Phần lớn căn hộ chung cư ở Việt Nam chỉ có một mặt thoáng: cửa sổ và lô gia nằm ở một đầu, đầu kia là cửa vào và hành lang. Muốn ánh sáng tự nhiên đi được sâu vào trong, việc quan trọng nhất không phải mua đèn hay sơn trắng toàn bộ, mà là giữ cho đường đi của ánh sáng từ cửa sổ vào giữa nhà không bị đồ cao chặn lại.
Ánh sáng ban ngày qua cửa sổ đứng thường chỉ chiếu sáng tốt một vùng sâu khoảng 1,5 đến 2 lần chiều cao từ sàn tới mép trên cửa sổ, đây là quy tắc kinh nghiệm được dùng rộng rãi trong thiết kế chiếu sáng tự nhiên. Với cửa cao khoảng 2,2 m, vùng đó chỉ sâu chừng 3,5–4,5 m, trong khi nhiều căn hộ dài 8–10 m. Bài này đi qua những việc nội thất làm được để kéo dài vùng sáng đó: xếp đồ theo chiều cao, chọn màu và độ bóng bề mặt, dùng rèm, vách ngăn và gương đúng chỗ, và xử lý căn bị nắng tây gắt.
Vì sao căn hộ có cửa sổ lớn mà giữa nhà vẫn tối
Ánh sáng đi vào phòng theo hai đường: tia trực tiếp từ bầu trời hoặc mặt trời rơi xuống sàn gần cửa, và ánh sáng phản xạ nhiều lần giữa sàn, tường, trần rồi lan dần vào trong. Phần sâu trong căn hộ sống chủ yếu nhờ đường thứ hai. Vì thế những gì nằm ngay cạnh cửa sổ quyết định phần lớn lượng sáng đi được vào trong: một chiếc tủ cao cạnh cửa, một bộ rèm dày luôn kéo một nửa, một sofa lưng cao màu tối quay lưng ra cửa đều nuốt ánh sáng trước khi nó kịp phản xạ.
Lý do thứ hai là mắt người so sánh độ sáng. Khi đứng giữa nhà nhìn ra cửa sổ rất chói, phần tường quanh cửa trông tối hơn thực tế, cả căn có cảm giác âm u. Đây là hiện tượng tương phản: chênh lệch giữa ô cửa và tường quanh nó quá lớn. Tường quanh cửa sổ sáng màu, khung cửa mảnh, rèm voan mỏng làm dịu chênh lệch này, khiến căn hộ trông sáng hơn dù lượng sáng đo được thay đổi không nhiều.
Lý do thứ ba nằm ở lô gia. Nhiều căn có cửa sổ phòng khách mở ra lô gia, lô gia lại bị chiếm bởi máy giặt, giàn phơi kín quần áo, tủ đồ, mái che tôn hoặc lưới chống rơi dày. Lô gia là miệng đón sáng của cả căn; một giàn phơi kín đồ trước cửa kính có thể làm phòng khách tối đi rõ rệt. Sắp xếp lại lô gia thường là việc rẻ nhất mà hiệu quả nhất.
Xếp đồ theo chiều cao: thấp ở gần cửa, cao ở trong
Khu sát cửa sổ để đồ thấp. Sofa lưng thấp khoảng 75–85 cm, ghế đơn, bàn làm việc, kệ thấp ngang hông. Đây là nơi người ngồi lâu nhất vào ban ngày nên cũng là nơi cần sáng nhất. Tránh đặt tủ cao, tủ lạnh hoặc kệ sách kịch trần trong khoảng 2–3 m đầu tiên tính từ cửa sổ.
Đồ cao dựa vào tường song song với hướng sáng. Tủ áo, kệ sách, tủ lạnh nên tựa vào bức tường dọc theo chiều ánh sáng đi vào, không đặt ngang chắn đường. Như vậy ánh sáng lướt dọc mặt tủ chứ không đập vào lưng tủ.
Đồ cao nhất về phía cửa vào. Khu cửa vào vốn tối và chủ yếu dùng để đi qua, đặt tủ giày cao, tủ đồ, tủ lạnh ở đây không làm mất gì. Chiều cao đồ tăng dần từ cửa sổ về phía cửa vào giống như một bậc thang ngược, giữ được tầm nhìn xuyên suốt căn hộ.
Giường không chắn giữa. Ở căn studio, giường thường bị đặt chắn ngang để tạo "phòng ngủ". Đầu giường cao bọc nệm dày ở giữa nhà là một bức vách thấp. Chọn đầu giường thấp hoặc khung gỗ mảnh, và nếu cần che thì dùng kệ hở hoặc rèm.
Bàn ăn ở vùng chuyển tiếp. Bàn ăn chân mảnh, mặt sáng màu, ghế lưng thoáng (nan, lưới) đặt ở giữa căn ít chặn sáng hơn bộ ghế bọc nệm lưng cao. Đèn thả phía trên bàn bù sáng vào buổi chiều tối.
Màu và độ bóng bề mặt: chỗ nào nên sáng, chỗ nào được tối
Mỗi bề mặt hắt lại một phần ánh sáng chiếu vào nó, gọi là hệ số phản xạ. Sơn trắng mờ hắt lại phần lớn, gỗ óc chó hay sàn xám đậm hắt lại ít hơn nhiều. Không cần mọi thứ trắng; chỉ cần những bề mặt lớn trên đường đi của ánh sáng sáng màu:
| Bề mặt | Nên | Tránh | Lý do |
|---|---|---|---|
| Trần | Trắng hoặc trắng ngà, sơn mờ | Màu tối, ốp gỗ đậm | Trần nhận ánh sáng hắt từ sàn gần cửa rồi rải vào trong |
| Tường quanh cửa sổ | Màu sáng nhất căn | Giấy dán tường hoạ tiết đậm | Giảm tương phản chói khi nhìn ra cửa |
| Bức tường sâu cuối căn | Màu sáng, ấm nhẹ | Xám lạnh, xanh đậm | Là nơi ánh sáng đến yếu nhất, cần hắt lại tối đa |
| Sàn gần cửa sổ | Gỗ sáng, gạch màu kem, mặt mờ hoặc bán mờ | Sàn bóng gương | Sàn sáng hắt lên trần; sàn bóng gây loá và vệt sáng gắt |
| Đồ lớn (sofa, tủ) | Trung tính sáng hoặc gỗ tông vừa | Toàn bộ màu đậm ở gần cửa | Khối đồ lớn tối ở cửa sổ nuốt ánh sáng đầu nguồn |
Độ bóng cần dùng có chừng mực. Sơn bóng và mặt tủ bóng gương hắt sáng mạnh nhưng hắt có hướng, tạo vệt chói và lộ vết tay. Sơn mờ hoặc bán mờ rải ánh sáng đều hơn, dễ chịu hơn cho mắt. Màu đậm vẫn có chỗ trong căn hộ thiếu sáng: một mảng tường sau sofa, tủ bếp dưới, đồ nhỏ. Miễn là nó không nằm trên những bề mặt lớn mà ánh sáng phải đi qua.
Rèm: lọc nắng mà không cắt sáng
Rèm là thứ quyết định căn hộ sáng hay tối trong phần lớn thời gian, vì nhiều gia đình kéo rèm cả ngày để tránh nắng, tránh bị nhìn từ toà đối diện. Cách giải quen thuộc là rèm hai lớp: lớp voan hoặc vải mỏng sáng màu luôn kéo ban ngày để lọc nắng và che tầm nhìn, lớp cản sáng dày chỉ kéo khi ngủ hoặc khi nắng gắt nhất. Lớp voan làm ánh sáng khuếch tán, rải đều vào phòng thay vì thành một vệt nắng gắt trên sàn.
Thanh treo rèm nên đặt cao gần trần và rộng hơn khung cửa mỗi bên khoảng 15–30 cm, để khi mở, cả bộ rèm dồn ra ngoài khung kính chứ không che mất một phần cửa. Nhiều căn treo thanh rèm sát mép trên khung cửa và vừa khít chiều ngang, nên dù mở hết rèm vẫn che mất một phần năm diện tích kính.
Rèm cuốn và rèm sáo gỗ phù hợp bếp, phòng làm việc, nơi cần chỉnh lượng sáng theo giờ. Rèm sáo nhôm hoặc gỗ cho phép xoay lá để hắt ánh sáng lên trần thay vì xuống sàn, một cách đưa sáng vào sâu rất hiệu quả với cửa sổ hướng nắng. Màu mặt ngoài của rèm cản sáng nên sáng để phản lại nhiệt, nhất là cửa hướng tây.
Vách ngăn và cửa trong nhà để lọt sáng
Căn hộ cần tách phòng ngủ, bếp hay góc làm việc nhưng không muốn cắt đôi ánh sáng có vài lựa chọn, xếp từ thoáng nhất tới kín nhất:
- Kệ hở hai mặt. Ngăn tầm nhìn một phần, ánh sáng đi qua các ô trống. Không nên xếp kín đồ, và kệ cao phải cố định vào trần hoặc sàn để chống lật.
- Vách khung mảnh kính trong. Tách mùi và âm thanh bếp mà gần như không mất sáng. Hợp cho bếp kín, phòng làm việc nhỏ.
- Vách kính mờ, kính vân hoặc kính sọc. Cho phòng ngủ cần riêng tư: ánh sáng qua được, hình bóng bị nhoè. Phần dưới có thể là vách đặc cao khoảng 0,9–1 m, phần trên kính.
- Ô kính lấy sáng trên cao. Với vách đặc sẵn có, mở một dải kính phía trên, cao khoảng 2,1 m trở lên, vẫn giữ riêng tư mà cho sáng tràn qua trần. Mở ô trên vách hiện hữu phải hỏi kỹ sư hoặc ban quản lý xem có phải tường chịu lực không.
- Cửa đi có ô kính. Thay cánh cửa gỗ đặc của phòng ngủ, bếp bằng cánh có ô kính mờ giúp hành lang trong căn bớt tối.
Vách kính trong nhà nên dùng kính cường lực hoặc kính dán an toàn theo tư vấn của đơn vị thi công, nhất là ở nhà có trẻ nhỏ chạy nhảy. Căn hộ thuê thì ưu tiên kệ hở và rèm, vì vách cố định phải được chủ nhà đồng ý và tháo dỡ khi trả nhà.
Gương, bề mặt phản chiếu và những chỗ dễ làm sai
Gương lớn là cách quen thuộc để "nhân đôi" ánh sáng, nhưng đặt sai chỗ thì chỉ nhân đôi sự lộn xộn hoặc gây chói. Gương hiệu quả nhất khi đặt trên bức tường vuông góc với cửa sổ, nhận ánh sáng chéo từ cửa rồi hắt sâu vào trong. Gương đặt đối diện thẳng cửa sổ phản lại nguyên ô cửa sáng, làm người ngồi trong phòng bị loá, và với cửa hướng tây có thể hắt nắng chiều vào mắt.
Bề mặt phản chiếu nhỏ hơn cũng có tác dụng: cánh tủ bếp trên sơn sáng, mặt bàn đá màu nhạt, khung tranh kính, đèn chụp kim loại. Không cần ốp gương cả mảng tường, việc vừa tốn kém vừa khó lau chùi và tạo cảm giác như sảnh khách sạn. Một tấm gương đứng cao khoảng 1,6–1,8 m tựa tường hoặc gương trên tủ giày gần cửa vào thường đủ.
Một lỗi khác là bù tối bằng đèn trần công suất lớn ánh sáng trắng lạnh bật cả ngày. Ánh sáng nhân tạo cần thiết cho phần sâu trong căn, nhưng nên là nhiều nguồn vừa phải: đèn hắt trần, đèn tường, đèn bàn, nhiệt độ màu ấm hoặc trung tính. Một ngọn đèn trắng lạnh rất sáng giữa trần làm vùng gần cửa sổ trông xám và căn hộ mất cảm giác ánh sáng ban ngày.
Căn hộ nắng tây: vừa cần sáng vừa phải chống nóng
Căn hộ có mặt thoáng hướng tây gặp nghịch lý: buổi sáng thiếu sáng trực tiếp, buổi chiều nắng chiếu sâu vào tận giữa nhà, sàn và đồ nóng lên, điều hoà chạy liên tục. Nội thất không thay được giải pháp kiến trúc như lam che nắng hay kính hộp, nhưng giảm được phần đáng kể. Đầu tiên là rèm hai lớp với lớp ngoài cản nhiệt sáng màu, kéo trong khoảng 14–17 giờ. Thứ hai là lô gia: cây xanh trong chậu, giàn phơi đặt ở phía ngoài cùng hoặc mành tre cuốn giúp chặn tia nắng thấp trước khi nó chạm kính.
Thứ ba là chọn vật liệu chịu nắng cho khu gần cửa. Vải bọc sofa màu đậm, da và gỗ tự nhiên dầu bóng phơi nắng chiều lâu ngày sẽ bạc màu, nứt, cong. Sàn gỗ công nghiệp gần cửa kính hướng tây hay bị bạc màu thành mảng theo hình ô cửa. Khu này hợp gạch, sàn có lớp phủ chống tia cực tím theo công bố của nhà sản xuất, vải bọc gốc polyester ít phai, đồ đặt cách kính một khoảng và có thể xoay chỗ định kỳ.
Thứ tư, đừng đặt chỗ làm việc với màn hình quay lưng ra cửa sổ hướng tây; màn hình sẽ bị loá cả buổi chiều. Đặt bàn vuông góc với cửa sổ, ánh sáng đến từ bên hông, là cách bố trí dễ chịu nhất cho mắt ở mọi hướng nhà.
Câu hỏi thường gặp
Sơn toàn bộ căn hộ màu trắng có phải cách tốt nhất để sáng hơn không?
Trắng giúp hắt sáng tốt nhưng trắng lạnh toàn bộ dưới ánh sáng yếu dễ trông xám và đơn điệu. Hiệu quả hơn là trần trắng, tường quanh cửa sổ và tường cuối căn sáng màu ấm nhẹ, còn đồ đạc và một vài mảng tường có thể đậm hơn. Độ mờ của sơn cũng quan trọng như màu.
Đèn tuýp hay đèn LED dải có thay được ánh sáng tự nhiên không?
Không thay được hoàn toàn về cảm giác, vì ánh sáng ban ngày đổi hướng và nhiệt độ màu theo giờ. Đèn chỉ bù cho phần sâu trong căn và buổi chiều tối. Nên dùng nhiều nguồn sáng vừa phải, nhiệt độ màu ấm hoặc trung tính, chỉ số hoàn màu cao theo công bố, thay vì một đèn rất sáng.
Lô gia đặt máy giặt và giàn phơi thì làm sao không chắn sáng?
Đặt máy giặt và tủ đồ dồn về một đầu lô gia, xa ô cửa kính chính. Giàn phơi kéo hoặc giàn phơi trần thu gọn được khi không phơi. Tránh lắp mái che tôn kín và lưới chống rơi dạng dày; nếu cần lưới an toàn cho trẻ, chọn loại sợi mảnh, thưa đủ tiêu chuẩn an toàn.
Có nên dán phim cách nhiệt lên kính cửa sổ không?
Phim cách nhiệt giảm nhiệt và tia cực tím nhưng loại tối màu cũng giảm đáng kể ánh sáng vào nhà. Nếu dán, chọn loại có độ truyền sáng cao theo thông số nhà sản xuất. Ở chung cư, hỏi ban quản lý trước vì một số toà quy định đồng bộ màu kính mặt ngoài.
Căn hộ không có cửa sổ phòng ngủ thì làm thế nào?
Phòng ngủ không cửa sổ cần lấy sáng gián tiếp qua vách kính mờ hoặc ô kính trên cao nối với phòng khách, và bắt buộc phải có thông gió cơ khí. Việc mở vách cần hỏi kỹ sư và ban quản lý. Bên trong phòng dùng màu sáng ấm và đèn hắt trần để bớt bí.
Cây xanh trong nhà có làm căn hộ tối thêm không?
Cây lớn tán rậm đặt ngay trước cửa sổ sẽ chắn sáng. Đặt cây ra lô gia hoặc bên hông cửa sổ, chọn cây tán thưa. Cây trong nhà thiếu sáng thường yếu dần, nên chọn loại chịu bóng râm và xoay chậu định kỳ.