Muốn xếp chỗ ăn cho hai, ba mươi người trong căn hộ hay nhà ống, hãy tính sức chứa trước rồi mới tìm bàn ghế: mỗi người cần một khoảng mặt bàn rộng khoảng 60 cm, phía sau ghế cần chỗ kéo ra, và phải có một đường bưng từ bếp không cắt qua lưng người ngồi. Từ ba con số đó sẽ biết nhà mình xếp được bao nhiêu chỗ ngồi một lượt, và có cần ăn làm hai lượt hay trải chiếu thêm ở phòng khác.
Bài này đi qua cách tính, ba kiểu xếp phổ biến (nối bàn dài, chia nhiều bàn, ngồi chiếu), cách chọn bàn ghép, ghế xếp và chỗ cất chúng cả năm, đường bưng và trạm chia thức ăn, và lịch chuẩn bị nội thất trước ngày. Mọi con số là tham khảo và ví dụ giả định; đo nhà mình là bước không thể bỏ.
Tính sức chứa trước khi đi mượn bàn ghế
Cách tính đơn giản nhất dựa trên chiều dài cạnh bàn. Mỗi người ngồi cần khoảng 60 cm mặt bàn theo chiều ngang để không chạm khuỷu tay người bên cạnh; ngồi chen khoảng 50 cm vẫn ăn được trong một bữa nhưng chật. Bàn dài 1,8 m ngồi được ba người mỗi bên, thêm một người ở mỗi đầu nếu đầu bàn đủ chỗ cho chân.
Tiếp theo là chiều sâu cần cho người ngồi: từ mép bàn ra phía sau khoảng 75–80 cm để kéo ghế ra ngồi, và khoảng 90 cm trở lên nếu cần có người đi lại sau lưng. Như vậy một bàn rộng khoảng 80 cm có người ngồi hai bên sẽ chiếm một dải rộng chừng 2,4–2,6 m, chưa tính lối đi.
Ví dụ giả định: phòng khách thông phòng ăn của một căn hộ rộng 3,6 m, dài 7 m. Nếu dời sofa sát tường và dùng hai bàn dài ghép thành một dải dài khoảng 4,5 m ở giữa, dải bàn đó ngồi được khoảng 14–16 người. Muốn đủ 24 người thì hoặc ăn hai lượt, hoặc thêm một khu chiếu cho trẻ em và người trẻ ở phòng ngủ lớn hay ban công. Làm phép tính này trước sẽ tránh được việc mượn về hai mươi bốn chiếc ghế rồi không có chỗ đặt.
Nhà ống nhiều tầng có lợi thế là chia được theo tầng, nhưng mỗi tầng thêm là một đường bưng thức ăn lên cầu thang. Thường tầng có bếp ăn được nhiều nhất, tầng trên dành cho trẻ em hoặc khách đến muộn.
Ba cách xếp chỗ ăn đông người
Không có cách nào hợp với mọi nhà. So sánh nhanh để chọn theo mặt bằng và thành phần khách:
| Cách xếp | Hợp với | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Nối bàn thành dải dài | Phòng dài, nhà ống, phòng khách thông phòng ăn | Mọi người cùng một bàn, dễ phục vụ từ hai đầu | Người ở giữa khó ra vào; cần bàn cùng chiều cao |
| Chia nhiều bàn hoặc mâm riêng | Phòng vuông, nhiều phòng nhỏ | Linh hoạt, mỗi bàn một nhóm, dễ thêm bớt | Cần nhiều bộ bát đũa, nhiều điểm bày đồ ăn |
| Trải chiếu ngồi mâm | Nhà có sàn rộng, người trẻ và trẻ em | Thêm người dễ, không cần mượn ghế | Khó cho người lớn tuổi, cần chiếu, đệm sạch |
| Kết hợp bàn cao và chiếu | Gia đình nhiều thế hệ | Người lớn tuổi ngồi ghế, người trẻ ngồi chiếu | Cần tính lối đi giữa hai khu |
Với phần lớn gia đình nhiều thế hệ, cách kết hợp là dễ chịu nhất: bàn cao cho ông bà, người lớn tuổi và khách lạ, chiếu cho người trẻ và trẻ em. Khi đó bàn cao đặt gần bếp và gần nhà vệ sinh nhất, khu chiếu đặt ở chỗ xa hơn.
Bàn ghép, bàn gấp và bàn mở rộng
Kiểm chiều cao trước khi ghép. Hai bàn chênh nhau vài xăng-ti-mét là bát đĩa nghiêng ở chỗ nối và người ngồi đúng chỗ đó khó chịu. Kê chân bàn thấp hơn bằng miếng gỗ phẳng, không kê bằng gạch vỡ hay sách. Phủ một khăn trải dài che chỗ nối giúp mặt bàn trông liền.
Chân bàn không nằm đúng chỗ người ngồi. Khi ghép bàn chân bốn góc, chỗ nối thường có hai chân bàn sát nhau, chiếm mất một chỗ ngồi. Bàn gấp chân chữ T hoặc chân lùi vào trong mặt bàn ít vướng hơn.
Bàn gấp dự phòng. Một hai chiếc bàn gấp mặt nhựa hoặc gỗ dài khoảng 1,5–1,8 m, gấp mỏng dựng được sau tủ, là món đáng mua với nhà hay có cỗ. Kiểm chốt khoá chân và độ cứng mặt bàn khi đặt nồi lẩu ở giữa.
Bàn ăn mở rộng của gia đình. Nếu đã có bàn mở rộng, kéo hết cỡ là dải chính, các bàn gấp nối thêm hai đầu. Đặt bàn mở rộng ở giữa vì cơ cấu kéo thường chắc ở phần giữa hơn ở mép nối.
Bàn tròn xoay. Mặt xoay đặt trên bàn tròn giúp mười người cùng với tới món ăn, nhưng chỉ hợp với bàn tròn đường kính lớn và phòng đủ chỗ cho bàn tròn; đặt vào phòng hẹp sẽ chặn lối đi.
Ghế xếp, ghế đẩu và chỗ cất chúng cả năm
Bàn có thể ghép từ đồ sẵn có, nhưng ghế thì gần như luôn thiếu. Ghế xếp kim loại hoặc nhựa có tựa là lựa chọn dễ cất nhất; ghế đẩu nhựa xếp chồng rẻ công cất nhưng không có tựa, chỉ hợp với người trẻ và bữa ngắn. Khi mua ghế xếp, ngồi thử để kiểm chân có cân không, chốt gấp có kẹp tay không, và mặt ngồi đủ rộng cho người lớn.
Câu hỏi khó hơn là cất chúng ở đâu suốt hơn ba trăm ngày còn lại. Mười chiếc ghế xếp dựng sát nhau chiếm một khoảng dày chừng một gang tay đến hai gang tay, dựng được trong khe giữa tủ áo và tường, sau cánh cửa phòng kho, hoặc treo lên móc trên tường lô gia có mái che. Ghế đẩu xếp chồng cao lên được nhưng chiếm một khoảng sàn vuông, thường để dưới gầm cầu thang hoặc gầm bàn.
Nếu không có chỗ cất, cân nhắc mượn hoặc thuê ghế cho ngày cỗ thay vì mua rồi nhét vào ban công, nơi mưa nắng làm ghế gỉ, nhựa giòn sau vài năm. Thuê thì nhớ đo trước lối vào nhà và thang máy để biết mang được bao nhiêu chiếc một lượt. Ghế mượn về cũng nên đếm và ghi lại số lượng ngay khi nhận, để lúc trả không thiếu và không lẫn với ghế nhà mình.
Đường bưng thức ăn và trạm chia
Một đường bưng chính. Xác định đường từ bếp tới bàn xa nhất, rồi dọn mọi thứ trên đường đó: giày dép, túi quà, chậu cây, dây điện. Đường bưng không nên đi qua chỗ trẻ em chơi hay chỗ để xe trong nhà ống.
Trạm chia ở giữa bếp và bàn. Một mặt bàn phụ, tủ buffet hoặc bàn gấp đặt gần bếp làm chỗ múc canh, chia thức ăn ra đĩa trước khi bưng. Có trạm này, người trong bếp không phải chạy ra từng bàn, và người phục vụ không phải chen vào bếp.
Chiều về của bát bẩn. Bát đĩa ăn xong cần một chỗ gom tạm không phải bồn rửa đã đầy: thau lớn hay khay đặt ở lô gia, sân sau. Bố trí trước điều này giúp bếp không thành đống bát trong lúc vẫn còn đang nấu món tiếp.
Nhà ống nhiều tầng. Nếu bàn ở tầng trên, đặt trạm chia ngay đầu cầu thang tầng đó, mang thức ăn lên theo khay lớn từng đợt thay vì từng đĩa. Cầu thang trong ngày cỗ nên được chiếu sáng đủ và không để đồ trên bậc.
Nước uống và đá tự phục vụ. Một góc riêng cho bình nước, thùng đá, ly cốc và đồ uống đặt ở rìa phòng, xa đường bưng chính, giúp khách tự lấy mà không phải đi vào bếp. Góc này hay bị đổ nước nhất, nên đặt trên khay lớn hoặc tấm lót, tránh đặt sát ổ điện và tránh mép thảm.
Biến phòng khách thành phòng ăn tạm thời
Ở phần lớn căn hộ và nhà ống, phòng khách là nơi duy nhất đủ rộng cho bữa đông người. Việc đầu tiên là quyết định món nào ở lại, món nào đi. Sofa nặng thường chỉ cần đẩy sát tường và dùng làm chỗ ngồi cho một phía bàn, miễn chiều cao mặt ngồi sofa không thấp hơn ghế quá nhiều; sofa thấp và sâu thì người ngồi phải với lên bàn, chỉ hợp cho trẻ em hoặc ngồi chờ. Bàn trà, đôn, kệ nhỏ, chậu cây nên chuyển hẳn sang phòng khác vì chúng là thứ người đi lại hay vấp phải nhất.
Việc thứ hai là bảo vệ mặt sàn và đồ vải. Thảm lông cuộn lại cất đi, vì một bát canh đổ lên thảm có thể mất vài ngày mới khô và để lại mùi. Rèm dài chạm sàn nên vén gọn khỏi khu vực bàn. Sofa vải sáng màu có thể phủ một tấm vải lớn nếu nhiều trẻ em ngồi quanh.
Việc thứ ba là không khí và ánh sáng. Hai mươi người trong một phòng kín sinh nhiệt nhiều hơn điều hoà thường ngày được chọn để làm mát, nên bật điều hoà sớm trước bữa, mở thêm cửa thông sang phòng bên, dùng thêm quạt đứng đặt ở góc. Đèn trần phòng khách đủ cho bữa ăn, nhưng nếu dải bàn kéo dài tới khu vực ít đèn, một đèn đứng bổ sung đặt ở góc đó giúp người ngồi cuối bàn không phải ăn trong bóng tối.
Lịch chuẩn bị nội thất trước ngày cỗ
Những việc liên quan tới đồ đạc nên làm trước, để ngày chính chỉ còn việc nấu và đón khách:
- Trước khoảng một tuần: đếm số khách, chọn cách xếp, đo phòng, liệt kê số bàn ghế còn thiếu và quyết định mượn, thuê hay mua.
- Trước vài ngày: lấy bàn gấp, ghế xếp, chiếu, mâm từ chỗ cất ra lau sạch; kiểm chân bàn, chốt ghế.
- Trước một ngày: dời sofa, bàn trà, kệ nhỏ vào sát tường hoặc sang phòng khác; cuộn thảm lông lại để tránh đổ thức ăn.
- Lót miếng nỉ dưới chân bàn ghế mượn để không cào xước sàn gỗ; dán băng dính dây điện nếu có ổ nối dài cho nồi lẩu.
- Ngày chính: dựng bàn, đặt trạm chia, bày bát đũa theo số chỗ ngồi; kiểm đường bưng một lượt bằng chính khay đồ ăn.
- Sau bữa: gom bát về chỗ rửa, gấp ghế ngay để lấy lại lối đi, trả đồ đạc về vị trí trong ngày hôm sau để nhà không ở trạng thái tạm lâu.
Phần nấu cỗ, thực đơn và lượng thức ăn cho đông người thuộc về chuyện bếp núc ở các trang chuyên ẩm thực; ở đây chỉ bàn chuyện chỗ ngồi và đồ đạc.
Câu hỏi thường gặp
Căn hộ khoảng 70 m² xếp được bao nhiêu người ăn một lượt?
Tuỳ mặt bằng, nhưng phòng khách thông phòng ăn của căn hộ cỡ này thường xếp được khoảng 12–16 người ngồi bàn sau khi dời sofa, thêm vài người nếu trải chiếu ở phòng khác. Đây là ví dụ giả định; đo chiều dài dải bàn đặt được và chia cho khoảng 60 cm mỗi người để có con số của nhà mình.
Có nên ăn hai lượt thay vì chen một lượt không?
Với nhà nhỏ, ăn hai lượt thường dễ chịu hơn: lượt đầu cho người lớn tuổi và khách, lượt sau cho người nhà phục vụ. Như vậy không phải mượn quá nhiều ghế và lối đi không bị chặn. Cần đủ bát đũa sạch hoặc có người rửa nhanh giữa hai lượt.
Mượn bàn ghế nhựa có làm xước sàn gỗ không?
Có thể, nhất là ghế đẩu chân nhựa cứng có cát bám dưới chân. Lau chân ghế trước khi mang vào nhà và dán miếng nỉ hoặc miếng đệm cao su dưới chân. Kéo ghế bằng cách nhấc lên thay vì kéo lê trên sàn.
Đặt nồi lẩu trên bàn ghép có an toàn không?
Chỉ đặt nồi lẩu ở bàn chắc, không đặt đúng chỗ nối giữa hai bàn. Dây điện của nồi phải đi theo cạnh bàn tới ổ cắm gần nhất, không vắt qua lối đi. Bàn có trẻ nhỏ thì đặt nồi lẩu ở giữa bàn, phía xa trẻ.
Có nên mua bàn ăn lớn chỉ để dùng mấy ngày Tết không?
Thường là không. Bàn ăn chọn theo bữa thường ngày sẽ hợp với căn phòng hơn; những ngày đông người dùng thêm bàn gấp, bàn mở rộng hoặc chiếu. Một bàn ăn quá lớn chiếm chỗ cả năm chỉ để phục vụ vài bữa là đổi chác không có lợi với nhà nhỏ.
Làm sao để người lớn tuổi không bị kẹt giữa dải bàn dài?
Xếp người lớn tuổi ngồi ở đầu bàn hoặc ở hai đầu dải ghế, gần lối ra và gần nhà vệ sinh. Họ có thể đứng dậy mà không phải nhờ cả hàng nhích ghế. Chuẩn bị cho họ ghế có tựa, có tay vịn nếu có thể.