Bàn ăn dùng được làm bàn làm việc hay bàn học khi mặt bàn đủ rộng và đủ sâu, ghế ngồi lâu không mỏi, có ánh sáng đủ cho đọc viết và ổ điện trong tầm với, và quan trọng nhất là có một chỗ cất đồ ngay cạnh để vài phút là chuyển từ chế độ làm việc sang bữa ăn. Thiếu chỗ cất, bàn ăn sẽ thành bàn làm việc vĩnh viễn và mỗi bữa cơm lại bắt đầu bằng việc dồn giấy tờ sang một bên.
Bài này giúp bạn quyết định bàn ăn nhà mình có nên kiêm việc này không, rồi đi qua kích thước, chiều cao, ghế, mặt bàn, đèn, ổ điện và cách tổ chức trạm cất đồ. Với phòng khách đa năng hay góc làm việc riêng, các bài ở danh mục phòng khách và chọn mua đồ nội thất của trang đi sâu hơn.
Khi nào bàn ăn làm việc được, khi nào nên tách
Không phải nhà nào cũng nên dồn việc vào bàn ăn. Vài tình huống để đối chiếu:
| Tình huống | Bàn ăn kiêm được không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Làm việc tại nhà vài buổi mỗi tuần, chỉ cần laptop | Được | Cần trạm cất đồ và một ghế ngồi lâu được |
| Làm việc tại nhà cả tuần, nhiều màn hình, giấy tờ | Không nên | Thiết bị cố định cần bàn riêng; dọn mỗi ngày rất mệt |
| Con học bài buổi tối, cha mẹ ngồi kèm | Được, thường còn tốt | Cha mẹ vừa dọn bếp vừa nhìn được con; cần đèn đọc riêng |
| Con học trực tuyến nhiều giờ | Hạn chế | Bàn ăn ở chỗ đông người qua lại, tiếng ồn bếp; nên có góc học riêng |
| Nhà một, hai người, ăn ngoài nhiều | Được | Bàn ăn chủ yếu là bàn làm việc; chọn bàn theo việc làm nhiều hơn |
| Gia đình đông người, ba bữa ở nhà | Khó | Bàn phải dọn ba lần mỗi ngày; cân nhắc bàn gấp gắn tường làm bàn phụ |
Câu hỏi then chốt là bao nhiêu giờ mỗi ngày bàn phải làm việc và bao nhiêu lần phải dọn. Nếu phải dọn đồ làm việc hơn hai lần mỗi ngày, sau vài tuần người ta thường thôi dọn, và bàn ăn mất chức năng.
Kích thước và chiều cao bàn cho cả hai việc
Bàn ăn và bàn làm việc có kích thước gần nhau nhưng không hoàn toàn trùng. Vài điểm tham khảo:
- Chiều cao: bàn ăn phổ biến cao khoảng 74–76 cm, bàn làm việc khoảng 72–75 cm; khoảng chênh nhỏ này dùng chung được với người trưởng thành trung bình. Với trẻ em, bàn ăn thường cao so với chiều cao ngồi, cần ghế nâng hoặc đệm ngồi và kê chân.
- Chiều sâu: một người làm việc với laptop cần khoảng 60 cm chiều sâu mặt bàn cho máy, tay và một cuốn sổ. Bàn ăn rộng khoảng 80–90 cm cho phép hai người ngồi đối diện cùng làm việc mà không chạm máy nhau.
- Chiều rộng mỗi chỗ: khoảng 60 cm cho bữa ăn là đủ, nhưng làm việc cần rộng hơn, khoảng 80–100 cm để có chỗ đặt sổ, chuột, cốc nước. Bàn dài khoảng 1,6 m ngồi ăn được sáu người, làm việc thoải mái cho hai.
- Chân bàn và đà bàn: chân ở bốn góc để trống phần giữa cho đầu gối; bàn chân trụ giữa hay chân chữ A đôi khi vướng đầu gối người ngồi làm việc lâu. Đà ngang thấp dưới mặt bàn có thể chạm đùi khi ngồi ghế có đệm dày.
- Bàn mở rộng: bàn kéo dài được tiện khi cần trải giấy, bản vẽ, hay hai người cùng làm; khi ăn thì thu lại cho gọn. Kiểm phần mặt nối khi kéo ra có phẳng và chắc để tì tay viết.
Nếu chọn bàn mới cho mục đích kép, ưu tiên bàn có mặt rộng và sâu, chân ở góc, không đà vướng. Nếu dùng bàn cũ, đo khoảng hở từ mặt dưới bàn tới mặt ghế; nhỏ hơn khoảng 20 cm thì ngồi lâu đùi bị chạm.
Ghế: ghế ăn ngồi tám tiếng thì mỏi
Ghế ăn được làm cho bữa ăn khoảng nửa giờ đến một giờ. Mặt ngồi cứng, tựa lưng thẳng hoặc hơi ngả, không chỉnh được. Ngồi làm việc nhiều giờ trên ghế như vậy dễ mỏi lưng, tê đùi.
Một chỗ ngồi chính dành cho việc làm. Nếu có người làm việc tại bàn ăn thường xuyên, cân nhắc thay một ghế ăn bằng ghế làm việc có chỉnh độ cao, kiểu dáng gọn, màu hợp với bộ ghế ăn. Khi ăn, ghế này vẫn dùng như một chỗ ngồi.
Đệm ngồi và gối tựa lưng. Với ghế ăn gỗ, một đệm ngồi khoảng 3–5 cm và một gối đỡ thắt lưng là cách cải thiện nhanh. Đệm làm người ngồi cao lên, nên kiểm lại khoảng hở dưới đà bàn.
Kê chân. Người thấp hoặc trẻ em ngồi ghế ăn thường không chạm chân xuống sàn khi đã nâng ghế cho vừa bàn. Một bục kê chân nhỏ giúp đùi không bị ép vào mép ghế, ngồi học lâu đỡ mỏi.
Ghế băng không hợp để làm việc lâu. Ghế băng không tựa tiện cho bữa ăn đông người nhưng không đỡ lưng khi làm việc. Chọn chỗ có ghế tựa cho người làm việc, để ghế băng ở phía dành cho trẻ nhỏ và khách trong bữa ăn.
Mặt bàn: chịu được cả nước canh lẫn khuỷu tay
Mặt bàn làm việc cần phẳng, không loá dưới đèn, không lạnh tay khi tì khuỷu lâu; mặt bàn ăn cần chịu nước, dầu, nhiệt nhẹ và lau sạch nhanh. Gỗ tự nhiên phủ dầu hoặc sơn mờ, ván phủ melamine hay laminate vân gỗ, và đá nhân tạo mờ đều đáp ứng được cả hai ở mức khá. Mặt kính và đá bóng gương thì phản chiếu đèn và màn hình, lạnh tay, hiện rõ vết tay, không thật hợp với làm việc lâu.
Một tấm lót bàn làm việc bằng da tổng hợp hay nỉ đặt tại chỗ ngồi làm việc giải quyết được nhiều vấn đề: mặt bàn ấm tay hơn, chuột chạy êm, giấy không dính nước còn đọng sau khi lau, và cuối buổi cuộn lại cất cùng đồ làm việc. Nó cũng che mặt bàn khỏi vết bút, vết trầy từ đế laptop.
Với trẻ học bài, mặt bàn có vân gỗ mạnh hay hoa văn đá rõ có thể gây rối mắt khi đọc viết lâu. Một tấm lót trơn màu dịu dưới vở là cách đơn giản. Nếu mặt bàn có khe ghép hay mối nối mở rộng ở giữa, đặt chỗ ngồi học tránh khe đó để bút không rơi vào và vở không bị gập.
Cuối cùng là mép bàn. Mép vuông sắc tì vào cổ tay khi gõ phím lâu sẽ để lại vết hằn và gây mỏi; mép bo tròn hoặc vát nhẹ dễ chịu hơn nhiều. Nếu bàn ăn có mép vuông, tấm lót bàn làm việc phủ qua mép cũng giảm được cảm giác này.
Ánh sáng và ổ điện
Đèn bàn ăn không phải đèn đọc. Đèn thả trên bàn ăn thường ấm, dịu và có thể chỉnh tối cho bữa tối; đủ cho ăn uống, không đủ cho đọc viết lâu. Một đèn bàn có cánh tay chỉnh được, đặt ở phía đối diện tay viết, bổ sung ánh sáng cho chỗ làm việc và cất đi sau giờ làm.
Hướng ánh sáng tự nhiên. Ngồi làm việc quay lưng ra cửa sổ thì màn hình bị chói; nhìn thẳng ra cửa sổ thì mắt mỏi vì chênh sáng. Ngồi để cửa sổ ở bên cạnh là hợp nhất. Bàn ăn đã cố định thì chọn chỗ ngồi làm việc theo nguyên tắc này, và dùng rèm mỏng để làm dịu nắng buổi chiều chiếu thẳng vào mặt bàn.
Ổ điện trong tầm với. Dây sạc laptop vắt qua lối đi là chỗ vấp ngã và kéo máy rơi. Ổ đôi ở tường cạnh đầu bàn, hoặc hộp ổ điện có nắp đặt dưới mặt bàn, dây đi dọc chân bàn, giúp làm việc mà không trải dây qua sàn. Đi dây cố định là việc của thợ điện có nghề.
Ổ ở bàn ăn cũng phục vụ bữa ăn. Cùng ổ đó dùng cho bếp lẩu, nồi nướng khi ăn. Chỉ cần nhớ không để dây sạc và dây nồi lẩu cắm cùng lúc lộn xộn trên mặt bàn có nước.
Trạm cất đồ: chìa khoá để bàn ăn vẫn là bàn ăn
Điều quyết định bàn ăn kiêm việc thành công không phải là bàn mà là chỗ cất đồ làm việc ngay cạnh. Vài kiểu trạm cất phổ biến:
- Một ngăn hay một ô trong tủ buffet: laptop, sạc, sổ, bút, tai nghe vào một ô riêng có ổ điện bên trong để sạc qua đêm.
- Giỏ hoặc hộp có quai: mỗi người một giỏ, cuối giờ làm hay giờ học bỏ hết vào giỏ, xách lên kệ. Cách này rẻ nhất và hợp với nhà thuê.
- Xe đẩy nhiều tầng: kéo ra cạnh bàn khi làm việc, đẩy vào góc khi ăn; tầng trên để máy và sổ, tầng dưới để giấy tờ, máy in nhỏ.
- Kệ treo nông trên tường gần bàn: hợp với sách vở của con, nhưng chỉ để thứ dùng mỗi ngày, không thành giá sách.
- Ngăn kéo dưới mặt bàn: một số bàn ăn có ngăn kéo mỏng; đủ cho bút, sạc, sổ nhỏ, không đủ cho laptop.
Quy tắc thực tế: trạm cất phải ở trong vòng vài bước từ bàn và cất được mọi thứ trong khoảng thời gian dọn bát đũa. Nếu cất đồ mất lâu hơn dọn bàn ăn, sớm muộn cũng sẽ bị bỏ qua. Cũng nên thống nhất trong nhà ai chịu trách nhiệm dọn phần nào: người làm việc dọn đồ của mình trước giờ cơm, người nấu không phải dồn hộ.
Nhịp chuyển chế độ trong một ngày
Một ví dụ giả định cho nhà có một người làm việc tại nhà và một con học tiểu học:
- Buổi sáng sau bữa sáng: lau bàn, lấy giỏ làm việc ra, trải tấm lót, đặt đèn bàn, cắm sạc vào ổ cạnh bàn.
- Trước bữa trưa vài phút: lưu việc, gập máy, cho tất cả vào giỏ, cuộn tấm lót, đặt giỏ lên tủ buffet.
- Chiều: lặp lại như buổi sáng; nếu chỉ còn ít việc, có thể dùng nửa bàn và để nửa kia trống.
- Trước bữa tối: dọn hết đồ làm việc; bàn ăn sạch hoàn toàn cho bữa cơm.
- Sau bữa tối: con mang giỏ sách vở ra học ở đầu bàn gần bếp, có đèn đọc riêng, người lớn vừa dọn bếp vừa kèm.
- Cuối ngày: tất cả giỏ về chỗ cố định, bàn trống cho bữa sáng hôm sau.
Nhịp này nghe có vẻ nhiều bước, nhưng khi mọi thứ có chỗ cất cố định, mỗi lần chuyển chỉ mất vài phút. Nếu thấy mình bỏ qua bước dọn thường xuyên, có lẽ đã tới lúc nghĩ đến một góc làm việc riêng, dù nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Bàn ăn cao 75 cm có hợp để làm việc lâu không?
Với phần lớn người trưởng thành, bàn cao khoảng 74–76 cm dùng được để làm việc nếu ghế chỉnh được độ cao và có kê chân khi cần. Quan trọng là khi gõ phím, vai thả lỏng và khuỷu tay gần ngang mặt bàn. Người thấp nên nâng ghế và dùng bục kê chân.
Trẻ học bài ở bàn ăn có ảnh hưởng tư thế không?
Bàn ăn thường cao so với trẻ, khiến trẻ phải nhô vai lên hoặc cúi sát vở. Dùng ghế nâng hoặc đệm ngồi cho khuỷu tay ngang mặt bàn, bục kê chân cho chân chạm điểm tựa, và đèn đọc riêng. Nếu trẻ học nhiều giờ, một bàn học vừa tầm vẫn là lựa chọn tốt hơn.
Có nên đặt màn hình rời cố định trên bàn ăn không?
Thường không nên vì màn hình cố định biến bàn ăn thành bàn làm việc thường trực, dây cáp nằm luôn trên bàn. Nếu thật sự cần màn hình lớn, cân nhắc một bàn gấp gắn tường hoặc một góc làm việc riêng nhỏ. Màn hình gập được cho vào trạm cất là phương án dung hoà.
Mặt bàn ăn bằng kính có làm việc được không?
Được nhưng không thoải mái lâu: kính lạnh tay, phản chiếu đèn và màn hình, chuột quang có thể chạy kém, vết tay hiện rõ. Một tấm lót bàn làm việc đặt tại chỗ ngồi khắc phục phần lớn các nhược điểm này.
Làm sao để giấy tờ công việc không lẫn với đồ ăn?
Cho mỗi người một giỏ hoặc một ô cất riêng, quy định trước bữa ăn tất cả đồ làm việc về giỏ. Không để giấy tờ quan trọng trên bàn khi bày đồ ăn có nước, dầu. Giấy tờ cần bảo mật nên cất riêng trong ngăn có khoá, không để chung chỗ ăn.
Có cần chọn bàn ăn khác hẳn nếu định làm việc tại đó?
Không nhất thiết. Bàn ăn chân ở góc, mặt đủ sâu, bề mặt mờ là đủ. Thay đổi đáng làm hơn là ghế cho người làm việc, đèn đọc riêng, ổ điện gần bàn và trạm cất đồ, những thứ không cần thay cả bộ bàn ghế.