Một bức tường sơn bền trong nhà không chỉ là chuyện chọn màu: nó là một hệ gồm lớp bả làm phẳng, lớp sơn lót kháng kiềm giúp bám và chống loang, rồi thường là hai lớp sơn phủ quyết định màu, độ bóng, khả năng lau chùi. Bỏ lớp lót để tiết kiệm, sơn khi tường chưa khô, hoặc chọn sơn bóng cho tường không phẳng là ba nguyên nhân phổ biến nhất khiến tường loang màu, bong tróc hay trông gồ ghề dưới đèn.
Bài này giải thích vai trò từng lớp, các mức độ bóng và chỗ hợp của mỗi mức, cách chọn sơn theo phòng (phòng trẻ, bếp, phòng tắm, phòng ngủ), đọc thông tin trên thùng sơn, và cách tự ước lượng lượng sơn cần mua. Kỹ thuật tự lăn sơn từng bước nằm ở chuyên mục trước và sau cải tạo; chọn màu ở chuyên mục phong cách và màu sắc. Không nêu giá, không tên hãng.
Các lớp trong một hệ sơn tường nội thất
Từ trong ra ngoài, mỗi lớp có việc riêng; thiếu lớp nào thì lớp sau phải gánh việc nó không làm được:
| Lớp | Làm gì | Bỏ qua thì sao |
|---|---|---|
| Vữa trát (nền) | Tạo mặt tường; phải khô và đủ thời gian giảm kiềm | Sơn sớm lên vữa ẩm: loang, phồng, ố muối |
| Bột bả (matit) | San phẳng, lấp lỗ rỗ, tạo mặt mịn | Tường sần, lộ vết bay, sơn bóng càng lộ |
| Sơn lót | Kháng kiềm, giảm và đồng đều độ hút, tăng bám cho lớp phủ | Màu loang lổ, tốn sơn phủ, sơn dễ bong |
| Sơn phủ lớp 1 | Lên màu, che nền | Một lớp thường không đủ che và không đều màu |
| Sơn phủ lớp 2 | Hoàn thiện màu, độ bóng, độ bền bề mặt | Màu nhạt, lộ vệt lăn, kém bền chà rửa |
Tường cũ sơn lại có thể bỏ bớt bước, tuỳ tình trạng: lớp sơn cũ bám chắc, sạch thì có thể chỉ cần làm sạch, xử lý chỗ hỏng rồi sơn phủ; lớp cũ phấn hoá (lau tay dính bột), bong tróc, mốc thì phải cạo, xử lý và sơn lót lại.
Khi đọc báo giá sơn, kiểm xem các lớp có được liệt kê riêng không: số lớp bả, có sơn lót không, mấy lớp phủ, sơn của dòng nào. Một báo giá chỉ ghi chung "sơn tường hoàn thiện" theo mét vuông là báo giá dễ bị rút bớt lớp mà gia chủ không biết, vì sau khi sơn xong không ai nhìn thấy lớp lót có hay không.
Bột bả và sơn lót: hai lớp không ai nhìn thấy nhưng quyết định tất cả
Bột bả là hỗn hợp bột mịn trộn nước, trét lên vữa thành lớp mỏng rồi chà nhám để có mặt tường phẳng mịn. Bả quá dày ở một lớp dễ nứt; bả nhiều lớp mỏng, mỗi lớp khô mới bả tiếp là cách làm đúng. Có loại bột bả cho nội thất và loại cho ngoại thất, loại cho ngoại thất chịu nước tốt hơn. Ở chỗ ẩm như chân tường tầng trệt, tường phòng tắm, chọn bột bả chịu ẩm hơn theo khuyến nghị nhà sản xuất.
Sau khi chà nhám, bụi bả phải được làm sạch hết; sơn lót lên bụi thì lớp lót bám vào bụi chứ không bám vào tường. Sơn lót kháng kiềm ngăn kiềm từ xi măng phản ứng với lớp phủ, nguyên nhân của hiện tượng loang màu, ố trắng. Lớp lót cũng làm độ hút của tường đồng đều: tường không lót hút sơn phủ không đều, chỗ bả dày hút khác chỗ bả mỏng, nhìn xiên thấy loang dù đã sơn hai lớp.
Một sai lầm hay gặp là thay sơn lót bằng sơn phủ pha loãng cho lớp đầu. Sơn phủ không có tính kháng kiềm và bám như sơn lót, nên cách này chỉ tiết kiệm được lúc đầu. Nếu dùng sơn lót và sơn phủ khác nhà sản xuất, hỏi kỹ tính tương thích, vì mỗi hệ được thiết kế để các lớp bám vào nhau.
Tường mới bao lâu thì sơn được
Vữa xi măng sau khi trát còn chứa rất nhiều nước và có tính kiềm cao. Nếu sơn quá sớm, nước bốc hơi ra đẩy màng sơn phồng lên, kiềm làm sơn đổi màu, ố, và muối trong vữa kết tinh thành vệt trắng trên mặt sơn. Thời gian chờ phụ thuộc độ dày lớp trát, thời tiết, độ thông thoáng; mùa mưa và nồm ở miền Bắc cần lâu hơn mùa khô. Các nhà sản xuất sơn thường khuyến nghị độ ẩm tường tối đa trước khi sơn lót và thời gian chờ tham khảo; hãy theo khuyến nghị của sản phẩm bạn dùng.
Cách kiểm đơn giản cho gia chủ: dùng máy đo độ ẩm tường cầm tay (thợ sơn chuyên nghiệp thường có), hoặc dán kín một miếng nilon vuông lên tường qua đêm; sáng ra mặt trong nilon đọng nước hoặc mảng tường dưới nilon sẫm màu hơn là tường còn ẩm. Phép thử nilon chỉ thô, nhưng đủ để biết tường chưa sẵn sàng.
Khi tiến độ gấp, có xu hướng đẩy sơn sớm để kịp vào ở. Cái giá là có thể phải cạo sơn lại sau một mùa mưa. Một cách dung hoà là sơn lót và một lớp phủ trước để dọn vào, để lớp phủ thứ hai sau vài tháng khi tường đã ổn định hẳn.
Độ bóng của sơn: mờ, bóng mờ, bóng và chỗ hợp
Tên gọi độ bóng không thống nhất giữa các nhà sản xuất; nhìn mẫu sơn thật trên tấm thử dưới ánh đèn nhà mình là chắc nhất:
| Độ bóng | Nhìn thế nào | Ưu điểm | Nhược điểm | Hợp |
|---|---|---|---|---|
| Mờ (matt) | Gần như không phản quang | Che khuyết điểm tường tốt, màu sâu, dễ dặm vá | Thường lau chùi kém hơn | Trần, phòng ngủ, phòng khách ít chạm |
| Bóng mờ (eggshell, satin) | Ánh nhẹ khi nhìn xiên | Cân bằng giữa đẹp và lau chùi | Lộ khuyết điểm hơn sơn mờ | Phòng khách, hành lang, phòng trẻ, phòng ăn |
| Bóng (semi-gloss, gloss) | Phản quang rõ | Lau chùi tốt nhất, chịu ẩm bề mặt tốt | Lộ mọi gợn tường, dặm vá dễ lộ vệt | Cửa gỗ, nẹp, khung cửa, bếp, phòng tắm |
Quy tắc dễ nhớ: tường càng phẳng thì càng có thể dùng sơn bóng hơn; tường càng nhiều va chạm, vết bẩn thì càng cần khả năng lau chùi. Nhiều dòng sơn hiện nay có loại mờ mà vẫn lau được khá tốt; đọc chỉ số chịu chà rửa trên thông tin sản phẩm thay vì chỉ nhìn độ bóng. Cùng một màu, sơn bóng hơn trông đậm và rực hơn sơn mờ, nên khi đổi độ bóng giữa tường và cửa, hãy xem mẫu thực tế đặt cạnh nhau.
Chọn sơn theo từng phòng
Phòng ngủ. Sơn mờ hoặc bóng mờ, ưu tiên sơn gốc nước có công bố hàm lượng VOC thấp; sơn xong để phòng thông gió vài ngày trước khi ngủ. Không cần sơn bóng vì ít va chạm, vết bẩn; mặt mờ còn giảm phản chiếu ánh đèn ngủ, ánh đèn đường hắt vào.
Phòng trẻ nhỏ. Bóng mờ, chịu chà rửa cao để lau vết bút màu, tay bẩn; phát thải thấp. Sơn trước ngày trẻ vào ở đủ lâu để mùi tan hết.
Phòng khách, hành lang, cầu thang. Bóng mờ cho mảng hay chạm, lau được; sơn mờ cho mảng cao, trần. Góc cạnh tường hành lang hay sứt, cân nhắc nẹp góc.
Bếp. Sơn lau chùi tốt, chịu ẩm và dầu mỡ; mảng sát bếp nấu nên dùng kính, gạch, không phải sơn. Bếp mở liền phòng khách thì giữ cùng màu nhưng có thể khác độ bóng giữa hai khu, chuyển độ bóng ở một góc tường hoặc mép vách để không lộ đường ranh giữa mảng.
Phòng tắm và tường hay nồm. Sơn có phụ gia chống nấm mốc, chịu ẩm, độ bóng cao hơn một chút để nước không bám; vẫn cần quạt hút. Sơn chống mốc không thay được thông gió.
Trần. Sơn trần mờ, màu sáng để phản sáng đều và che khuyết điểm; đèn hắt chiếu xiên sẽ lộ mọi gợn nếu dùng sơn bóng.
Ước lượng lượng sơn cần mua
Thông tin trên thùng sơn thường ghi định mức lý thuyết, tức số mét vuông phủ được cho mỗi lít trong một lớp ở điều kiện chuẩn. Thực tế lượng sơn dùng nhiều hơn vì tường hút, sơn hao trên rulô, khay, và tường sần tốn hơn tường phẳng. Cách ước lượng hợp lý là lấy diện tích cần sơn nhân số lớp, chia định mức, rồi cộng thêm một khoản dư.
Ví dụ giả định: một phòng ngủ có bốn bức tường, chu vi 13 m, cao 2,9 m. Diện tích tường khoảng 37,7 m², trừ cửa đi và cửa sổ khoảng 4 m², còn khoảng 33,7 m². Hai lớp sơn phủ là 67,4 m². Nếu định mức ghi là 10 m² mỗi lít cho một lớp, cần khoảng 6,7 lít, cộng thêm khoảng 10 đến 15 phần trăm hao hụt, tức khoảng 7,5 đến 8 lít. Sơn lót tính tương tự với một lớp theo định mức của sơn lót. Trần tính riêng, và nếu trần cùng màu với tường thì cộng chung vào để mua một lần pha màu.
Nên mua đủ ngay từ đầu từ cùng một lần pha màu và giữ lại một ít sơn dư để dặm. Sơn pha màu bằng máy giữa hai lần pha có thể lệch nhẹ; khi buộc phải mua thêm, trộn đều các thùng với nhau trước khi sơn, và nếu được thì sơn hết trọn một bức tường bằng cùng một thùng đã trộn.
Đọc thùng sơn: những thông tin đáng chú ý
Ngoài màu và dung tích, thông tin trên thùng hoặc trong tài liệu kỹ thuật của sản phẩm cho biết: loại sơn (lót hay phủ, nội thất hay ngoại thất), gốc nước hay gốc dung môi, độ bóng, định mức, thời gian khô bề mặt và thời gian chờ giữa hai lớp, cách pha loãng (pha bao nhiêu nước, hay không pha), và các tính năng như chịu chà rửa, chống nấm mốc, hàm lượng VOC. Đọc kỹ thời gian chờ giữa hai lớp vì sơn lớp sau quá sớm làm màng sơn kém bền.
Sơn ngoại thất không nên mang vào dùng trong phòng ngủ chỉ vì nghĩ nó bền hơn: sơn ngoại thất được thiết kế chịu nắng mưa, có thể chứa phụ gia và mức phát thải không phù hợp cho không gian kín. Ngược lại sơn nội thất dùng ở tường ngoài sẽ phấn hoá, bạc màu nhanh. Các tính năng quảng cáo như "kháng khuẩn", "lọc không khí" nên đọc kỹ cơ sở công bố và không coi là thay thế cho thông gió.
Hạn sử dụng và cách bảo quản cũng ghi trên thùng. Sơn gốc nước bị đông đá hoặc để nơi nắng nóng có thể hỏng, vón cục. Sơn dư nên đậy kín, lật úp thùng để nắp kín khí, ghi tên phòng và mã màu lên nắp để sau này dặm vá đúng màu.
Câu hỏi thường gặp
Có cần sơn lót khi sơn lại tường cũ không?
Tuỳ tình trạng. Tường cũ sơn bám chắc, sạch, chỉ đổi màu nhẹ thì có thể sơn phủ trực tiếp sau khi làm sạch. Tường phấn hoá, có vết ố, mốc, chỗ bả vá mới, hoặc đổi từ màu đậm sang màu nhạt thì nên sơn lót cho những chỗ đó hoặc toàn bộ để màu đều và bám chắc.
Sơn mờ có lau được không?
Nhiều loại sơn mờ hiện nay lau được vết bẩn nhẹ bằng khăn ẩm. Khả năng chịu chà rửa khác nhau giữa các dòng sơn, không chỉ phụ thuộc độ bóng. Đọc chỉ số chịu chà rửa trong thông tin kỹ thuật, và thử lau một góc khuất trước khi lau cả mảng.
Vì sao tường mới sơn bị loang màu dù đã sơn hai lớp?
Nguyên nhân thường gặp là không có sơn lót hoặc lót không đều, tường hút sơn khác nhau giữa chỗ bả dày và mỏng. Cũng có thể do tường còn ẩm, lăn sơn không liên tục để mép khô rồi mới chồng lên, hoặc dùng hai thùng sơn lệch màu. Xác định nguyên nhân trước khi sơn thêm lớp.
Mùi sơn bao lâu thì hết?
Sơn gốc nước phát thải thấp thường giảm mùi rõ sau vài ngày nếu phòng được thông gió tốt. Sơn gốc dung môi, phòng kín, thời tiết ẩm thì lâu hơn. Mở cửa, dùng quạt hướng ra ngoài, và không cho trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp ngủ trong phòng mới sơn cho đến khi hết mùi.
Tường bị nồm đọng nước có nên dùng sơn chống thấm trong nhà không?
Đọng nước mùa nồm là hơi ẩm ngưng tụ trên bề mặt lạnh, không phải thấm từ trong tường ra. Sơn chống thấm không giải quyết được hiện tượng này. Cần đóng cửa khi trời nồm, hút ẩm, và chọn sơn có khả năng chống nấm mốc, độ bóng vừa phải để dễ lau khô.
Sơn bị bong từng mảng thì sửa thế nào?
Cạo hết phần sơn bong đến chỗ bám chắc, tìm nguyên nhân (ẩm, bụi bả chưa sạch, sơn lên bề mặt bóng không chà nhám). Xử lý nguyên nhân, bả lại phần lõm, chà nhám, sơn lót và sơn phủ lại. Nếu bong do ẩm từ tường, phải chống thấm từ nguồn trước, việc này cần thợ chuyên môn.
