Xi măng mài (sàn bê tông mài) là mặt sàn bê tông được mài phẳng nhiều cấp và phủ bảo vệ; terrazzo (đá mài) là hỗn hợp hạt đá trộn với xi măng hoặc nhựa epoxy rồi mài lộ hạt; microcement là lớp vữa gốc xi măng có polymer, chỉ dày vài milimét, trát lên bề mặt có sẵn như gạch cũ, tường, mặt tủ. Cả ba cho mặt liền mạch ít hoặc không có ron, hợp phong cách tối giản, công nghiệp, Wabi-sabi.
Điểm chung cần hiểu trước: vật liệu gốc xi măng luôn có thể nứt chân chim và hút vết bẩn nếu lớp phủ bảo vệ kém, và chất lượng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào đội thợ, không phải vào bao vật liệu. Bài này so ba loại, nói rõ vì sao nứt, chọn lớp phủ, chỗ nào trong nhà hợp và không hợp, và cách nhận biết đội thi công có kinh nghiệm. Không nêu giá, không tên hãng.
Ba vật liệu liền mạch gốc xi măng
So định tính để biết vật liệu nào đang được đề xuất cho nhà bạn:
| Vật liệu | Cấu tạo | Độ dày | Làm ở đâu | Điểm cần biết |
|---|---|---|---|---|
| Xi măng mài (bê tông mài) | Mài trực tiếp lớp bê tông sàn hoặc lớp cán; tăng cứng và phủ bảo vệ | Lớp bê tông, cán dày | Sàn trệt, sàn nhà mới đổ | Phụ thuộc chất lượng bê tông; khó làm ở căn hộ đã hoàn thiện |
| Terrazzo đổ tại chỗ | Hạt đá trong nền xi măng hoặc epoxy, chia ô bằng nẹp, mài lộ hạt | Dày vài centimet trên lớp nền | Sàn, bậc cầu thang | Cần khe chia chống nứt; thi công lâu, ồn, bụi |
| Gạch terrazzo đúc sẵn | Viên đúc ở xưởng, lát như gạch | Như gạch dày | Sàn, ốp tường, mặt bàn | Có ron; đều màu hơn, ít rủi ro hơn đổ tại chỗ |
| Microcement | Vữa xi măng–polymer trát nhiều lớp mỏng, phủ sealer | Vài milimét | Sàn, tường, phòng tắm, mặt bàn, đè lên gạch cũ | Kén nền, kén thợ; nứt nếu nền dịch chuyển |
Ngoài ba loại trên còn có sơn hiệu ứng bê tông, vữa trang trí giả bê tông chỉ dùng cho tường: nhẹ, rẻ công hơn, không chịu đi lại như sàn. Đừng để tên gọi "bê tông mài" làm lẫn giữa một lớp sơn trang trí và một mặt sàn bê tông thật.
Gạch porcelain in vân xi măng, vân terrazzo cũng là một lựa chọn song song: không liền mạch, có ron, nhưng đều màu, ít bảo dưỡng và gần như không nứt. Khi so báo giá, hãy chắc rằng các phương án đang được so cùng một loại vật liệu và cùng phạm vi công việc, gồm cả xử lý nền và lớp phủ.
Xi măng mài: đẹp mộc nhưng phải bắt đầu từ lúc đổ sàn
Sàn bê tông mài là cách lấy chính lớp bê tông làm bề mặt hoàn thiện: mài thô để lộ mặt đều, mài tinh nhiều cấp hạt từ thô tới mịn, xử lý bằng chất tăng cứng thấm vào bê tông để bề mặt cứng và ít bụi, rồi phủ hoặc đánh bóng. Mức độ mài quyết định mặt sàn chỉ hơi lộ cát mịn hay lộ cả hạt đá trong bê tông.
Vì bề mặt là chính bê tông, chất lượng sàn phụ thuộc vào lớp bê tông từ lúc đổ: cấp phối, độ phẳng, cách bảo dưỡng, vị trí khe co giãn. Sàn đã đổ xong không tính đến việc mài thường có rỗ, vết nứt co ngót, vá chắp vá; mài lên chỉ làm lộ rõ những khuyết tật đó. Vì vậy xi măng mài hợp nhất với nhà phố mới xây, tầng trệt, nơi có thể lên kế hoạch từ khâu đổ sàn với đội thợ chuyên mài.
Ở căn hộ chung cư đã bàn giao, sàn thường có lớp cán mỏng hoặc đã lát sẵn, không có lớp bê tông đủ dày và đẹp để mài. Muốn có mặt sàn giống xi măng mài, người ta thường dùng microcement hoặc gạch giả xi măng. Nên nói chuyện với ban quản lý về tiếng ồn, bụi và tải trọng nếu định thi công lớp cán mới.
Terrazzo: hạt đá, khe chia và hai cách làm
Terrazzo có lịch sử lâu đời: thợ dùng mảnh đá vụn trộn vào vữa, mài phẳng để có mặt sàn bền và đẹp từ vật liệu dư. Ở Việt Nam, sàn đá mài từng rất phổ biến ở nhà phố, công sở thế kỷ trước, nhiều nhà cũ vẫn còn. Ngày nay terrazzo trở lại với bảng màu phong phú hơn: hạt đá cẩm thạch, đá vụn màu, mảnh thuỷ tinh trên nền xi măng trắng hoặc pha màu, hoặc trên nền nhựa epoxy.
Terrazzo đổ tại chỗ nền xi măng cần chia ô bằng nẹp (đồng, nhôm hoặc nhựa) để khống chế vết nứt co ngót: nứt sẽ xảy ra tại nẹp chứ không chạy ngang qua mặt ô. Nẹp cũng trở thành một phần thiết kế. Terrazzo nền epoxy mỏng hơn, ít nứt hơn, màu tươi hơn, nhưng là vật liệu nhựa nên cần lưu ý thông gió khi thi công và khả năng chịu tia nắng nếu ở chỗ nắng gắt.
Gạch terrazzo đúc sẵn ở xưởng là lựa chọn ít rủi ro hơn cho nhà ở: viên đều, đã mài và xử lý trong điều kiện kiểm soát, lát như gạch. Đổi lại sàn có ron và không liền mạch như đổ tại chỗ. Mặt terrazzo, dù đổ hay đúc, vẫn có độ hút nhất định ở nền xi măng và hạt đá cẩm thạch nhạy với axit, nên cần lớp phủ bảo vệ và tránh để chanh, giấm, nước ngọt đọng lâu.
Microcement: lớp mỏng phủ lên mọi thứ, và cái giá của sự mỏng
Microcement được ưa vì có thể trát lên bề mặt có sẵn mà không cần đục: sàn gạch cũ, tường, mặt tủ bếp, bậc cầu thang, cả vách phòng tắm. Lớp vật liệu gồm vữa xi măng mịn với polymer, thường trát nhiều lớp mỏng (lớp nền có lưới gia cường, các lớp hoàn thiện), chà nhám giữa các lớp, rồi phủ lớp sealer bảo vệ. Kết quả là bề mặt liền mạch, không ron, có vân loang tay thợ.
Vì rất mỏng, microcement không che được chuyển động của nền. Gạch cũ bộp, nền nứt, tường thạch cao rung, mối nối giữa hai vật liệu khác nhau (gạch với gỗ, tường với trần) đều có thể làm lớp microcement nứt theo. Xử lý nền kỹ (gõ kiểm gạch bộp, trám nứt, dán lưới gia cường ở mối nối) là phần quan trọng nhất và cũng là phần dễ bị cắt bớt nhất.
Trong phòng tắm, microcement làm được nhưng là việc của đội thợ có kinh nghiệm: phải có lớp chống thấm phía dưới ở vùng ướt, lớp phủ chịu nước và chống trơn, xử lý kỹ quanh thoát sàn, chân vách. Bản thân lớp microcement không phải lớp chống thấm. Nếu đội thi công chỉ trát lên rồi phủ một lớp bóng, khả năng cao sẽ có vết ố nước, bong ở mép sau một thời gian.
Lớp phủ bảo vệ: thứ quyết định mặt xi măng có giữ đẹp được không
Vì sao cần phủ. Xi măng hút dầu mỡ, cà phê, rượu vang, nước tương; axit nhẹ (chanh, giấm) ăn mòn bề mặt. Lớp phủ tạo màng hoặc thấm vào để giảm hút và tăng độ bền mài mòn.
Phủ thấm. Thấm vào bề mặt, giữ vẻ mộc, không tạo màng bóng; chống bẩn ở mức vừa, cần phủ lại định kỳ.
Phủ tạo màng (PU, epoxy, acrylic). Chống bẩn tốt hơn, có độ bóng mờ đến bóng; màng có thể trầy ở lối đi, cần phủ lại cục bộ, và màng bóng trơn hơn khi ướt.
Sáp, dầu. Một số hệ dùng sáp hoặc dầu bảo dưỡng định kỳ; dễ dặm, nhưng đòi chăm sóc thường xuyên.
Chăm sóc hằng ngày. Lau bằng nước sạch hoặc chất tẩy trung tính; tránh chất tẩy có axit, kiềm mạnh, bột chà. Lau ngay vết đổ, nhất là ở bếp và bàn ăn.
Khi nào phủ lại. Khi nước nhỏ lên mặt không còn đọng thành giọt mà thấm loang sẫm màu, hoặc lối đi chính đã mờ khác hẳn phần còn lại, là lúc cần phủ lại. Hỏi đội thi công lớp phủ mới phải tương thích với lớp cũ, vì một số loại phủ không bám lên nhau.
Hợp và không hợp ở đâu trong nhà Việt
Phòng khách, phòng ngủ khô. Hợp cả ba loại. Mặt liền mạch, màu xám ấm hoặc be làm nền cho đồ gỗ, vải. Phòng ngủ có thể cần thảm để bớt cứng, bớt vang.
Bếp và bàn ăn. Dùng được nếu lớp phủ chống bẩn tốt và gia đình quen lau ngay vết đổ. Nhà nấu nhiều dầu mỡ, nước sốt đậm màu nên cân nhắc mặt sàn khu nấu bằng gạch.
Phòng tắm. Microcement và terrazzo dùng được với hệ chống thấm, chống trơn đúng; xi măng mài mặt bóng rất trơn khi ướt, không hợp vùng tắm.
Tầng trệt nhà phố có nồm, có ẩm nền. Cần xử lý ẩm nền trước; mặt xi măng phủ màng bóng đọng nước mùa nồm trơn như gạch bóng. Lớp phủ mờ, nhám nhẹ an toàn hơn.
Căn hộ chung cư. Microcement và gạch terrazzo thực tế hơn xi măng mài hay terrazzo đổ tại chỗ vì không cần lớp bê tông dày, ít bụi, ít ồn. Vẫn phải đăng ký thi công với ban quản lý theo quy định.
Nhà có trẻ tập đi. Mặt cứng, ngã đau hơn sàn gỗ hay sàn vinyl; khu chơi nên có thảm xốp hoặc thảm dày.
Nhận ra đội thi công có kinh nghiệm
Với vật liệu liền mạch, tay nghề quan trọng hơn vật liệu. Một vài câu hỏi giúp sàng lọc:
- Có công trình thật để xem không? Xin địa chỉ hoặc ảnh chụp gần, chụp ở ánh sáng xiên, của công trình đã hoàn thành vài năm, không chỉ ảnh lúc mới làm xong.
- Xử lý nền thế nào? Đội có kinh nghiệm sẽ hỏi về nền, gõ kiểm, nói về lưới gia cường, khe chia, độ ẩm nền trước khi báo giá.
- Chống thấm khu ướt ra sao? Với phòng tắm, họ phải phân biệt rõ lớp chống thấm và lớp hoàn thiện.
- Lớp phủ gì, bảo dưỡng thế nào? Có hướng dẫn chăm sóc bằng văn bản, nói rõ khi nào cần phủ lại.
- Có làm mẫu thử không? Một tấm mẫu hoặc một mảng nhỏ để duyệt màu, vân, độ bóng trước khi làm cả sàn.
- Bảo hành nứt, bong, ố là gì? Nói rõ trường hợp nào được bảo hành, nứt chân chim mảnh có được coi là đặc tính vật liệu hay lỗi.
Nên chấp nhận trước rằng vật liệu gốc xi măng luôn có thể có vết nứt mảnh và vân màu không đều; đó là một phần vẻ đẹp của nó. Nếu bạn muốn mặt sàn đều tăm tắp, không một vết nứt nào, gạch porcelain giả xi măng là lựa chọn an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Sàn xi măng mài có lạnh và cứng chân không?
Mặt xi măng cứng và mát hơn sàn gỗ, hợp khí hậu nóng nhưng có thể lạnh chân vào mùa đông miền Bắc. Đứng lâu trên mặt cứng dễ mỏi hơn. Thảm ở khu ngồi, bếp và dép đi trong nhà giúp dễ chịu hơn; vật rơi trên sàn cứng cũng dễ vỡ hơn.
Microcement có dùng được cho sàn phòng tắm không?
Được nếu đội thi công làm lớp chống thấm riêng ở dưới, dùng hệ microcement và lớp phủ cho khu ướt, xử lý chống trơn và quanh thoát sàn kỹ. Lớp microcement tự nó không chống thấm. Nếu không chắc tay nghề đội thi công, gạch vẫn là lựa chọn ít rủi ro hơn cho vùng tắm.
Sàn đá mài cũ trong nhà phố có nên giữ lại không?
Nhiều sàn đá mài cũ còn rất chắc, chỉ xỉn màu và có vết ố. Mài lại lớp mặt, trám vết nứt và phủ bảo vệ có thể làm sàn đẹp trở lại, giữ được nét nhà xưa. Cần thợ có máy mài sàn và kinh nghiệm; chỗ bộp, vỡ lớn phải xử lý trước khi mài.
Vết nứt chân chim trên sàn xi măng có nguy hiểm không?
Vết nứt mảnh do co ngót bề mặt thường không ảnh hưởng kết cấu, chủ yếu là thẩm mỹ. Vết nứt rộng dần, lệch mép, kèm sàn lún hay nứt tường thì cần kỹ sư kiểm tra kết cấu. Có thể trám nứt mảnh bằng vật liệu cùng hệ và phủ lại lớp bảo vệ.
Terrazzo hay gạch porcelain giả terrazzo, nên chọn loại nào?
Terrazzo thật có chiều sâu hạt đá, có thể mài lại khi cũ, nhưng nặng, cần thợ chuyên và bảo dưỡng lớp phủ. Gạch porcelain in vân terrazzo đều màu, hút nước thấp, dễ thi công và ít bảo dưỡng, nhưng nhìn gần thấy vân in và không mài lại được.
Có thể làm mặt bàn bếp bằng microcement không?
Có thể, nhưng mặt bếp chịu dầu mỡ, nước, nhiệt và dao thớt nên lớp phủ phải đủ bền và cần chăm sóc kỹ. Không đặt nồi nóng trực tiếp, lau ngay vết chua, dùng thớt. Nếu muốn ít lo lắng, mặt đá nhân tạo hoặc đá nung kết bền hơn cho khu nấu.
