Giấy dán tường hiện nay chia thành ba nhóm chính theo lớp nền và lớp mặt: giấy nền giấy, giấy vinyl (lớp mặt nhựa) và giấy nền vải không dệt. Nền giấy thoáng nhưng sợ nước, khó lau; vinyl bền, lau được, hợp phòng nhiều va chạm nhưng kém thoát ẩm; vải không dệt ổn định kích thước, dán bằng cách phết keo lên tường và gỡ ra khá nguyên tấm. Vải dán tường và decal tự dính là hai nhánh riêng với ưu nhược khác.
Ở Việt Nam, giấy dán tường hay mang tiếng "mùa nồm là bong". Phần lớn trường hợp không do giấy mà do tường: chưa khô, có ẩm từ trong ra, chưa sơn lót, hoặc keo sai loại. Bài này đi qua từng loại giấy, cách chuẩn bị tường, cách tính số cuộn khi có bước lặp hoa văn, và cách giảm bong, mốc ở nhà nồm ẩm. Không nêu giá, không tên hãng; chọn hoa văn, màu cho từng phòng thuộc chuyên mục phong cách và màu sắc.
Ba nhóm giấy dán tường và khác biệt khi sống cùng
So định tính các nhóm phổ biến:
| Nhóm | Cấu tạo | Lau chùi | Thoát ẩm | Khi gỡ | Hợp phòng |
|---|---|---|---|---|---|
| Nền giấy | Giấy in, có thể phủ lớp mỏng | Kém, chỉ phủi bụi, lau nhẹ | Tốt | Rách vụn, phải làm ướt, cạo | Phòng ngủ người lớn, phòng ít chạm |
| Vinyl | Lớp mặt nhựa trên nền giấy hoặc vải | Tốt, lau ẩm được | Kém | Lớp mặt thường bóc được, nền còn lại | Hành lang, phòng khách, phòng trẻ, phòng ăn |
| Vải không dệt | Nền sợi tổng hợp và sợi xenlulô liên kết | Trung bình đến tốt tuỳ lớp mặt | Khá | Thường bóc khô gần nguyên tấm | Hầu hết phòng khô |
Nhiều sản phẩm kết hợp: lớp mặt vinyl trên nền vải không dệt là loại khá phổ biến vì vừa lau được vừa dễ dán, dễ gỡ. Đọc ký hiệu trên nhãn cuộn giấy (ký hiệu lau chùi, cách phết keo, cách gỡ, độ bền màu) là cách nhanh nhất để biết loại bạn đang cầm.
Độ dày và vân nổi cũng đáng để ý. Giấy dày, có vân dập nổi che được tường hơi gợn và mối nối kém hoàn hảo; giấy mỏng, mặt phẳng trơn đòi hỏi tường phẳng như mặt sơn hoàn thiện. Nếu tường nhà bạn không được bả kỹ, chọn giấy dày có vân sẽ dễ chịu hơn nhiều so với cố đòi thợ dán giấy mỏng thật đẹp.
Tường phải như thế nào trước khi dán giấy
Giấy dán tường phản ánh trung thực mặt tường phía sau. Tường lồi lõm, nứt chân chim, mép vữa sần sẽ hiện lên qua giấy mỏng, nhất là giấy màu trơn có ánh nhũ; giấy dày có vân nổi che được một phần nhưng không che được vết nứt đang tiếp tục mở rộng. Vì vậy tường cần được bả phẳng, xử lý vết nứt, chà nhám và vệ sinh bụi như chuẩn bị để sơn.
Độ ẩm tường là yếu tố quyết định giấy có bám lâu hay không. Tường mới trát vữa, mới bả cần thời gian khô đủ; dán sớm khiến hơi ẩm và kiềm từ vữa tác động vào keo, giấy phồng hoặc ố. Tường có thấm ngược, thấm từ nhà bên, thấm từ phòng tắm phải được xử lý tận gốc. Dán giấy lên tường ẩm là cách nhanh nhất để có mốc đen sau lớp giấy, vì giấy, nhất là vinyl, bịt mặt tường lại.
Lớp sơn lót trước khi dán giúp tường hút keo đều, keo bám tốt hơn và sau này gỡ giấy dễ hơn, không kéo theo lớp bả. Một số nhà sản xuất có sơn lót chuyên cho giấy dán tường; tối thiểu là một lớp sơn lót nội thất phù hợp. Tường đã sơn cũ cần kiểm lớp sơn có bám chắc không bằng cách dán băng keo rồi giật mạnh; sơn bong theo băng keo thì phải cạo bỏ trước.
Vì sao giấy dán tường phồng, bong mép, hở mối nối
Phồng giữa tấm thường do bọt khí và keo chưa được miết ra hết khi dán, hoặc do tường chỗ đó còn ẩm. Bọt nhỏ trong vài ngày đầu có thể tự xẹp khi keo khô; bọt lớn kéo dài nên được thợ xử lý bằng cách chích kim nhỏ, bơm keo, miết phẳng. Phồng xuất hiện sau mùa mưa ở một vùng cố định thường là dấu hiệu ẩm từ tường, cần kiểm nguồn nước.
Bong mép, hở mối nối hay gặp ở góc phòng, cạnh cửa, mép trần và chân tường, vì đây là chỗ giấy co giãn nhiều nhất và chỗ hơi lạnh điều hoà thổi vào. Giấy nền giấy khi phết keo sẽ nở ra, khi khô thì co lại; nếu không để giấy ngấm keo đủ thời gian (thời gian ủ ghi trên nhãn) trước khi dán, giấy co sau khi lên tường làm mối nối hở thành khe. Vải không dệt ổn định kích thước hơn, ít bị hiện tượng này.
Ở miền Bắc, mùa nồm làm tường đọng hơi nước, giấy hút ẩm, keo mềm ra; sau đó khi trời hanh khô, giấy co lại đột ngột. Chu kỳ này lặp nhiều năm làm keo mỏi và mép giấy bong dần. Giảm bằng cách: đóng cửa và hút ẩm khi nồm, không để điều hoà thổi thẳng vào một mảng giấy, chọn keo phù hợp cho môi trường ẩm theo hướng dẫn nhà sản xuất, và dán mép trên cách trần một khe nhỏ có phào che.
Tính số cuộn giấy khi có bước lặp hoa văn
Hoa văn trên giấy dán tường lặp lại theo chu kỳ dọc gọi là bước lặp (pattern repeat). Khi dán, mỗi tấm phải được cắt sao cho hoa văn ngang hàng với tấm bên cạnh, nên phần đầu, phần cuối mỗi tấm thường bị bỏ đi. Bước lặp càng lớn, hao hụt càng nhiều. Một số giấy có kiểu so hoa văn lệch (half drop), tấm sau phải dịch xuống nửa bước so với tấm trước, hao hụt còn lớn hơn.
Cách tính thực tế, ví dụ giả định: phòng có chu vi các mảng cần dán là 12 m, trần cao 2,9 m, cuộn giấy khổ 0,53 m dài 10 m, bước lặp 0,53 m. Số tấm cần là 12 chia 0,53, làm tròn lên được 23 tấm. Chiều dài mỗi tấm là chiều cao trần cộng một bước lặp để so hoa văn và một khoảng dư cắt mép, khoảng 2,9 cộng 0,53 cộng 0,1, tức khoảng 3,5 m. Mỗi cuộn 10 m cắt được 2 tấm như vậy (phần dư 3 m không đủ một tấm). Vậy cần 23 chia 2, làm tròn lên là 12 cuộn. Trừ các ô cửa lớn nếu muốn, nhưng thường nên giữ phần dư này để có giấy thay sau này.
Luôn mua tất cả các cuộn cùng một số lô sản xuất, ghi trên nhãn cuộn. Giấy khác lô có thể lệch màu nhẹ mà chỉ thấy khi đã dán cạnh nhau trên tường. Giữ lại một cuộn dư và nhãn cuộn để sau này cần vá đúng loại.
Chọn giấy theo phòng, theo ánh sáng và theo người dùng
Ở phòng khách và hành lang, nơi có tay trẻ con, va chạm túi xách, xe đẩy và cần lau chùi, giấy có lớp mặt vinyl hoặc lớp phủ lau được là lựa chọn an toàn. Ở phòng ngủ người lớn, ít chạm, giấy nền giấy hoặc nền vải không dệt không phủ vinyl cho bề mặt mờ, ấm, thoáng hơn. Phòng ăn sát bếp dễ ám mùi và dầu mỡ, nên chọn loại lau được và đặt ở mảng xa khu nấu.
Ánh sáng làm thay đổi cảm nhận về giấy nhiều hơn với sơn. Giấy có ánh nhũ, ánh kim, mặt bóng sẽ lấp lánh dưới đèn rọi nhưng cũng lộ rõ mọi mối nối và gợn tường; giấy mặt mờ, vân vải che khuyết điểm tốt hơn. Mảng tường đối diện cửa sổ lớn nhận ánh sáng chiếu thẳng, màu giấy trông nhạt hơn mẫu nhỏ cầm trong cửa hàng; mảng tường cạnh cửa sổ nhận ánh xiên, lộ vân nổi. Nên xin mẫu đủ lớn, dán thử bằng băng dính giấy ở đúng mảng tường, xem vào buổi sáng, buổi chiều và khi bật đèn tối.
Độ bền màu là yếu tố ít được hỏi: giấy ở phòng nắng chiều sẽ phai theo thời gian. Ký hiệu độ bền màu trên nhãn cuộn cho biết mức chịu ánh sáng. Ở phòng nắng gắt, chọn mức bền màu cao, dùng rèm hoặc phim chống tia cực tím cho kính, và chấp nhận rằng giấy màu đậm sẽ phai rõ hơn giấy màu nhạt.
Vải dán tường và decal tự dính: hai lựa chọn có giới hạn riêng
Vải dán tường. Bề mặt là vải dệt dán trên nền giấy hoặc vải không dệt, cho cảm giác mềm, sang, cách âm nhẹ hơn giấy. Đổi lại vải bám bụi, khó lau, sợ ẩm và vết bẩn dầu mỡ; hợp phòng ngủ người lớn, phòng đọc, không hợp bếp, phòng trẻ nhỏ.
Decal tự dính. Có sẵn keo ở mặt sau, bóc lớp lót là dán, rất tiện cho người thuê nhà, mảng nhỏ, mặt tủ. Giới hạn là keo dán sẵn khó bám bền trên tường sần, tường ẩm; khi gỡ dễ kéo theo sơn. Thử dán một mẩu nhỏ ở góc khuất vài tuần trước khi dán cả mảng.
Giấy dán kính, phim dán kính. Là nhóm khác, dùng cho kính cửa sổ, vách kính để mờ, chống nắng; không dùng cho tường.
Giấy cho phòng tắm, bếp. Chỉ dùng loại được công bố chịu ẩm, lau rửa được, và chỉ ở vùng không bị nước văng trực tiếp; vùng tắm đứng, sau bếp nên dùng gạch, kính.
Giấy cho phòng trẻ. Vinyl lau được hợp với vết bút màu, vết tay; nhưng nên chọn loại có thông tin phát thải rõ, keo gốc nước, và thông gió kỹ trước khi cho trẻ ngủ.
Kiểm việc dán giấy trước khi nhận
Kiểm sau khi giấy khô, trong ánh sáng ban ngày và có đèn chiếu xiên:
- Nhìn các mối nối từ khoảng một mét: kín khít, hoa văn khớp ngang, không chồng mép tạo gờ (trừ loại giấy yêu cầu chồng mép).
- Chiếu đèn xiên: không có bọt khí, nếp gấp, vết keo dính bóng trên mặt giấy.
- Kiểm góc phòng, mép cửa, mép trần, chân tường: cắt gọn, không bong, không hở tường.
- Kiểm ổ điện, công tắc: cắt sát, mặt nạ che kín mép giấy.
- Hỏi số lô của cuộn đã dán và nhận lại cuộn, mẩu dư.
- Ghi bảo hành phồng, bong; hỏi bên thi công cách xử lý nếu bong trong mùa nồm đầu tiên.
Trong một hai tuần đầu, tránh treo đồ, dán băng keo lên giấy và tránh để quạt, điều hoà thổi thẳng vào mảng vừa dán, để keo khô đều. Nếu phát hiện mép bong nhỏ trong thời gian này, báo bên thi công xử lý sớm bằng keo vá mép, đừng tự dùng keo dán đa năng vì có thể làm ố mặt giấy.
Câu hỏi thường gặp
Giấy dán tường có hợp nhà miền Bắc mùa nồm không?
Dùng được nếu tường khô, không thấm, có sơn lót, keo đúng loại và nhà được hút ẩm khi nồm. Ưu tiên giấy nền vải không dệt vì ổn định kích thước. Tường tầng trệt có thấm ngược, tường giáp phòng tắm nên xử lý ẩm triệt để hoặc chọn sơn thay giấy.
Giấy dán tường hay sơn bền hơn?
Sơn tốt trên tường chuẩn bị kỹ thường bền và dễ dặm vá hơn. Giấy dán tường cho hoa văn, chất liệu mà sơn khó tạo, và vinyl chịu lau chùi tốt. Giấy bong mép hay hở mối nối khó vá đẹp hơn sơn. Chọn theo nhu cầu thẩm mỹ và độ ẩm của tường.
Có dán giấy lên tường đã sơn được không?
Được nếu lớp sơn bám chắc và không quá bóng. Kiểm bằng băng keo dán rồi giật; sơn bong thì cạo bỏ. Tường sơn bóng nên chà nhám nhẹ và phủ sơn lót để keo bám. Không dán lên tường sơn đang phấn hoá, bong tróc.
Gỡ giấy dán tường cũ có làm hỏng tường không?
Giấy vải không dệt thường bóc khô gần nguyên tấm, ít hại tường. Giấy nền giấy phải làm ướt và cạo, dễ kéo theo lớp bả nếu trước đây không có sơn lót. Sau khi gỡ, rửa sạch keo cũ, để khô, bả lại chỗ hỏng rồi mới dán giấy mới hoặc sơn.
Giấy dán tường có mùi không, phòng ngủ dùng được không?
Mùi thường đến từ keo và lớp mặt vinyl trong những ngày đầu. Chọn keo gốc nước, giấy có thông tin phát thải rõ, và để phòng thông gió vài ngày trước khi ngủ. Giấy nền giấy, nền vải không dệt không phủ vinyl thường ít mùi hơn.
Mốc đen hiện ra ở mép giấy dán tường thì xử lý thế nào?
Mốc là dấu hiệu ẩm phía sau. Lau bề mặt chỉ xử lý tạm. Cần bóc mảng giấy đó, làm sạch mốc trên tường, tìm và xử lý nguồn ẩm, để tường khô hẳn rồi mới dán lại. Dán đè lên mốc thì mốc sẽ quay lại và lan rộng.
