Phòng tắm an toàn cho trẻ nhỏ cần giải quyết năm việc: nước nóng ra ở vòi không đủ nóng để gây bỏng, sàn không trơn và không có nước đọng trong xô chậu, cửa khoá được nhưng người lớn luôn mở được từ bên ngoài, hoá chất và dao cạo nằm ở tủ cao có chốt, và có bục đứng để trẻ tự rửa tay mà không phải trèo. Không thiết bị nào thay được việc người lớn có mặt khi trẻ nhỏ ở trong phòng tắm, nhất là khi có nước trong bồn.
Phòng tắm là nơi tập trung nhiều rủi ro nhất trong nhà với trẻ nhỏ: nước nóng, sàn ướt, nước đọng, hoá chất, cạnh sắc, ổ điện. Bài này đi qua từng rủi ro dưới góc bố trí và chọn đồ nội thất, kèm cách điều chỉnh theo từng giai đoạn lớn lên của trẻ. Bài không thay hướng dẫn sơ cứu; khi trẻ bị bỏng, ngã đập đầu, uống nhầm hoá chất hay bị ngạt nước, gọi cấp cứu 115 và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Nước nóng: chặn từ thiết bị, không chỉ dặn trẻ
Da trẻ nhỏ mỏng hơn da người lớn, nên cùng một nhiệt độ nước, trẻ bị bỏng nhanh hơn và sâu hơn. Trẻ cũng chưa phản xạ kịp để rút tay hoặc chưa biết xoay cần gạt về phía lạnh. Vì vậy cách chống bỏng hiệu quả nhất là chặn ở thiết bị: làm cho nước ra ở vòi không thể nóng tới mức gây bỏng, thay vì trông vào việc trẻ nhớ lời dặn.
Có một mâu thuẫn kỹ thuật cần hiểu. Bình nóng lạnh có bình chứa thường được khuyên giữ nước ở nhiệt độ khá cao để hạn chế vi khuẩn phát triển trong bình, trong khi nước ra ở vòi lại cần thấp hơn để không gây bỏng. Cách giải quyết phổ biến ở nhiều nước là lắp van trộn ổn nhiệt ở đầu ra hoặc dùng củ sen ổn nhiệt có nút chặn nhiệt: nước trong bình vẫn nóng, nước tới tay người dùng được giới hạn ở mức an toàn. Nhiều khuyến cáo an toàn nước ngoài đề nghị nước nóng tới vòi ở khoảng dưới 50°C; con số áp dụng cho nhà bạn nên hỏi thợ và đọc hướng dẫn của nhà sản xuất thiết bị.
Với máy nước nóng trực tiếp, nhiệt độ thường chỉnh được trên máy; đặt ở mức vừa đủ và để bảng điều khiển ngoài tầm với của trẻ. Củ sen và vòi lavabo trong phòng tắm có trẻ nên là loại có nút chặn nhiệt hoặc cần gạt mặc định ở phía lạnh.
Thói quen đi kèm: khi tắm cho em bé, mở nước lạnh trước rồi mới thêm nước nóng, thử nước bằng mặt trong cổ tay hoặc khuỷu tay người lớn hay bằng nhiệt kế nước, khoá vòi trước khi đặt bé vào chậu. Không bao giờ để trẻ ngồi trong bồn khi vòi nước nóng còn đang chảy.
Nước đọng và sàn trơn: hai rủi ro hay bị coi nhẹ
Tổ chức Y tế Thế giới xếp đuối nước vào nhóm nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ em, và trẻ nhỏ có thể bị ngạt trong lượng nước rất nông. Trong phòng tắm, điều này dẫn tới những nguyên tắc bố trí cụ thể:
- Không trữ nước trong xô, chậu, thùng ở phòng tắm khi nhà có trẻ dưới năm tuổi. Nhà bắt buộc phải trữ nước thì dùng thùng có nắp đậy chắc, đặt ở chỗ trẻ không vào được.
- Xả bồn tắm và chậu tắm ngay sau khi dùng, kể cả khi định tắm tiếp cho trẻ khác sau đó vài phút.
- Không rời trẻ trong phòng tắm có nước, dù chỉ để lấy khăn hay nghe điện thoại; chuẩn bị đủ khăn, quần áo trước khi bắt đầu.
- Sàn chống trơn ở cả vùng khô: trẻ chạy vào phòng tắm thường đi qua vùng khô trước; gạch sàn có độ chống trơn phù hợp, không lát gạch bóng.
- Thảm chống trơn trong bồn tắm hoặc khay tắm, loại có đế hút chắc, được nhấc lên phơi khô thường xuyên để không mốc.
- Gạt nước sàn sau khi tắm: một cây gạt sàn treo sẵn giúp vũng nước không đọng lại cho người vào sau.
- Nắp bồn cầu có chốt khoá khi trẻ ở tuổi tập đi, tò mò thò tay hoặc nghiêng người vào lòng bồn.
Những nguyên tắc này không cần cải tạo gì lớn, chủ yếu là thói quen và vài món phụ kiện. Chúng quan trọng hơn bất kỳ món đồ đắt tiền nào trong phòng tắm.
Cửa, khoá và tay nắm
Trẻ nhỏ có thể tự khoá mình trong phòng tắm rồi không mở ra được, hoặc người lớn không vào kịp khi trẻ ngã. Khoá cửa phòng tắm trong nhà có trẻ nên là loại mở được từ bên ngoài bằng một khe xoay dùng đồng xu hoặc chìa riêng, không dùng chốt cài bên trong mà bên ngoài không có cách mở. Treo chìa hoặc dụng cụ mở khẩn cấp ở chỗ người lớn biết, ngoài tầm với của trẻ.
Kẹp tay ở khe cửa là tai nạn hay gặp ở trẻ tập đi. Cửa phòng tắm có thể gắn chặn cửa hoặc miếng đệm ở mép để cửa không đóng sập hoàn toàn khi trẻ đang chơi gần đó. Cửa lùa có rủi ro kẹp tay ở khe giữa cánh và khung; nếu dùng, chọn loại có giảm chấn và tay nắm âm.
Khi trẻ còn nhỏ chưa nên tự vào phòng tắm, một tay nắm đặt cao hơn tầm với hoặc một chốt an toàn phía ngoài cửa giúp giữ trẻ ở ngoài khi không có người lớn đi cùng. Khi trẻ lớn hơn và cần tự đi vệ sinh, đổi lại sang tay nắm gạt ở độ cao thông thường để trẻ tự mở được.
Cửa kính vùng tắm nên là kính cường lực, mép được mài, có thể dán thêm phim an toàn để nếu vỡ thì mảnh kính không văng. Trẻ hay đập tay hoặc đồ chơi vào kính; một dải dán mờ ngang tầm mắt trẻ giúp trẻ nhận ra có kính ở đó.
Bục đứng, lavabo và móc treo theo tầm của trẻ
Để trẻ tự rửa tay, đánh răng, treo khăn mà không phải trèo lên thành bồn hay mặt tủ, cần đưa vài thứ xuống tầm của trẻ hoặc đưa trẻ lên tầm của thiết bị:
| Thứ cần cho trẻ | Cách làm | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|
| Với tới lavabo | Bục đứng một hoặc hai bậc trước lavabo | Bục có chân chống trơn, mặt bậc nhám, không lật khi đứng ở mép; cất đi khi không dùng nếu trẻ quá nhỏ |
| Với tới vòi | Đầu nối kéo dài miệng vòi, hoặc vòi có tầm vươn dài | Vòi có chặn nhiệt hoặc cần gạt mặc định phía lạnh |
| Tự đi vệ sinh | Bệ ngồi thu nhỏ đặt trên nắp bồn cầu và bục kê chân | Bệ khớp chắc với miệng bồn; bục kê chân giúp trẻ ngồi vững |
| Tự treo khăn | Một hàng móc thấp ngang tầm vai trẻ | Móc đầu tròn, không nhọn, đặt ngoài vùng trẻ có thể va đầu khi cúi |
| Tự lấy đồ cá nhân | Một ngăn kéo thấp hoặc giỏ riêng cho bàn chải, cốc | Ngăn này chỉ chứa đồ của trẻ, không chứa hoá chất hay dao cạo |
| Nhìn thấy mình | Gương nhỏ thấp hoặc gương lớn kéo xuống gần mặt lavabo | Gương cố định chắc, không treo bằng một đinh |
Những món này không cần đóng cố định. Bục, bệ thu nhỏ, giỏ riêng có thể cất đi khi trẻ lớn, phòng tắm trở lại như bình thường. Đây là lý do không nên hạ cố định chiều cao lavabo chỉ vì con đang nhỏ.
Hoá chất, dao cạo, thuốc và điện
Chất tẩy bồn cầu, nước tẩy javel, viên giặt, nước giặt đậm đặc, mỹ phẩm, thuốc và dao cạo là những thứ thường nằm trong phòng tắm và là nguyên nhân ngộ độc, thương tích hay gặp ở trẻ nhỏ. Chỗ để thường gặp nhất, ngăn dưới tủ lavabo, lại chính là chỗ trẻ với tới đầu tiên. Khi nhà có trẻ, nên chuyển toàn bộ nhóm này lên tủ treo cao hoặc tủ gương, có cánh và chốt an toàn.
Nếu buộc phải để dưới tủ lavabo, lắp khoá an toàn cho cánh hoặc ngăn kéo, loại mà người lớn mở được bằng một tay. Không chiết chất tẩy sang chai nước uống hay chai lọ quen thuộc, vì trẻ nhận biết đồ bằng hình dáng chai. Giữ hoá chất trong bao bì gốc có hướng dẫn và cảnh báo.
Về điện, ổ cắm trong phòng tắm có trẻ nên đặt cao, có nắp che. Máy sấy tóc, máy cạo râu, máy tạo kiểu tóc không để cắm sẵn trên mặt tủ lavabo; dùng xong rút ra, để nguội rồi cất lên cao. Mạch điện phòng tắm cần thiết bị chống dòng rò, do thợ điện kiểm tra.
Đèn sưởi, nếu có, đặt ở độ cao và vị trí theo hướng dẫn của nhà sản xuất, ngoài tầm với của trẻ đứng trên bục. Không để trẻ nhìn thẳng vào bóng sưởi sáng mạnh trong thời gian dài.
Cuối cùng là cạnh và góc. Mặt đá tủ lavabo ngang tầm đầu trẻ tập đi nên được mài bo cạnh hoặc gắn miếng bọc góc tạm thời; móc treo, tay vịn, giá giấy đặt ở độ cao trẻ hay va đầu khi cúi nhặt đồ thì chọn loại đầu tròn. Những chi tiết nhỏ này rẻ, gỡ ra dễ khi trẻ lớn.
Điều chỉnh theo từng giai đoạn của trẻ
Sơ sinh và dưới một tuổi. Cần chỗ đặt chậu tắm em bé ở độ cao vừa lưng người lớn, gần nguồn nước nóng lạnh; chỗ thay đồ ấm, kín gió ngay cạnh. Nhiều nhà tắm cho bé ở phòng ngủ ấm hơn rồi chỉ dùng phòng tắm để lấy nước; nếu vậy, đường đi từ phòng tắm tới chỗ tắm bé phải khô và trống.
Tuổi tập đi. Giai đoạn rủi ro cao nhất: trẻ đi được nhưng chưa vững, tò mò mọi thứ. Khoá nắp bồn cầu, chuyển hoá chất lên cao, không để nước trong xô chậu, khoá cửa phòng tắm từ phía ngoài khi không dùng.
Tuổi tự đi vệ sinh. Bệ ngồi thu nhỏ, bục kê chân, lô giấy và vòi xịt trong tầm với; móc khăn thấp. Đèn đêm ở lối từ phòng ngủ tới phòng tắm giúp trẻ tự đi ban đêm.
Tuổi đi học. Trẻ tự tắm được nhưng vẫn cần nước nóng có chặn nhiệt, sàn chống trơn, khoá cửa mở được từ ngoài. Có thể cất bớt bục, bệ; giữ ngăn đồ riêng để trẻ tự quản đồ cá nhân.
Khi có cả trẻ nhỏ và ông bà. Hai nhóm cần chung nhiều thứ: sàn chống trơn, tay vịn, nước nóng có chặn nhiệt, đèn đêm. Làm một lần là có lợi cho cả nhà.
Câu hỏi thường gặp
Có nên hạ thấp lavabo cho con dễ dùng không?
Không nên hạ cố định, vì trẻ lớn rất nhanh và người lớn sẽ phải cúi thấp nhiều năm. Dùng bục đứng chắc chắn có chân chống trơn và đầu nối kéo dài miệng vòi là đủ. Khi trẻ lớn, cất bục đi là phòng tắm trở lại như bình thường.
Củ sen ổn nhiệt có thật sự cần cho nhà có trẻ nhỏ không?
Không bắt buộc nhưng rất đáng cân nhắc, vì nó giới hạn nhiệt độ tối đa và giữ nhiệt ổn định khi áp nước dao động. Nếu không lắp, cần chỉnh nhiệt độ bình nóng lạnh hoặc lắp van trộn ổn nhiệt ở đầu ra theo tư vấn của thợ, và luôn thử nước trước khi tắm cho trẻ.
Bao nhiêu tuổi thì để trẻ tự tắm một mình được?
Không có tuổi chung cho mọi trẻ; phụ thuộc vào khả năng tự điều chỉnh nước, giữ thăng bằng và hiểu nguy hiểm. Trẻ nhỏ tuyệt đối không ở một mình trong phòng tắm có nước. Khi bắt đầu cho trẻ tự tắm, người lớn vẫn ở gần, cửa không khoá trong.
Thảm chống trơn trong bồn tắm có dễ mốc không?
Có, nếu để nằm ướt dưới đáy bồn liên tục. Sau mỗi lần dùng nên nhấc thảm lên, treo cho khô cả hai mặt. Chọn thảm có lỗ thoát nước và đế hút dễ vệ sinh. Thấy đốm mốc ăn sâu không làm sạch được thì thay thảm mới.
Nhà có trẻ nhỏ có nên lắp bồn tắm không?
Có thể lắp, nhưng phải đi kèm nguyên tắc xả nước ngay sau khi dùng, không để trẻ một mình khi bồn có nước, thảm chống trơn trong bồn, và cửa phòng tắm khoá từ ngoài khi không dùng. Nếu không giữ được các nguyên tắc này, vùng tắm sen an toàn hơn.
Khoá cửa phòng tắm loại nào phù hợp với nhà có trẻ?
Loại khoá có thể mở từ bên ngoài bằng khe xoay đồng xu hoặc chìa riêng khi cần. Tránh chốt cài trong mà bên ngoài không mở được. Để dụng cụ mở khẩn cấp ở chỗ người lớn biết, và khi trẻ còn nhỏ có thể thêm chốt phía ngoài để trẻ không tự vào.