Vừa ở vừa cải tạo được, nếu chia việc theo phòng thay vì theo hạng mục toàn nhà, luôn giữ một phòng ngủ, một nhà vệ sinh và một chỗ nấu ăn tối thiểu dùng được, khoanh kín vùng đang làm bằng nilon và cửa tạm, và chuyển những việc nặng mùi, nhiều bụi vào lúc người nhạy cảm vắng nhà. Cái giá phải trả là thời gian dài hơn và chi phí thợ có thể cao hơn vì làm cuốn chiếu.
Với nhiều gia đình ở căn hộ hay nhà phố, thuê chỗ ở tạm vài tuần là khoản lớn, hoặc không thể vì con đi học, ông bà không muốn chuyển. Bài này kể một ca giả định căn hộ ba phòng ngủ cải tạo trong khi cả nhà vẫn ở, kèm cách chia đợt, cách chặn bụi và mùi, những việc bắt buộc phải tạm rời nhà, và bảng kiểm an toàn mỗi tối sau khi thợ về.
Hiện trạng ca giả định và quyết định không dọn đi
Căn hộ giả định khoảng 90 m², ba phòng ngủ, hai nhà vệ sinh, ở tầng trung của một chung cư hơn mười năm tuổi. Gia đình gồm hai vợ chồng đi làm, một bé bốn tuổi và bà nội ngoài bảy mươi. Họ muốn sơn lại toàn bộ, lát sàn nổi đè lên gạch ở ba phòng ngủ và phòng khách, thay cánh tủ áo, làm mới phòng tắm chính không đập gạch, và đổi phòng làm việc thành phòng cho bé.
Phương án dọn đi ở tạm bị loại vì bà nội không muốn rời nhà và trường mẫu giáo của bé ở ngay trong khu. Gia đình chấp nhận kéo dài thời gian, đổi lại không phải chuyển đồ hai lần. Điều kiện đặt ra với đơn vị thi công từ đầu: mỗi ngày làm xong phải dọn vùng thi công, không để dụng cụ ngoài vùng khoanh, báo trước ngày nào có mùi sơn dầu hoặc keo để gia đình sắp xếp.
Trước khi bắt đầu, hai vợ chồng đi một vòng với đội thi công để thống nhất ba thứ: đường đi của thợ và vật liệu từ cửa căn hộ tới từng phòng, chỗ tập kết vật liệu (họ chọn lô gia vì gần cửa và có thể che mưa), và nhà vệ sinh nào thợ dùng (nhà vệ sinh phụ, gia đình dùng nhà vệ sinh chính cho tới khi tới lượt nó). Những điều tưởng nhỏ này là nguồn va chạm lớn nhất khi vừa ở vừa sửa.
Chia đợt theo phòng: thứ tự làm và lý do
Nguyên tắc là luôn còn đủ chỗ ngủ, chỗ tắm, chỗ ăn, và mỗi đợt dọn xong mới mở đợt tiếp. Ca giả định chia như sau:
- Đợt một, phòng làm việc thành phòng bé: phòng nhỏ, ít đồ, dọn nhanh. Đồ trong phòng tạm dồn sang phòng khách. Làm điện, sơn, sàn, lắp đồ cho bé. Khi xong, bé và bà nội chuyển sang ngủ tạm phòng này, để trống phòng ngủ thứ hai.
- Đợt hai, phòng ngủ thứ hai: sơn, sàn, thay cánh tủ. Xong thì bà nội về phòng mình, bé ở phòng mới.
- Đợt ba, phòng ngủ chính: vợ chồng ngủ tạm phòng khách trên nệm vài ngày. Làm sơn, sàn, cánh tủ áo.
- Đợt bốn, phòng khách và hành lang: phòng khách là lối đi chung nên làm sau cùng trong nhóm sàn và sơn, khi các phòng ngủ đã ổn định. Đồ phòng khách dồn vào các phòng ngủ đã xong, phủ kín.
- Đợt năm, phòng tắm chính: gia đình chuyển sang dùng nhà vệ sinh phụ; thợ làm ron, silicon, thay thiết bị. Việc ron epoxy hoặc keo cần thời gian khô theo hướng dẫn nhà sản xuất, trong thời gian đó không dùng phòng tắm chính.
- Sau mỗi đợt, vệ sinh kỹ trước khi đưa người vào ở, đặc biệt phòng của trẻ nhỏ và người già.
Nhược điểm của cách chia này là thợ sơn và thợ sàn phải quay lại nhiều lần. Có thể gộp đợt hai và ba nếu gia đình chịu ngủ chen một tuần. Khi bàn hợp đồng, nói rõ việc làm cuốn chiếu để đơn vị thi công tính đúng tiến độ và công.
Khoanh bụi và mùi: những thứ làm khác biệt thật
Bụi từ chà nhám tường, cắt ván, khoan bê tông là bụi mịn, bay xa hơn nhiều người nghĩ và bám vào điều hoà, rèm, quần áo trong tủ. Vùng đang làm cần được bịt kín bằng nilon dày dán băng keo quanh khung cửa, có cửa khoá kéo tạm để thợ ra vào. Khe dưới cửa các phòng đã xong được chặn bằng thanh xốp hoặc khăn ẩm. Điều hoà trong vùng thi công tắt, cửa gió che lại, để bụi không bị hút vào dàn rồi thổi ra khi bật lại.
Thợ nên dùng máy chà, máy cắt có hút bụi hoặc nối máy hút bụi công nghiệp, và lau ẩm cuối ngày thay vì quét khô. Một tấm thảm ẩm đặt ở lối ra khỏi vùng thi công giúp giảm bụi theo chân. Đặt máy lọc không khí trong phòng ngủ đang dùng có ích, nhưng không thay được việc chặn bụi từ nguồn.
Mùi sơn và keo là chuyện khác: sơn gốc nước ít mùi hơn nhưng vẫn cần thông gió; sơn dầu, sơn PU cho đồ gỗ, keo dán sàn, keo dán gạch, chất tẩy ron có mùi dung môi mạnh. Những ngày làm các việc này, mở cửa sổ vùng thi công, đóng cửa phòng đang ở, và đưa trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai ra khỏi nhà trong ngày làm và vài giờ sau theo khuyến cáo trên bao bì sản phẩm. Hỏi đơn vị thi công trước về loại sơn, keo dự định dùng và đọc hướng dẫn an toàn của nhà sản xuất.
Nhà cũ có thể còn lớp sơn rất cũ; một số loại sơn đời cũ từng chứa chì. Nếu phải cạo, chà lớp sơn như vậy, nên chà ướt thay vì chà khô, thợ đeo khẩu trang lọc bụi mịn, và người nhạy cảm không ở trong nhà lúc làm.
Giữ bếp, nhà vệ sinh và giấc ngủ dùng được
Điều làm cả nhà mệt nhất khi vừa ở vừa sửa không phải bụi mà là mất chỗ sinh hoạt cơ bản. Một vài cách giữ chúng:
- Bếp tạm: nếu đợt nào đụng tới khu bếp, dựng một góc nấu tối thiểu ở phòng khác với bếp điện từ đơn, nồi cơm, ấm siêu tốc, một thùng nước rửa và chậu. Kiểm ổ cắm chịu được tải, không cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ kéo dài.
- Nhà vệ sinh: không bao giờ làm cả hai nhà vệ sinh cùng lúc; nếu nhà chỉ có một, chọn thời điểm cả nhà về quê hoặc ở nhờ vài ngày cho phần cần thời gian khô.
- Giờ làm và giờ ngủ: thống nhất giờ thợ bắt đầu và kết thúc, tôn trọng nội quy chung cư về giờ thi công gây ồn. Người làm ca đêm hoặc trẻ ngủ trưa cần có phòng xa vùng khoan.
- Nước và điện bị cắt: yêu cầu thợ báo trước khi phải cắt điện, khoá nước tổng; trữ nước, sạc đầy điện thoại, chuẩn bị đèn pin.
- Đồ quý và giấy tờ: cất riêng vào một tủ khoá hoặc mang đi gửi; nhiều người ra vào nhà trong nhiều tuần.
- Thú cưng: tiếng khoan và người lạ làm chó mèo hoảng; nhốt ở phòng yên tĩnh hoặc gửi đi trong những ngày ồn.
Nên dán lịch tuần ngay cửa vào, ghi ngày nào làm gì, phòng nào đóng, ngày nào có mùi. Khi cả nhà biết trước, sự khó chịu giảm đi nhiều.
Cất và bảo vệ đồ khi phải dồn qua lại giữa các phòng
Chia đợt theo phòng nghĩa là đồ đạc bị chuyển ít nhất hai lần. Mỗi lần chuyển là một lần có nguy cơ trầy xước, gãy hỏng, thất lạc. Vài cách giảm thiệt hại:
- Phân loại trước khi chuyển: đồ dùng hằng ngày để riêng một thùng dễ lấy; đồ ít dùng đóng thùng kín, ghi phòng đến và nội dung ở mặt bên.
- Tủ rời, kệ cao: rút hết đồ bên trong, tháo cánh kính nếu có, khiêng chứ không kéo lê trên sàn; khi đặt tạm, không dựng sát nhau cao quá đầu người mà không chèn.
- Sofa, nệm, rèm: bọc nilon kín cả mặt dưới, vì bụi mịn lọt vào mút và vải rất khó làm sạch; rèm tháo xuống, gấp vào túi.
- Đồ điện tử: tivi, máy tính, loa đặt ở phòng đã xong hoặc phủ kín; bụi thạch cao và bụi gỗ hại quạt tản nhiệt.
- Ốc vít, chân đồ, phụ kiện tháo ra: bỏ túi riêng, dán vào chính món đồ đó; lúc lắp lại không phải đi tìm.
- Sàn phòng đã xong: lót tấm bảo vệ hoặc bìa các tông ở lối khiêng đồ, dán chân đồ bằng miếng nỉ trước khi đặt lên sàn mới.
Nếu nhà quá chật để dồn đồ, cân nhắc thuê một kho nhỏ ngắn hạn hoặc gửi bớt đồ ít dùng ở nhà người thân trong thời gian cải tạo. Tiền thuê kho thường ít hơn chi phí sửa đồ hỏng do bị dồn chồng chất nhiều tuần.
Bảng kiểm an toàn mỗi tối sau khi thợ về
Trẻ nhỏ và người già là người dễ gặp tai nạn nhất trong nhà đang thi công. Mỗi tối, một người lớn đi một vòng theo bảng sau:
| Kiểm | Vì sao | Làm gì nếu có vấn đề |
|---|---|---|
| Dây điện hở, ổ cắm tháo mặt | Trẻ chạm tay, người già vấp dây | Yêu cầu thợ bọc tạm, bịt nắp; dán băng keo cảnh báo |
| Dụng cụ, đinh vít, lưỡi dao rọc giấy | Trẻ nhặt, giẫm phải | Gom vào thùng có nắp, để trong vùng khoanh |
| Hoá chất: sơn, keo, dung môi, chất tẩy | Ngộ độc, cháy | Đậy kín, để chỗ cao, xa nguồn nhiệt, không đổ vào chai nước |
| Tủ, kệ, cánh cửa tháo ra dựng tạm | Đổ đè lên người | Đặt nằm xuống sàn hoặc chèn chắc vào tường |
| Sàn trơn, tấm lót sàn lệch, vật cản lối đi | Người già ngã ban đêm | Dọn lối đi từ phòng ngủ tới nhà vệ sinh, bật đèn đêm |
| Cửa ra ban công, lô gia, cửa sổ | Thợ có thể mở và quên đóng, tháo lưới an toàn | Đóng, khoá, kiểm lưới và khung bảo vệ còn nguyên |
Nếu bảng này phát hiện lặp lại một vấn đề, như dây điện hở hoặc dụng cụ để bừa, nói ngay với người phụ trách đội thi công. Trong hợp đồng có thể ghi rõ trách nhiệm dọn dẹp và bảo đảm an toàn cuối ngày khi gia chủ vẫn ở trong nhà.
Kết quả và bài học của ca giả định
Cải tạo kéo dài lâu hơn đáng kể so với nếu cả nhà dọn đi, vì mỗi phòng phải dọn đồ ra, dọn đồ vào và chờ vệ sinh trước khi mở đợt sau. Chi phí công có tăng do làm cuốn chiếu, nhưng thấp hơn tổng tiền thuê chỗ ở tạm và chuyển đồ hai lần mà gia đình đã ước tính.
Bài học thứ nhất: phòng đầu tiên làm nên là phòng nhỏ, ít đồ, để có ngay một phòng sạch làm chỗ trú cho người nhạy cảm. Bài học thứ hai: bụi đi theo không khí và theo chân, nên khoanh kín và dọn cuối ngày quan trọng hơn mọi thiết bị lọc. Bài học thứ ba: lịch dán cửa và một người lớn kiểm an toàn mỗi tối giúp tránh phần lớn sự cố.
Cuối cùng, gia đình nhận ra họ đã dọn bỏ khá nhiều đồ không dùng trong lúc chuyển qua chuyển lại giữa các phòng. Vừa ở vừa sửa buộc bạn chạm tay vào từng món đồ nhiều lần, và đó cũng là dịp để quyết định giữ gì, bỏ gì trước khi xếp vào không gian mới.
Câu hỏi thường gặp
Có nên vừa ở vừa sửa khi nhà có trẻ sơ sinh?
Nên tránh nếu có thể. Trẻ sơ sinh nhạy cảm với bụi mịn, mùi dung môi và tiếng ồn, giấc ngủ cũng dễ bị phá. Nếu buộc phải làm, chọn những hạng mục ít bụi và ít mùi, cho mẹ và bé ở nơi khác trong những ngày sơn, chà nhám, dán keo, và vệ sinh kỹ trước khi về.
Sơn gốc nước có an toàn để ngủ trong nhà ngay tối hôm đó?
Sơn gốc nước thường ít mùi hơn sơn dầu, nhưng vẫn phát thải trong lúc khô. Nên thông gió vùng vừa sơn ít nhất vài giờ và không ngủ trong phòng vừa sơn vào đêm đầu. Thời gian cụ thể đọc trên hướng dẫn của nhà sản xuất loại sơn đã dùng.
Làm sao để thợ không làm bẩn các phòng đã xong?
Thống nhất một đường đi cố định có lót tấm bảo vệ sàn, đóng kín các phòng đã xong, đặt thảm ẩm ở lối ra vùng thi công. Ghi trong hợp đồng trách nhiệm vệ sinh và sửa hư hỏng do thi công gây ra, chụp ảnh các phòng đã xong làm hiện trạng.
Chung cư có giới hạn gì khi thi công lúc gia đình vẫn ở?
Ban quản lý thường quy định giờ được thi công gây ồn, cách vận chuyển vật liệu và rác, yêu cầu đăng ký đội thợ. Những quy định này áp dụng như nhau dù gia đình có ở trong nhà hay không. Đọc nội quy và đăng ký trước khi khởi công để tránh bị dừng giữa chừng.
Có nên lắp máy lọc không khí trong lúc cải tạo?
Máy lọc không khí có bộ lọc bụi mịn đặt trong phòng ngủ đang dùng giúp giảm phần bụi lọt vào. Nó không lọc được mùi dung môi đáng kể và không thay được việc khoanh kín, hút bụi tại nguồn. Bộ lọc sẽ bẩn nhanh, cần kiểm và thay theo hướng dẫn sau đợt thi công.
Điều hoà có cần vệ sinh sau khi cải tạo?
Nếu điều hoà trong hoặc gần vùng thi công đã chạy trong thời gian có bụi, nên vệ sinh dàn lạnh và lưới lọc. Tốt nhất là tắt và che cửa gió dàn lạnh từ đầu. Vệ sinh điều hoà nên nhờ thợ có kinh nghiệm, đặc biệt khi cần tháo vỏ và xịt rửa dàn.