Nhà ống bề ngang khoảng 4–5 m, sâu 12–20 m, cao ba bốn tầng là kiểu nhà phổ biến nhất ở đô thị Việt Nam. Bố trí nội thất nhà ống tốt xoay quanh ba việc: chia công năng hợp lý giữa các tầng để người trong nhà ít phải leo thang không cần thiết, giữ một lối đi dọc thông suốt trên mỗi tầng, và chọn đồ theo bề ngang hẹp thay vì theo thói quen của nhà vuông.
Mặt bằng kết cấu, cầu thang, giếng trời, nhà vệ sinh thường đã chốt từ lúc xây; bài này nói về phần nội thất làm sau đó, hoặc khi cải tạo lại một ngôi nhà đã ở nhiều năm. Kích thước dưới đây là số thường gặp để tham khảo; nhà của bạn cần đo thực tế, nhất là chiều ngang thông thuỷ sau khi trát tường, thường hụt hơn kích thước trên sổ từ 20 đến 30 cm.
Chia công năng theo tầng: mấy phương án thường gặp
Không có cách chia đúng cho mọi nhà; phụ thuộc vào số người, có người già hay không, tầng trệt có kinh doanh không, và nhà có thang máy hay không. Ba phương án hay gặp với nhà bốn tầng:
| Phương án | Tầng trệt | Tầng 2 | Tầng 3–4 | Hợp với |
|---|---|---|---|---|
| Sinh hoạt ở dưới | Để xe, phòng khách, bếp ăn ở phía sau | Phòng ngủ ông bà hoặc phòng ngủ chính | Phòng ngủ con, phòng giặt phơi, sân thượng | Nhà có người già, không kinh doanh |
| Tầng trệt kinh doanh | Cửa hàng hoặc văn phòng, để xe | Phòng khách, bếp ăn | Phòng ngủ | Nhà mặt phố cho thuê hoặc buôn bán |
| Bếp lên cao | Để xe, sảnh, phòng khách nhỏ | Phòng ngủ | Bếp ăn và sinh hoạt chung ở tầng trên cùng | Nhà hẹp sâu, tầng trên thoáng và sáng hơn; có thang máy |
Quy tắc chung: người lớn tuổi ngủ ở tầng thấp nhất có thể; phòng giặt phơi đặt gần sân thượng hoặc ban công có nắng, không bắt người trong nhà xách giỏ đồ ướt đi qua ba tầng; bếp và phòng ăn cạnh nhau trên cùng một tầng. Phương án bếp lên cao nghe lạ nhưng giải được tình trạng bếp tầng trệt tối, ồn, khói ám vào chỗ để xe; đổi lại phải vận chuyển đồ chợ lên tầng, nên gần như chỉ hợp khi có thang máy hoặc thang tải nhỏ.
Lối đi dọc: xương sống của mỗi tầng
Trên mặt bằng hẹp và dài, mọi đồ đạc đều phải dựa vào một trong hai bức tường dọc, chừa lại một lối đi chạy từ đầu tới cuối nhà. Lối đi này nên thẳng, rộng khoảng 80–100 cm, và nằm về một phía, không chạy lượn giữa các món đồ. Khi lối đi nằm sát một bức tường, bức tường còn lại có trọn chiều dài để kê tủ, sofa, bàn; khi lối đi nằm giữa, cả hai bức tường chỉ còn lại dải hẹp và mỗi món đồ đều chen nhau.
Ở tầng trệt, lối đi phải đủ cho xe máy dắt vào nếu xe để phía trong, thường cần khoảng 1–1,2 m tuỳ số xe và tay lái. Khu để xe nên tách khỏi phòng khách bằng vách thấp, kệ hoặc chênh cốt sàn nhẹ để khói xăng, bụi bánh xe không lan vào chỗ ngồi. Nhiều nhà đặt phòng khách ngay mặt tiền rồi dắt xe xuyên qua phòng khách mỗi tối; nếu có thể, đổi lại cho xe đứng ở mặt tiền và phòng khách lùi vào sau sẽ sạch và yên hơn.
Cầu thang thường nằm giữa nhà hoặc sát một bên tường. Cầu thang giữa nhà chia mỗi tầng thành hai khu trước và sau; khi đó khu trước hợp làm phòng khách hoặc phòng ngủ có cửa sổ, khu sau hợp bếp, vệ sinh, kho. Cầu thang sát tường giải phóng mặt bằng nhưng tạo một dải dài khó dùng dọc theo nó, hợp đặt tủ thấp, kệ sách hoặc chỗ ngồi đọc.
Chọn đồ theo bề ngang hẹp
Sofa văng thẳng thay sofa góc. Phòng khách nhà ống rộng chừng 3,6–4,2 m sau trát. Sofa góc chữ L với cạnh ngắn 1,6 m trở lên gần như chắc chắn cắt ngang lối đi. Sofa văng dài khoảng 2–2,2 m dọc tường, đối diện kệ tivi thấp bên kia, với khoảng cách giữa hai bên đủ 2–2,5 m là bố cục ổn định nhất.
Đồ sâu vừa phải. Sofa sâu 80–90 cm thay vì 100 cm trở lên, kệ tivi sâu 35–40 cm, tủ áo 55–60 cm. Mỗi 10 cm độ sâu ở hai bên tường là 20 cm bề ngang lối đi.
Bàn ăn dài, hẹp. Bàn chữ nhật bề ngang 75–85 cm, đặt dọc theo chiều dài nhà, ghế một bên có thể thay bằng băng ghế tựa tường. Bàn tròn lớn trong nhà ống thường làm lối đi gãy khúc.
Đồ cao gom về khu tối. Tủ cao, tủ lạnh, tủ giày dồn về khu giữa nhà gần cầu thang hoặc về phía sau, để mặt tiền và khu giáp giếng trời giữ đồ thấp, đón sáng.
Đo đường vận chuyển. Cầu thang nhà ống thường hẹp và có chiếu nghỉ xoay. Trước khi mua giường, tủ, sofa nguyên khối cho tầng trên, đo bề ngang thang, chiều cao trần tại chiếu nghỉ và góc xoay. Đồ lắp ráp tại chỗ hoặc tháo rời được giúp tránh cảnh phải cẩu đồ qua ban công.
Khu giữa nhà thiếu sáng và thiếu gió
Nhà ống chỉ có mặt tiền và mặt hậu, đôi khi mặt hậu cũng bị nhà bên sau xây sát. Khu giữa, đặc biệt là tầng trệt và tầng 2, gần như không có ánh sáng tự nhiên nếu không có giếng trời. Về nội thất, khu này nên chứa những công năng ít cần sáng: cầu thang, vệ sinh, kho, tủ đồ, khu giặt. Phòng ngủ đặt ở giữa nhà không cửa sổ là điều nên tránh khi còn lựa chọn.
Nếu nhà có giếng trời, đừng để nội thất bịt nó lại: không lát kín ô thoáng bằng kính đặc khi chưa có giải pháp thoát nhiệt, không treo đồ phơi chắn ngang, không đặt tủ cao sát mép giếng. Cây xanh dưới giếng trời đẹp nhưng cần nơi thoát nước và nắng đủ; cây chết sau vài tháng vì thiếu sáng là chuyện thường. Nhà chưa có giếng trời mà muốn làm thêm là việc kết cấu, phải có kỹ sư tính toán và thủ tục xin phép sửa nhà theo quy định hiện hành.
Gió trong nhà ống đi theo chiều dọc: vào từ mặt tiền hoặc mặt hậu, lên theo cầu thang và giếng trời, thoát ra ở tầng thượng. Cửa đi các phòng có ô thoáng phía trên, cầu thang lan can thoáng thay vì xây kín, và ô thoáng hoặc quạt hút ở tầng trên cùng giúp luồng khí này chạy. Đóng vách kín cầu thang để giữ điều hoà một tầng sẽ cắt đứt đường gió của cả nhà.
Tầng trên cùng và sân thượng: phòng nóng nhất nhà
Tầng sát mái hấp nhiệt mạnh vào buổi chiều, nhất là mái bê tông không có lớp chống nóng. Nhiều nhà đặt phòng ngủ con ở tầng này rồi phải chạy điều hoà từ chiều tới sáng. Về nội thất, tầng trên cùng hợp với phòng giặt phơi, phòng thờ hoặc phòng sinh hoạt chung dùng vào buổi tối, kho đồ theo mùa. Nếu buộc phải làm phòng ngủ, ưu tiên trần thả có lớp cách nhiệt, rèm cản nhiệt, giường kê xa bức tường hướng tây và tường giáp mái.
Sân thượng là chỗ phơi đồ và trồng cây phổ biến. Đặt giàn phơi có mái che lấy sáng, đường thoát nước sàn rõ ràng, chậu cây trên chân kê để không đọng nước làm thấm sàn. Đồ nội thất ngoài trời nên là loại chịu nắng mưa: nhôm, nhựa giả mây gốc polyetylen, gỗ đã xử lý cho ngoài trời. Tải trọng của bồn cây lớn, bể cá, bể nước trên sân thượng phải hỏi kỹ sư, vì sàn thượng nhà dân thường không tính cho tải lớn.
Lan can sân thượng, ban công và cửa sổ tầng cao là điểm an toàn số một ở nhà có trẻ nhỏ: không kê ghế, bồn cây, thùng đồ sát lan can để trẻ trèo lên được, khe hở nan lan can và lưới an toàn theo tư vấn của thợ có nghề.
Những lỗi hay gặp ở nhà ống đã ở lâu năm
Mỗi tầng một phong cách. Nhà làm dần qua nhiều năm thường có tầng trệt gạch hoa, tầng 2 sàn gỗ đỏ, tầng 3 gạch men trắng, tủ mỗi tầng một màu gỗ. Đi cầu thang lên xuống thấy như qua ba ngôi nhà. Khi làm lại, chọn một bảng màu nền và một hai loại vật liệu sàn dùng chung cho cả nhà, đồ rời mới là chỗ thay đổi theo từng phòng.
Chiếu nghỉ và đầu cầu thang thành kho. Thùng đồ, xe đạp trẻ con, chậu cây dồn ở chiếu nghỉ làm thang hẹp lại và rất nguy hiểm khi lên xuống trong tối. Chiếu nghỉ chỉ nên có đèn và tay vịn; đồ cần chỗ thì đóng tủ nông ở chân cầu thang hoặc khu giữa nhà.
Phòng khách kiêm chỗ để xe kiêm kho. Tầng trệt chứa xe máy, tủ lạnh, bàn ăn, bộ sofa gỗ lớn, tủ thờ cùng lúc. Kết quả là không khu nào dùng được trọn vẹn. Cần quyết khu nào là chính ở tầng trệt, những thứ khác chuyển lên tầng hoặc thu gọn.
Bộ bàn ghế gỗ khách to bản. Bộ salon gỗ tay cuốn với ghế dài, hai ghế đơn và đôn rất phổ biến ở nhà phố cũ, nhưng chiếm gần trọn phòng khách hẹp và nặng tới mức không ai dời đi để lau. Giữ lại một hai món đẹp nhất làm điểm nhấn, phần còn lại thay bằng đồ gọn hơn.
Đèn chỉ có một bóng giữa trần. Nhà ống dài cần chiếu sáng theo từng khu dọc chiều sâu nhà, mỗi khu một công tắc, và công tắc cầu thang bật tắt được ở cả hai đầu. Thiếu điều này, người trong nhà hoặc đi trong tối hoặc để đèn sáng cả tầng.
Trình tự làm nội thất cho một nhà ống đang ở
Nhà ống đã ở nhiều năm thường đầy đồ dồn tích qua các đời. Làm lại nội thất theo trình tự này giúp không phải đập đi làm lại:
- Vẽ mặt bằng từng tầng với kích thước thông thuỷ, vị trí cửa, cửa sổ, ổ điện, điểm cấp thoát nước, cục nóng điều hoà.
- Chốt lại công năng tầng theo người đang ở hiện tại và vài năm tới: ông bà có cần xuống tầng thấp, con có cần phòng riêng.
- Vạch lối đi dọc mỗi tầng trước khi đặt bất kỳ món đồ nào, đánh dấu bằng băng dính trên sàn nếu cần.
- Xử lý điện, đèn, ổ cắm theo bố trí mới, việc này cần thợ điện có nghề.
- Đóng đồ cố định như tủ âm tường, tủ dưới cầu thang, tủ bếp.
- Mua đồ rời sau cùng, đo lại chỗ trống thực tế sau khi đồ cố định đã lắp.
Mỗi tầng một đợt cũng là cách làm hợp lý khi vẫn phải ở trong nhà: dồn đồ lên tầng khác, làm xong tầng này mới chuyển sang tầng kia. Sửa kết cấu, đổi vị trí vệ sinh, làm giếng trời, chống thấm là phần việc riêng, cần kỹ sư và thường cần giấy phép.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ống có nên đặt phòng khách ở tầng 2 không?
Hợp khi tầng trệt dùng kinh doanh hoặc để nhiều xe, hoặc khi mặt phố ồn và bụi. Đổi lại khách phải lên thang và tầng trệt cần một sảnh nhỏ để đón khách. Nhà có người già hay khách thường xuyên thì phòng khách tầng trệt vẫn tiện hơn.
Nhà ống rộng 3,5 m có đặt được sofa và kệ tivi đối diện nhau không?
Được nếu chọn đồ nông: sofa sâu khoảng 80 cm, kệ tivi sâu 30–35 cm, còn lại khoảng 2,3 m ở giữa. Khi đó lối đi nên nằm giữa sofa và kệ chứ không phía sau sofa. Tivi treo tường giúp tiết kiệm thêm vài chục phân.
Có nên làm vách kính cầu thang để giữ điều hoà không?
Vách kính giữ lạnh cho từng tầng nhưng cắt đường gió và ánh sáng xuyên tầng. Nếu làm, để ô thoáng có thể mở trên cao hoặc dùng cửa trượt mở được vào mùa mát. Nhà có giếng trời gắn với cầu thang thì nên cân nhắc kỹ.
Kho đồ nên đặt ở đâu trong nhà ống?
Khu giữa nhà thiếu sáng, gầm cầu thang, và một phần tầng trên cùng là những chỗ hợp. Đồ dùng hằng tuần nên ở cùng tầng với nơi dùng; đồ theo mùa như quạt sưởi, chăn dày, đồ Tết có thể lên tầng thượng.
Nhà ống bốn tầng có cần thang máy gia đình không?
Phụ thuộc người ở và kế hoạch dài hạn. Nhà có người lớn tuổi hoặc định ở lâu thường cân nhắc chừa hố thang khi xây hoặc cải tạo. Lắp thang vào nhà đang ở là việc kết cấu, cần khảo sát của đơn vị chuyên môn và thủ tục theo quy định.
Làm sao để nhà ống bớt cảm giác dài và hẹp?
Giữ tầm nhìn xuyên suốt từ đầu tới cuối tầng, dùng một loại sàn liền mạch, tường sáng màu, đồ thấp ở hai đầu và ánh sáng ở cuối nhà như một điểm đến. Vách thấp hoặc kệ hở thay vách đặc giúp chia khu mà không cắt chiều dài.