Bếp nửa mở là cách giữ ánh sáng và sự liên thông của bếp mở, nhưng có một lớp vách đóng lại được khi nấu món nhiều khói, nhiều mùi. Vách kính cố định chặn mùi và dầu nhưng không đi qua được; cửa lùa kính linh hoạt nhất, mở ra khi dọn bàn, đóng lại khi chiên xào; vách lửng và lam gỗ chủ yếu phân vùng và che tầm nhìn, gần như không chặn mùi.
Nhiều căn hộ bàn giao với bếp mở hoàn toàn ra phòng khách, trong khi bữa cơm Việt thường có chiên, xào, kho, nướng, mùi bám vào sofa, rèm và quần áo. Ngược lại, nhà ống có bếp kín cuối nhà thì tối và bí. Bài này so các kiểu vách, cách chọn kính, ray và khung, chuyện thông gió khi đóng kín bếp, và những gì cần hỏi ban quản lý trước khi làm. Phần hút mùi và tủ bếp chỉ nhắc ở mức cần cho việc chọn vách.
So các kiểu vách cho bếp nửa mở
Bảng dưới so theo những thứ gia chủ hay quan tâm. Mức đánh giá là tương đối giữa các kiểu với nhau:
| Kiểu vách | Chặn mùi, dầu | Giữ ánh sáng | Đi lại, bê đồ | Chiếm chỗ | Vệ sinh |
|---|---|---|---|---|---|
| Kính cố định từ sàn tới trần | Tốt | Tốt | Phải có cửa riêng | Rất ít | Lau kính thường xuyên phía bếp |
| Cửa lùa kính khung mảnh | Tốt khi đóng | Tốt | Mở rộng được khi cần | Ít, cần chỗ cho cánh trượt | Lau kính và ray |
| Cửa xếp gấp | Khá khi đóng | Tốt nếu là kính | Mở gần hết khoảng thông | Các cánh xếp lại chiếm một đoạn | Nhiều khe, bản lề |
| Vách lửng cao ngang mặt bếp, phía trên để trống | Kém | Tốt | Qua lối riêng | Ít | Dễ |
| Vách lửng có kính phía trên | Khá | Tốt | Qua lối riêng | Ít | Lau kính |
| Lam gỗ, kệ thoáng | Rất kém | Khá | Qua lối riêng | Vừa | Bám bụi và dầu ở khe lam |
Nếu lý do chính là mùi và dầu mỡ, chỉ các kiểu đóng kín được (kính cố định có cửa, cửa lùa, cửa xếp) mới thật sự giúp. Nếu lý do chính là không muốn khách ngồi phòng khách nhìn thấy bồn rửa đầy bát, vách lửng hoặc quầy cao là đủ và rẻ hơn.
Cửa lùa kính: những chi tiết làm nên khác biệt
Ray treo hay ray sàn. Ray sàn chịu lực tốt, nhưng lồi lên mặt sàn, vướng chân khi bê đồ, khe ray đọng bụi và nước. Ray treo trên cao giữ sàn phẳng, đẹp hơn, nhưng toàn bộ trọng lượng cánh treo lên trần hoặc dầm phía trên, cần kiểm tra kết cấu đỡ; việc này do thợ lắp đặt và, ở chung cư, theo quy định của toà nhà.
Số cánh và hướng trượt. Hai cánh trượt chồng lên nhau mở được khoảng một nửa lối thông; ba bốn cánh trượt lồng mở được nhiều hơn nhưng cần ray nhiều làn. Cánh lùa vào trong một hốc tường (cửa âm tường) gọn nhất khi mở nhưng phải làm từ lúc thô.
Độ kín khi đóng. Khe hở ở mép dưới và hai bên cánh quyết định mùi có lọt qua hay không. Gioăng chổi hoặc gioăng cao su ở mép cánh giúp kín hơn. Cửa lùa vẫn không kín như cửa mở quay có khung bao, đừng kỳ vọng chặn mùi hoàn toàn.
Khung mảnh hay khung bản to. Khung nhôm mảnh, sơn tĩnh điện đen hoặc màu trung tính, trông nhẹ và hợp nhiều phong cách. Khung bản to chắc hơn với cánh lớn. Ô kính chia nhỏ bằng nan trông thú vị nhưng nhiều chỗ bám dầu hơn.
Tay nắm và khoá. Tay nắm âm không vướng khi cánh lùa qua nhau. Nhà có trẻ nhỏ có thể cân nhắc chốt trên cao để trẻ không tự mở vào bếp khi đang có bếp nóng.
Chọn kính và an toàn khi làm vách kính
Vách và cửa kính trong nhà, nhất là ở khu bếp nơi người đi lại tay bê đồ, cần dùng loại kính an toàn như kính cường lực hoặc kính dán nhiều lớp, theo tư vấn của đơn vị thi công và các quy định hiện hành về kính trong công trình. Kính cường lực khi vỡ thành hạt nhỏ ít sắc; kính dán khi vỡ vẫn được lớp phim giữ lại tại chỗ. Kính thường chưa qua xử lý cường lực khi vỡ tạo mảnh sắc lớn, không nên dùng cho vách sát lối đi.
Kính trong suốt đôi khi "biến mất" trong mắt người đi vội, nhất là trẻ em và khách lạ nhà. Một dải mờ hoặc hoa văn ở tầm mắt người lớn và tầm mắt trẻ nhỏ giúp nhận ra có vách. Kính mờ toàn bộ hoặc kính có vân giữ được ánh sáng mà che bớt bừa bộn phía bếp, đổi lại không còn nhìn xuyên.
Phía bếp của tấm kính sẽ nhận hơi dầu và hơi nước mỗi lần nấu. Vị trí vách nên cách bếp nấu một khoảng để kính không bị nóng trực tiếp và không thành tấm chắn dầu bắn; khoảng cách cụ thể hỏi đơn vị thi công. Vách đặt ngay sát cạnh bếp nấu vừa nhanh bẩn vừa có rủi ro nhiệt với kính và gioăng.
Đóng kín bếp thì gió và khí đi đâu
Khi bếp đã có vách và cửa đóng, máy hút mùi hút khí ra ngoài thì cũng phải có khí bù vào. Nếu bếp kín hoàn toàn, máy hút yếu đi rõ rệt vì không có đường cho không khí vào, khói đọng lại, cửa lùa rít khi mở. Một cửa sổ hé, ô thoáng có lưới, hoặc khe dưới cánh cửa là đường cho khí bù. Bếp dùng gas càng cần thông gió thường xuyên theo khuyến cáo an toàn của nhà cung cấp; không biến bếp gas thành một phòng kín.
Ngược lại, bếp mở hoàn toàn trong căn hộ có điều hoà ở phòng khách thì khí lạnh và mùi đi lẫn với nhau: điều hoà hút mùi vào dàn lạnh, mùi bám lại lâu. Một cửa lùa đóng lúc nấu giúp tách hai vùng; nấu xong mở cửa, bật hút mùi thêm một lúc rồi mới mở thông.
Thói quen sử dụng quyết định nhiều hơn loại vách. Nhiều nhà làm cửa lùa đẹp rồi để mở suốt vì bất tiện khi bê đồ; trước khi làm, nghĩ xem ai nấu, nấu món gì, bao nhiêu lần mỗi tuần thật sự cần đóng. Nếu chỉ vài bữa một tuần, cửa lùa hai cánh là đủ; nếu chiên xào hằng ngày, vách kính cố định với một cửa đi riêng có khi tiện hơn.
Vách lửng, quầy cao và lam gỗ: khi chỉ cần phân vùng
Không phải nhà nào cũng cần chặn mùi. Nhà ít nấu nhiều khói, căn hộ cho người ở một mình hay ăn ngoài, hoặc bếp đã có hút mùi tốt, thường chỉ muốn phân vùng nhẹ:
- Vách lửng cao ngang mặt bếp hoặc cao hơn một chút che được bồn rửa và mặt bếp khỏi tầm nhìn người ngồi sofa, giữ thông thoáng phía trên. Mặt vách phía phòng khách có thể làm kệ sách thấp hoặc tủ chứa đồ.
- Vách lửng có kính phía trên chặn được phần lớn dầu bắn và giảm mùi đi thẳng, rẻ và đơn giản hơn cửa lùa, nhưng vẫn phải có lối đi riêng.
- Lam gỗ đứng tạo nhịp điệu, che bớt tầm nhìn theo góc xiên, ánh sáng vẫn lọt. Lam đặt gần bếp nấu bám dầu ở từng khe, lau rất mất công; lam nên đứng ở ranh giới phòng ăn và phòng khách hơn là sát bếp.
- Kệ thoáng hai mặt vừa chứa đồ vừa phân vùng, nhưng mọi thứ đặt trên kệ phía bếp sẽ phủ một lớp dầu mỏng theo thời gian. Kệ phía bếp nên chứa đồ dùng hằng ngày, rửa thường xuyên.
Vách ngăn bếp trong nhà ống và nhà phố
Nhà ống thường có bếp ở giữa hoặc cuối tầng trệt, phòng khách ở phía trước, nhiều nhà để hai khu thông nhau suốt chiều dài nhà để gió từ cửa trước đi ra sân sau. Trường hợp này, vách kín toàn bộ chặn luôn đường gió xuyên nhà, làm cả tầng trệt bí hơn vào mùa nóng. Cửa lùa hoặc cửa xếp mở được hết vào những ngày không nấu là cách giữ được gió mà vẫn đóng lại được khi chiên xào.
Nhà phố có cầu thang đặt giữa nhà, ngay cạnh bếp, thì khói và mùi theo lồng cầu thang bay lên các tầng ngủ. Ngăn bếp với phòng khách lúc này chưa đủ; nhiều nhà cần thêm cửa hoặc vách ở chân cầu thang, hoặc xếp lại để bếp nấu không đứng ngay dưới chân cầu thang. Đây là chuyện của bố cục cả tầng, nên tính cùng lúc với vị trí bếp, không chỉ chọn vách.
Với nhà có sân sau hoặc giếng trời ngay sau bếp, vách ngăn phía phòng khách có thể kín hơn, vì bếp đã có đường lấy sáng và thoát khí riêng phía sau. Khi đó vách kính cố định kèm một cửa đi là phương án gọn, ít khe, dễ lau.
Trước khi làm vách ở căn hộ chung cư
Vách ngăn bếp là hạng mục nhỏ nhưng chạm tới sàn, trần và đôi khi hệ thống kỹ thuật chung:
- Xem bản vẽ hoàn công hoặc hỏi ban quản lý để biết vị trí dự kiến làm vách có đường ống, dầm, đầu phun chữa cháy hay đầu báo khói nào không. Không di dời hay che chắn thiết bị phòng cháy khi chưa được phép.
- Hỏi nội quy thi công của toà nhà: giờ được thi công, việc đăng ký, đặt cọc và vận chuyển kính khổ lớn qua thang máy.
- Đo khổ thang máy, hành lang để chắc tấm kính đi vào được; kính khổ lớn có khi phải chia thành nhiều tấm.
- Thống nhất với đơn vị thi công về loại kính, độ dày, ray, gioăng, cách bắt vào trần sàn, và bảo hành cho phần ray, bánh xe.
- Không tự đục sàn, trần hay tường để gắn ray. Mọi việc chạm tới kết cấu cần hỏi kỹ sư và làm theo quy định hiện hành của toà nhà.
Câu hỏi thường gặp
Cửa lùa kính có chặn được hoàn toàn mùi chiên rán không?
Không hoàn toàn. Cửa lùa luôn có khe ở mép và ray, mùi vẫn lọt ra một phần. Kết hợp cửa đóng với hút mùi thoát ngoài và có đường cho khí bù vào thì lượng mùi lọt ra phòng khách giảm rõ. Đóng cửa trong lúc nấu và một lúc sau khi nấu xong.
Vách kính ngăn bếp có làm phòng khách tối hơn không?
Vách kính trong gần như không làm giảm ánh sáng. Kính mờ hoặc kính có vân giảm một ít nhưng vẫn để sáng đi qua. Thứ làm tối thường là khung bản to, nan chia ô dày hoặc vách đặc chắn cửa sổ. Nếu bếp là nguồn sáng của phòng khách, giữ vách càng trong và khung càng mảnh càng tốt.
Nên chọn cửa xếp gấp hay cửa lùa cho bếp?
Cửa xếp gấp mở được gần hết khoảng thông, hợp khi muốn những lúc mở hẳn bếp ra phòng khách. Đổi lại nhiều bản lề, nhiều khe bám dầu và khi xếp lại các cánh chiếm một đoạn. Cửa lùa đơn giản, kín hơn, nhưng khi mở vẫn còn cánh đứng che một phần lối.
Có thể làm vách ngăn bếp trong nhà thuê không?
Có những loại vách đứng tự do hoặc chống trần bằng lực ép, không khoan đục, tháo ra được khi trả nhà. Chúng chặn mùi kém hơn vách lắp cố định nhưng giúp phân vùng. Làm vách cố định cần chủ nhà đồng ý bằng văn bản và thống nhất việc hoàn trạng.
Vách lửng nên cao bao nhiêu để che mặt bếp?
Muốn che mặt bếp khỏi tầm mắt người ngồi sofa, vách thường cần cao hơn mặt bếp một đoạn, tham khảo khoảng 110–120 cm tính từ sàn. Muốn che cả người đứng nấu thì phải cao hơn nữa và khi đó gần như là vách kín. Đo tầm mắt khi ngồi ở chỗ hay ngồi nhất rồi quyết định.
Kính vách bếp bị bám dầu thì lau thế nào?
Dùng nước ấm pha chút nước rửa bát lau phía bếp, rồi lau khô bằng khăn sợi nhỏ. Lau đều đặn mỗi tuần dễ hơn nhiều so với để lớp dầu dày mới lau. Tránh dùng miếng chà kim loại làm xước kính, và không xịt chất tẩy mạnh trực tiếp vào gioăng cao su.