạm như bếp điện đơn, nồi cơm, ấm đun ở khu khác trong thời gian đó.
- Nếu chỉ có một nhà vệ sinh: hạng mục trong đó nên dồn vào ít ngày nhất, chọn lúc gia đình có thể đi nhờ hoặc ra ngoài.
Chia khu khiến thời gian thi công tổng dài hơn, vì thợ phải di chuyển, che chắn nhiều lần và chờ gia đình dọn đồ. Nên bàn trước với đơn vị thi công và chấp nhận điều này từ đầu, thay vì bực bội khi tiến độ chậm.
Ngăn bụi: bịt kín, hút ra ngoài và dọn hằng ngày
Bịt kín khu thi công. Dùng màng ni lông dày dán kín từ sàn tới trần ở cửa phòng hay lối đi giữa khu làm và khu ở, có khoá kéo dán vào màng để ra vào. Khe dưới cửa các phòng ở nên chèn thêm. Bụi mịn từ chà nhám bả và cưa ván đi qua khe rất nhỏ.
Hút không khí ra phía ngoài. Đặt một quạt ở cửa sổ khu thi công thổi ra ngoài, để không khí đi từ khu ở sang khu làm rồi ra ngoài, thay vì ngược lại. Đây là nguyên lý đơn giản nhưng giảm bụi lọt sang khu ở rõ rệt.
Tắt và che điều hoà. Điều hoà ở khu thi công nên tắt và bọc dàn lạnh. Điều hoà khu ở thì không nên hút gió từ khu làm. Bụi vào dàn lạnh khó vệ sinh và có thể làm máy chạy kém.
Lót đường đi. Lót tấm bìa cứng hoặc tấm bảo vệ trên đường thợ đi từ cửa vào khu làm, đặt thảm lau chân ở cửa màng ngăn. Thợ dùng bọc giày hoặc dép riêng khi đi qua khu ở.
Che đồ đạc. Đồ không di chuyển được thì bọc kín bằng màng và dán băng dính; tủ quần áo đóng chặt và dán khe cánh nếu khu gần. Đồ điện tử nên chuyển hẳn sang khu khác.
Dọn mỗi ngày. Thống nhất thợ dọn phế liệu và quét sơ trước khi về mỗi ngày. Khu ở thì lau ẩm thay vì quét khô, vì quét khô làm bụi mịn bay lại lên. Máy hút bụi gia đình không phải loại cho bụi xây dựng; bụi bả mịn có thể làm hỏng máy.
An toàn cho trẻ nhỏ, người già và thú cưng
Công trình trong nhà có nhiều thứ nguy hiểm theo kiểu không ai để ý: dây điện kéo dài trên sàn, ổ cắm tạm không có nắp, máy cưa và máy khoan để trên bàn, đinh vít rơi, tấm ván dựng tựa tường có thể đổ, thang để qua đêm, lon sơn, can dung môi, keo. Trẻ nhỏ tò mò và thú cưng có thể vào khu thi công lúc thợ nghỉ trưa hoặc sau khi thợ về.
Vì vậy khu thi công nên được coi là khu cấm với trẻ và thú cưng, cửa có khoá hoặc chặn cao. Cuối mỗi ngày, thống nhất với thợ: rút điện máy, cất dụng cụ sắc vào thùng, hạ thang xuống, đặt ván nằm thay vì dựng, đậy kín lon sơn và hoá chất. Người lớn trong nhà kiểm lại một lượt sau khi thợ về. Với người già, chú ý đường đi ban đêm: vật liệu để tạm trên lối đi, màng ni lông trơn, ánh sáng thiếu do đèn bị tháo.
Mùi sơn, keo, dung môi là chuyện cần cân nhắc với người có bệnh hô hấp, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh. Chọn sơn và keo có mức phát thải thấp theo công bố của nhà sản xuất, thông gió liên tục trong và sau khi sơn, và nếu có thể cho những người nhạy cảm ra ngoài trong vài ngày sơn và vài ngày sau đó. Không ngủ trong phòng vừa sơn xong khi mùi còn nặng.
Giờ giấc và quy tắc với đội thợ
Phần lớn căng thẳng khi ở chung với công trình đến từ những chuyện nhỏ chưa nói trước. Thống nhất từ ngày đầu, tốt nhất ghi ra một tờ dán ở cửa:
- Giờ làm và giờ ồn: bắt đầu, nghỉ trưa, kết thúc; những giờ không làm việc ồn như khi con ngủ trưa hay khi có người họp trực tuyến. Với chung cư, giờ này còn phải theo nội quy toà nhà.
- Một đầu mối cho mỗi bên: gia chủ chỉ trao đổi với đội trưởng, không chỉ đạo từng thợ; thợ có vấn đề thì báo qua đội trưởng.
- Khu được dùng: thợ dùng nhà vệ sinh nào, để đồ cá nhân và ăn trưa ở đâu, lấy nước và điện ở đâu.
- Khu không vào: phòng ngủ, phòng làm việc, tủ đồ của gia đình; ai cầm chìa khoá.
- Đồ có giá trị và giấy tờ nên được cất riêng, khoá lại, để tránh hiểu lầm đáng tiếc cho cả hai bên.
- Báo trước các việc lớn: ngày phá dỡ, ngày cưa cắt nhiều, ngày sơn, ngày cắt điện nước, để gia đình sắp xếp ra ngoài.
- Cuối ngày: dọn, cất dụng cụ, khoá cửa khu thi công, chụp ảnh tình trạng gửi gia chủ nếu gia chủ không có nhà.
Đối xử tử tế với đội thợ — chỗ nghỉ mát, nước uống, lời cảm ơn — thường đổi lại sự cẩn thận với đồ đạc và giờ giấc của gia đình. Ở chung vài tuần, quan hệ dễ chịu là tài sản của cả công trình.
Sau khi xong: dọn bụi mịn và thông gió trước khi dùng lại
Kết thúc thi công không có nghĩa là bụi hết. Bụi mịn từ bả, sơn, gỗ bám trên mặt trên của tủ, trong rãnh cánh, trên cánh quạt, trong dàn lạnh điều hoà, và tiếp tục bay lên trong nhiều ngày. Trước khi đưa đồ dùng hằng ngày vào tủ mới hay để trẻ chơi trên sàn, nên vệ sinh kỹ theo thứ tự từ trên xuống dưới, lau ẩm nhiều lượt, vệ sinh lưới lọc điều hoà, giặt rèm, thay bọc gối nếu đã để trong nhà suốt thời gian thi công. Với khối lượng lớn, có thể thuê dịch vụ vệ sinh sau xây dựng.
Thông gió vẫn cần thêm một thời gian để mùi sơn, keo từ đồ gỗ công nghiệp mới giảm bớt. Mở cửa sổ, chạy quạt hút, để cánh tủ mở trong vài ngày trước khi xếp quần áo vào. Mùi kéo dài bất thường thì nên hỏi đơn vị thi công về vật liệu đã dùng.
Cuối cùng, gỡ màng ni lông, băng dính và tấm lót sàn cẩn thận, kiểm tra xem sàn, cửa, tường ở khu ở có bị trầy, bong sơn do băng dính hay do vận chuyển vật liệu không, và ghi vào danh sách nghiệm thu. Những hư hỏng này dễ bị quên khi cả nhà đã mệt và chỉ muốn dọn vào cho xong.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ở lại khi sơn lại toàn bộ nhà không?
Người lớn khoẻ mạnh có thể ở lại nếu sơn từng phòng và thông gió tốt, ngủ ở phòng chưa sơn hoặc đã sơn xong vài ngày. Trẻ sơ sinh, người có bệnh hô hấp và phụ nữ mang thai nên ở chỗ khác trong những ngày sơn và vài ngày sau. Chọn sơn có mức phát thải thấp theo công bố của nhà sản xuất.
Màng ni lông ngăn bụi có thật sự hiệu quả không?
Có, nếu dán kín từ sàn tới trần, không hở khe, có cửa khoá kéo và kết hợp quạt hút không khí từ khu thi công ra ngoài. Màng chỉ treo hờ hoặc hở dưới chân thì bụi mịn vẫn lọt qua đáng kể. Thay màng khi bị rách trong lúc thi công.
Chỉ có một nhà vệ sinh mà phải làm lại thì sao?
Dồn các hạng mục trong nhà vệ sinh vào ít ngày nhất, chuẩn bị sẵn vật liệu trước để không phải chờ. Trong những ngày đó, gia đình có thể nhờ nhà người thân, dùng tạm ở nơi làm việc, hoặc chọn ở ngoài vài ngày. Bàn với đơn vị thi công từ lúc lập tiến độ.
Thi công khi đang ở có làm tăng chi phí không?
Thường có, vì thợ phải che chắn nhiều lần, làm theo khu, dừng vào giờ yên tĩnh và dọn dẹp kỹ mỗi ngày, nên tổng thời gian dài hơn. Bù lại gia đình tiết kiệm chi phí ở tạm và vận chuyển đồ. Nên hỏi đơn vị thi công trước để tính vào báo giá.
Đồ gỗ làm tại xưởng có giúp ở lại dễ hơn không?
Có. Phần lớn cưa cắt và dán cạnh diễn ra ở xưởng nên bụi và tiếng ồn tại nhà giảm nhiều, thời gian có thợ trong nhà cũng ngắn hơn. Đổi lại cần đo hiện trường kỹ. Với gia đình định ở lại, đây là một lý do đáng cân nhắc khi chọn cách làm đồ gỗ.
Thợ làm hỏng đồ của gia đình trong lúc thi công thì xử lý thế nào?
Chụp ảnh ngay, báo cho đội trưởng và ghi lại bằng tin nhắn. Trước khi khởi công, nên chụp ảnh tình trạng đồ đạc, sàn, cửa ở khu ở và thoả thuận trong hợp đồng về trách nhiệm khi hư hỏng. Có ảnh trước và sau thì việc thống nhất bồi thường dễ hơn nhiều.