Phủ tường cũ bằng giấy dán tường, tấm ốp hay lam gỗ hợp khi mặt tường khô, chắc nhưng xấu: loang màu, nứt chân chim, vết bẩn khó sơn che, hoặc tường ốp gạch lỗi mốt không muốn đục. Nó không hợp với tường đang ẩm, đang thấm, đang bong lớp trát; phủ lên lúc đó chỉ giấu vấn đề cho đến khi mốc và bong lan ra cả lớp mới.
Bài này so sánh ba nhóm vật liệu phủ phổ biến cho nhà ở, cách đọc tình trạng tường trước khi chọn, chuẩn bị mặt tường, và một ca giả định làm mới phòng ngủ có tường nứt chân chim và mảng ốp gỗ cũ. Lớp sơn lại tường đã có một bài riêng về chuẩn bị và lăn sơn; ở đây là các lựa chọn khi sơn không đủ hoặc không phải hướng bạn muốn. Không nêu giá, chỉ cấu phần và tiêu chí chọn.
Đọc tình trạng tường: phủ được hay phải xử lý trước
Trước khi chọn vật liệu, kiểm mặt tường theo bảng. Gõ nhẹ bằng cán tua vít, sờ, nhìn xiên dưới đèn pin, và để ý mùa nồm nếu bạn ở miền Bắc:
| Tình trạng | Nhận biết | Phủ được không |
|---|---|---|
| Loang màu, vết bẩn, vết bút | Khô, chắc, chỉ là màu | Được, mọi loại; sơn lại cũng được |
| Nứt chân chim mảnh | Vết nứt tóc rải rác, không rộng ra | Được sau khi bả xử lý; giấy dán tường dày che tốt |
| Gạch ốp cũ lỗi mốt, chắc | Gõ không rỗng, mạch ron nguyên | Được với tấm ốp, lam; giấy dán thì cần bả phẳng ron trước |
| Ẩm chân tường, ố muối trắng | Vệt ẩm từ sàn lên, bột trắng li ti, sơn phồng | Không, phải xử lý nguồn ẩm trước |
| Thấm từ ngoài vào, mốc đen | Vệt loang sau mưa, mốc quay lại sau khi lau | Không, cần thợ chống thấm |
| Lớp trát bong, gõ rỗng | Tiếng bộp, lớp vữa rời khi cạy | Không, phải trát lại chỗ hỏng |
Một mẹo kiểm ẩm đơn giản là dán kín một miếng nilon vuông khoảng 30 cm lên tường bằng băng keo, để một hai ngày. Nếu mặt trong nilon đọng hơi nước hoặc mảng tường dưới nilon sẫm màu hơn, tường đang có ẩm đi ra từ bên trong. Phủ bất kỳ vật liệu nào lên tường như vậy đều nhốt ẩm lại, tạo chỗ cho mốc phát triển phía sau.
Phủ hay sơn lại: bốn câu hỏi trước khi chọn
Mặt tường có cần bả lại toàn bộ không? Nếu đằng nào cũng phải bả phẳng cả mảng vì nứt và lồi lõm, chi phí chuẩn bị cho sơn và cho giấy dán gần như nhau; lúc đó chọn theo vẻ ngoài mong muốn. Nếu tường là gạch ốp cũ, bả phẳng để sơn tốn công hơn nhiều so với lắp tấm ốp hay lam lên khung.
Bạn muốn màu trơn hay có vân, có chất cảm? Màu trơn thì sơn là lựa chọn kinh tế, dễ sửa chỗ trầy, dễ đổi màu sau này. Muốn vân vải, vân giấy, họa tiết hoặc chiều sâu của gỗ, phủ mới cho ra được.
Mảng tường có bị va chạm, bám bẩn nhiều không? Hành lang, tường cạnh bàn ăn, tường phòng trẻ nhỏ bị cọ, vẽ, dính tay. Sơn lau chùi được hoặc giấy có mặt lau được, tấm ốp chịu va đập hợp hơn giấy nền giấy mềm.
Bạn định giữ lớp phủ bao lâu? Sơn đổi màu dễ nhất và rẻ nhất mỗi lần. Giấy nền vải không dệt gỡ được tương đối gọn. Tấm ốp, lam gắn khung là đầu tư lâu hơn, tháo ra để lại lỗ khoan và phải sửa tường. Nếu là nhà thuê hoặc sẽ bán trong vài năm, sơn và giấy dễ tháo thường hợp lý hơn.
Giấy dán tường: loại nào hợp khí hậu Việt Nam
Giấy nền giấy. Lớp nền giấy truyền thống thấm keo, mềm, dễ rách khi dán và khi lau; trong phòng ẩm dễ phồng, bong mép. Hợp phòng khô, ít va chạm.
Giấy nền vải không dệt. Ổn định kích thước hơn khi gặp keo, thường được dán theo cách quét keo lên tường rồi đặt giấy khô, dễ tháo nguyên tấm khi muốn thay. Đây là lựa chọn phổ biến cho phòng ngủ, phòng khách căn hộ.
Giấy có lớp mặt nhựa vinyl. Lau được, chịu va chạm tốt hơn, hợp hành lang, phòng trẻ em. Nhược điểm là ít thoáng hơi; trên tường hay ẩm, hơi nước bị giữ lại phía sau, dễ mốc vào mùa nồm. Không nên dùng loại này lên tường hướng ngoài hay chân tường có nguy cơ ẩm.
Họa tiết và màu. Họa tiết nhỏ, có vân vải, vân giấy che khuyết điểm tường tốt hơn màu trơn bóng. Họa tiết lớn cần căn hoa văn giữa các tấm, tốn giấy và tốn công hơn. Với phòng nhỏ, có thể chỉ dán một mảng tường đầu giường hoặc sau sofa thay vì cả phòng.
Keo và mùi. Keo dán giấy cần dùng đúng loại khuyến cáo cho từng loại giấy. Hỏi về thành phần, mùi, thời gian khô, và thông gió phòng sau khi dán, đặc biệt phòng ngủ trẻ nhỏ.
Tấm ốp nhựa và tấm ốp giả vật liệu: nhanh nhưng có giới hạn
Tấm ốp tường bằng nhựa, nhựa giả gỗ, giả đá, tấm có lõi nhựa pha bột đá được bán nhiều với ưu điểm lắp nhanh, chịu nước, che được tường xấu và gạch cũ mà không phải bả phẳng. Tấm được dán bằng keo hoặc bắt lên khung xương, ghép mộng âm dương, có nẹp góc và nẹp kết thúc. Với tường gạch ốp cũ còn chắc, tấm ốp là cách phủ nhanh nhất.
Giới hạn đầu tiên là vẻ ngoài: tấm giả gỗ, giả đá nhìn gần dễ lộ lặp vân, mép nẹp lộ; dùng một mảng nhỏ làm điểm nhấn thường đẹp hơn ốp kín cả phòng. Giới hạn thứ hai là nhiệt và lửa: vật liệu nhựa có thể biến dạng gần nguồn nhiệt và khi cháy sinh khói; không ốp sát bếp nấu, không bao kín quanh ổ điện, đèn nóng. Ở chung cư và nhà kinh doanh, vật liệu hoàn thiện có thể chịu yêu cầu về phòng cháy theo quy định hiện hành; hỏi ban quản lý và đọc thông tin phân loại cháy do nhà sản xuất công bố.
Giới hạn thứ ba là ẩm phía sau: tấm nhựa không thấm nước từ mặt trước, nhưng nếu tường phía sau ẩm, hơi nước không thoát ra được, mốc âm thầm phía sau tấm và mùi bắt đầu xuất hiện. Lắp trên khung xương có khe thoáng ở chân và đỉnh tốt hơn dán trực tiếp lên tường có nguy cơ ẩm. Cuối cùng, tấm ốp làm tường dày thêm, nên ổ cắm, công tắc, nẹp cửa và len chân tường đều phải được xử lý cho khớp mặt mới.
Lam gỗ và ốp gỗ: tạo chiều sâu, cần tính chỗ bám bụi
Lam gỗ dọc, lam sóng, tấm ốp gỗ phẳng thường dùng làm mảng nhấn đầu giường, sau sofa, sau kệ tivi hay ốp chân tường lối đi. Chúng tạo chiều sâu và ấm cho phòng, đồng thời che tốt mặt tường xấu vì được bắt lên khung hoặc tấm nền. Lam dọc kéo cao tầm mắt, hợp phòng trần thấp; lam ngang làm phòng như rộng ra nhưng thấp xuống.
Về vật liệu, lam có thể làm từ gỗ tự nhiên, gỗ công nghiệp phủ bề mặt, hoặc nhựa giả gỗ. Gỗ công nghiệp và gỗ tự nhiên cần lớp hoàn thiện kín và không đặt ở chân tường dễ ẩm hoặc gần chỗ nước bắn; nhựa giả gỗ chịu ẩm hơn nhưng nhìn gần ít tự nhiên. Lựa chọn chi tiết theo vật liệu là chủ đề riêng của danh mục vật liệu.
Lam có rãnh nên bám bụi; khe càng hẹp và sâu càng khó lau. Ở phòng gần đường lớn, phòng có điều hoà thổi thẳng hay nhà có người dị ứng bụi, chọn khe rộng nông hoặc ốp tấm phẳng. Ốp gỗ cũng cần tính trước vị trí đèn, ổ cắm, công tắc trên mảng ốp, vì khoét lại sau khi lắp rất xấu. Với nhà thuê, có loại lam và tấm ốp lắp trên khung đứng tựa sàn và trần, không cần khoan tường; độ chắc kém hơn bắt vít, nên không treo đồ nặng lên.
Chuẩn bị mặt tường và lắp: các bước chung
Dù chọn giấy, tấm ốp hay lam, phần lớn lỗi về sau bắt nguồn từ chuẩn bị mặt tường. Trình tự chung thường gồm:
- Xử lý xong mọi nguồn ẩm, thấm; đợi tường khô hẳn, tốt nhất qua một giai đoạn thời tiết ẩm để chắc không quay lại.
- Tháo mặt ổ điện, công tắc, đinh treo, giá rèm trên mảng sẽ phủ; thợ điện chuẩn bị nâng đế ổ cho tấm ốp dày.
- Cạo lớp sơn bong, vá lỗ, bả vết nứt; với giấy dán tường thì bả phẳng mạch ron gạch cũ, vì mạch sẽ hằn lên mặt giấy.
- Sơn lót phù hợp để keo bám đều và sau này tháo giấy không kéo theo lớp bả.
- Đo, căn đường thẳng đứng bằng dây dọi hoặc máy cân bằng tia, vì góc tường nhà cũ hiếm khi thẳng; bắt đầu từ chỗ ít nhìn thấy.
- Lắp, dán theo hướng dẫn của nhà sản xuất từng loại; để khe giãn nở ở mép với tấm ốp, lam; hoàn thiện nẹp, len, lắp lại mặt ổ điện.
Một lỗi hay gặp là dán giấy ngay sau khi bả và sơn lót chưa khô hẳn, hoặc dán vào mùa nồm khi tường đọng hơi nước. Keo khô chậm, giấy co lại, mép tách ra sau vài tuần. Chọn thời điểm khô ráo và để thông gió vừa phải trong khi keo khô.
Ca giả định: phòng ngủ có tường nứt chân chim và mảng ốp gỗ cũ
Phòng ngủ giả định khoảng 12 m² trong căn hộ cũ. Ba mặt tường sơn đã ngả màu, có nứt chân chim rải rác; mặt tường đầu giường ốp gỗ ép màu nâu đỏ từ thời chủ trước, vài chỗ bong mép. Kiểm ẩm bằng miếng nilon trên cả bốn tường cho kết quả khô; mặt tường ngoài không có vệt thấm sau mưa. Gia chủ muốn phòng nhẹ, sáng và có một mảng nhấn ở đầu giường.
Phương án: tháo mảng ốp gỗ ép cũ, phát hiện phía sau là tường trát chắc nhưng nhiều lỗ vít; vá lỗ, bả phẳng. Ba tường còn lại bả xử lý nứt và sơn màu trắng ngà ấm. Tường đầu giường dán giấy nền vải không dệt có vân vải mịn màu be xám, chỉ trên một mặt tường. Ổ điện đầu giường được nâng đế cho khớp mặt mới, thêm một ổ cạnh mỗi tab đầu giường trước khi dán.
Kết quả: phòng sáng hơn rõ khi bỏ mảng gỗ ép sẫm, mảng giấy vân vải tạo điểm tựa cho giường mà không nặng. Vì chỉ dán một mặt, công và vật liệu ít, và nếu sau này muốn đổi, gỡ một mặt tường dễ hơn cả phòng. Bài học: kiểm ẩm trước khi phủ, và tháo lớp ốp cũ ra xem phía sau thay vì phủ chồng lên; nhiều lớp chồng lên nhau là cách nhanh nhất để mất kiểm soát tường nhà mình.
Câu hỏi thường gặp
Giấy dán tường có dán lên gạch men được không?
Dán trực tiếp lên gạch men bóng thường bám kém và mạch ron hằn lên mặt giấy. Muốn dán, cần xử lý bề mặt gạch để keo bám, bả phẳng mạch ron, sơn lót phù hợp, công khá nhiều. Với gạch cũ còn chắc, tấm ốp hoặc lam thường hợp hơn giấy.
Tường nhà miền Bắc mùa nồm có nên dán giấy?
Được, nếu tường khô, không thấm và phòng có điều kiện thông gió hoặc hút ẩm trong mùa nồm. Chọn giấy thoáng hơi hơn loại có mặt nhựa kín, tránh dán ở tường hướng ngoài từng bị ẩm. Nếu nghi ngờ, thử một mảng nhỏ qua một mùa trước khi dán cả phòng.
Tấm ốp nhựa có độc không?
Mức phát thải phụ thuộc thành phần và chất lượng sản xuất. Nên hỏi thông tin phát thải và phân loại cháy theo công bố của nhà sản xuất, ưu tiên sản phẩm có thông tin rõ ràng. Sau khi lắp, thông gió phòng vài ngày, đặc biệt nếu dùng keo dán.
Gỡ giấy dán tường cũ có làm hỏng tường?
Giấy nền vải không dệt dán trên lớp sơn lót phù hợp thường gỡ được nguyên tấm. Giấy nền giấy hoặc dán trực tiếp lên bả có thể kéo theo lớp bả, phải làm ẩm giấy và cạo từ từ. Sau khi gỡ, tường thường cần bả và sơn lót lại trước khi phủ mới.
Ốp lam gỗ có cần khung xương không?
Tuỳ loại lam và tường. Bắt lên khung xương giúp mặt ốp phẳng trên tường cong vênh, có khe thoáng phía sau và dễ đi dây điện. Dán trực tiếp làm nhanh hơn nhưng đòi hỏi tường phẳng, khô. Hỏi đơn vị thi công cách lắp theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Nhà thuê có dùng được giấy dán tường không?
Có loại giấy dán tự dính có thể bóc ra, nhưng khi bóc dễ kéo theo lớp sơn tường, nhất là tường sơn kém. Thử ở góc khuất và hỏi ý chủ nhà trước. Nếu hợp đồng yêu cầu trả nguyên trạng, tính cả công sơn lại khi trả nhà.