Phòng khách không dùng sofa hợp với gia đình quen ngồi bệt, phòng nhỏ dưới khoảng 15 m², nhà nóng muốn ngồi trên sàn gạch mát, hoặc nhà có trẻ đang bò và tập đi. Thay cho sofa có bốn lựa chọn chính: sập hoặc phản gỗ, đệm ngồi sàn với bàn thấp, vài ghế đơn rời, và ghế băng gỗ dựa tường. Dù chọn kiểu nào, phòng vẫn nên giữ ít nhất một chỗ ngồi cao có tựa và tay vịn cho người lớn tuổi hoặc khách không quen ngồi thấp.
Nhà Việt có truyền thống ngồi chiếu, ngồi phản uống trà lâu đời; sofa chỉ phổ biến vài chục năm gần đây. Nhiều gia đình mua sofa theo thói quen rồi phát hiện cả nhà vẫn ngồi dưới sàn, tựa lưng vào mép sofa. Bài này giúp bạn quyết định có nên bỏ sofa, chọn chỗ ngồi thay thế, và xử lý những điểm phát sinh: lưng mỏi khi ngồi bệt lâu, tầm nhìn tivi, chỗ cất đệm và vệ sinh sàn. Kích thước nêu trong bài là mức tham khảo.
Khi nào bỏ sofa là quyết định đúng
Cả nhà thật sự hay ngồi dưới sàn. Quan sát một tuần: nếu buổi tối mọi người ngồi trên thảm, tựa lưng vào sofa, sofa đang làm việc của một cái tựa lưng cồng kềnh. Bỏ đi, thay bằng vài tấm đệm có tựa, phòng rộng ra rõ rệt.
Phòng khách nhỏ hoặc hẹp. Một sofa ba chỗ chiếm một mảng sàn lớn và một mảng tường dài, cộng khoảng trống phía trước cho chân. Với phòng nhỏ, bộ đệm sàn cộng bàn thấp chiếm ít chỗ hơn và có thể dọn gọn sát tường khi cần không gian trống cho trẻ chơi hay tập thể dục.
Nhà nóng, ít dùng điều hoà. Sàn gạch, sàn gỗ mát hơn đệm mút bọc vải. Mùa hè miền Nam, nhiều người thấy ngồi trên chiếu cói hoặc thảm mỏng dễ chịu hơn hẳn ngồi lún trong sofa.
Nhà có trẻ đang bò, tập đi. Ngồi sàn cùng trẻ là tư thế tự nhiên của cha mẹ trong giai đoạn này. Không có sofa nghĩa là ít một chỗ để trẻ trèo lên rồi ngã, và ít một gầm tối để đồ chơi lăn vào.
Khi nào không nên bỏ. Nhà có người lớn tuổi đau khớp gối, người thừa cân, người đang phục hồi sau phẫu thuật, hoặc gia đình hay tiếp khách lạ, khách lớn tuổi. Ngồi thấp với những người này là bất tiện, thậm chí rủi ro khi đứng dậy. Lúc đó có thể giảm sofa xuống một chiếc nhỏ thay vì bỏ hẳn.
Bốn kiểu chỗ ngồi thay cho sofa
Mỗi kiểu mang một nhịp sống khác. Bảng dưới so sánh theo những tiêu chí hay bị hỏi nhất:
| Kiểu | Chiều cao ngồi | Hợp với | Điểm cần tính |
|---|---|---|---|
| Sập, phản gỗ | Thấp đến trung bình | Nhà phố, nhà có ông bà, uống trà, ngủ trưa | Nặng, khó dời; mặt gỗ cứng cần chiếu hoặc đệm mỏng |
| Đệm sàn cộng bàn thấp | Sát sàn | Căn hộ nhỏ, người trẻ, nhà có trẻ bò | Cần sàn sạch, chỗ cất đệm, tựa lưng |
| Ghế đơn, ghế bành rời | Như ghế thường | Phòng muốn linh hoạt, hay đổi bố trí | Đếm đủ ghế; mỗi ghế cần mặt phẳng đặt cốc gần đó |
| Ghế băng gỗ dựa tường | Như ghế ăn | Phòng hẹp dài, nhà ống, lối vào | Thêm đệm ngồi và gối tựa; có thể có hộc chứa bên dưới |
Nhiều nhà kết hợp hai kiểu: đệm sàn cho người trẻ và trẻ nhỏ, cộng một hai ghế bành cho ông bà hoặc khách. Sự kết hợp này thường linh hoạt hơn một bộ sofa đồng bộ.
Sàn trở thành mặt ngồi: chọn và chăm bề mặt
Khi bỏ sofa, sàn nhà trở thành đồ nội thất chính. Sàn gạch men mát nhưng cứng và lạnh vào mùa đông miền Bắc; sàn gỗ hoặc sàn nhựa vân gỗ ấm hơn khi ngồi lâu. Dù là sàn gì, vùng ngồi nên có một lớp lót: chiếu cói, chiếu tre, thảm sợi tự nhiên mỏng cho mùa nóng; thảm dày hơn hoặc đệm lớn cho mùa lạnh.
Vùng ngồi sàn đòi hỏi vệ sinh kỹ hơn: bụi, tóc, vụn thức ăn nằm ngay chỗ tay và chân. Thói quen để dép ở cửa, lau sàn thường xuyên và chọn thảm giặt được là điều kiện để phòng khách ngồi bệt dễ chịu lâu dài. Mùa nồm miền Bắc, sàn gạch “đổ mồ hôi” làm chiếu, đệm ẩm theo; lúc đó nên cuộn chiếu lại, dùng đệm có đáy chống trượt và cho phòng khô bằng máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà.
Nếu sàn có chênh cốt, nẹp nối hai loại sàn hoặc gạch lệch mạch, chỗ đó không nên nằm trong vùng ngồi vì sẽ cấn và dễ vấp. Đây cũng là lý do người làm nghề hay đề nghị chọn vùng ngồi trước khi lát sàn, để bố trí mạch gạch hoặc nẹp ra ngoài khu vực này.
Lưng, gối và chiều cao bàn khi ngồi bệt
Điểm yếu lớn nhất của ngồi bệt lâu là lưng: không có chỗ tựa, người ngồi sẽ còng dần và mỏi thắt lưng sau một hai tiếng xem phim. Giải pháp là ghế bệt có tựa (ghế không chân, mặt ngồi đặt sát sàn, có tựa lưng gập được) hoặc đặt vùng ngồi dựa vào tường với vài gối tựa dày. Gối tựa nên đủ cứng để đỡ thắt lưng, không xẹp khi dựa vào.
Bàn cho phòng khách ngồi bệt thấp hơn bàn trà thường. Mức tham khảo hay gặp là khoảng 30–40 cm, đủ để người ngồi xếp bằng đặt tay thoải mái và không phải cúi sâu khi rót trà. Bàn quá cao thì tay phải nhấc lên, bàn quá thấp thì cúi người. Mặt bàn gỗ đặc hoặc ván phủ bề mặt chịu nước là đủ; tránh mặt kính vì người ngồi thấp rất dễ va đầu gối và vai vào cạnh.
Với sập, mặt sập thường cao hơn bàn ngồi bệt, người ngồi trên sập có thể buông chân xuống hoặc xếp bằng. Một chiếc khay trà đặt giữa sập thay cho bàn là cách bố trí quen thuộc ở nhà Việt, gọn và đúng nhịp uống trà nói chuyện.
Giữ chỗ cho người lớn tuổi và khách không quen ngồi thấp
Một phòng khách hoàn toàn ngồi sàn có thể khiến ông bà hoặc khách lớn tuổi khó xử. Vài cách để phòng vẫn mở cửa cho mọi người:
- Ít nhất một ghế có tay vịn, mặt ngồi đủ cao để đứng lên dễ dàng, đặt ở vị trí nhìn được cả vùng ngồi sàn và tivi.
- Một mép tựa chắc gần vùng ngồi, ví dụ sập hay ghế băng, để người muốn ngồi sàn có chỗ chống tay khi đứng dậy.
- Ghế đôn hoặc ghế gấp cất sẵn, đưa ra khi có khách đông hoặc khách không quen ngồi bệt.
- Lối đi không bị đệm, gối lấn ra, nhất là lối dẫn đến nhà vệ sinh; người già dễ vấp vào mép đệm mềm.
- Ánh sáng đủ ở tầm thấp: đèn đứng hoặc đèn bàn để người ngồi sàn đọc được, nhìn được đường khi đứng dậy.
Những chi tiết này không làm mất tinh thần “phòng khách ngồi sàn” mà giúp cả nhà nhiều thế hệ cùng dùng được một phòng.
Tivi và tầm mắt khi ngồi thấp
Ngồi sàn, mắt người xem thấp hơn ngồi sofa đáng kể. Tivi treo theo độ cao quen dùng cho sofa sẽ buộc người ngồi sàn ngửa cổ suốt buổi tối. Vì vậy, phòng khách ngồi bệt nên hạ tivi xuống: đặt trên kệ thấp, hoặc treo với tâm màn hình gần tầm mắt khi ngồi xếp bằng. Đo bằng cách ngồi đúng chỗ, nhìn thẳng ra trước, đánh dấu lên tường.
Nếu phòng kết hợp ghế cao và ngồi sàn, chọn độ cao trung gian hoặc giá treo có thể nghiêng nhẹ xuống. Khoảng cách xem có thể gần hơn một chút vì khi ngồi sàn người ta hay ngả ra sau, nhưng vẫn theo nguyên tắc chung về cỡ màn hình và khoảng cách đã bàn trong bài khoảng cách sofa và tivi của trang.
Một chi tiết hay bị quên: kệ tivi thấp với cạnh sắc nằm đúng tầm đầu trẻ đang tập đi. Bo tròn cạnh kệ hoặc dán đệm góc ở giai đoạn này.
Bố trí thử cho một phòng khách khoảng 15 m²
Ví dụ giả định: phòng khách căn hộ khoảng 3,5 × 4,3 m, một mặt là cửa kính ra ban công, một mặt là cửa vào, gia đình bốn người với một bé hai tuổi. Trình tự bố trí có thể như sau:
- Đặt kệ tivi thấp sát tường dài, tâm màn hình hạ xuống ngang tầm mắt khi ngồi sàn.
- Trải một tấm thảm sợi giặt được ở giữa, trên đó là bàn thấp vuông khoảng 70–80 cm và bốn đệm ngồi.
- Kê một ghế băng gỗ có hộc chứa dựa vào tường đối diện tivi, làm chỗ tựa cho người ngồi sàn và chỗ ngồi cao cho khách.
- Đặt một ghế bành nhỏ có tay vịn ở góc gần cửa kính cho ông bà khi lên chơi.
- Hộc dưới ghế băng chứa đệm dự phòng, gối và đồ chơi của bé; cuối ngày đệm xếp chồng vào đó.
- Giữ lối đi khoảng 80 cm từ cửa vào tới cửa ban công, không để đệm lấn ra.
Bố trí này giữ được khoảng sàn trống khi dọn đệm, đủ chỗ cho sáu người khi có khách, và không cần món đồ nào cồng kềnh. Sau vài tuần dùng thử, gia đình có thể quyết định có cần thêm chỗ ngồi cao hay không.
Cất đệm, gối và giữ phòng gọn mỗi ngày
Phòng khách ngồi sàn chỉ đẹp khi đệm và gối có chỗ về. Để đệm nằm la liệt suốt ngày, phòng trông như vừa có tiệc chưa dọn, và đệm bị giẫm, bám bụi nhanh. Cần tính chỗ cất ngay từ đầu: hộc dưới ghế băng, một ngăn tủ thấp có cánh, hoặc một giỏ lớn đan bằng sợi tự nhiên đặt ở góc phòng. Đo kích thước đệm khi xếp chồng trước khi mua tủ hay giỏ, vì đệm ngồi thường dày và chiếm chỗ hơn tưởng tượng.
Nhịp dọn hợp lý là để hai đến bốn đệm thường dùng nằm cố định quanh bàn thấp, còn đệm dự phòng và gối tựa cất đi, chỉ lấy ra khi đông người. Mỗi tuần lật đệm, vỗ cho ruột phồng lại; mỗi tháng tháo vỏ giặt. Ruột đệm nên phơi nắng nhẹ hoặc để nơi thoáng gió định kỳ, nhất là sau mùa nồm, để tránh mùi ẩm và mạt bụi.
Chiếu cói, chiếu tre cuộn lại được khi trời chuyển lạnh hoặc khi lau sàn tổng. Thảm sợi tự nhiên nên hút bụi thường xuyên vì bụi lọt sâu giữa các sợi; thảm nhựa hoặc thảm ghép xốp cho vùng chơi của trẻ thì lau được bằng khăn ẩm. Chọn vật liệu lót sàn theo đúng cách cả nhà sẵn sàng vệ sinh, không chọn theo ảnh mẫu.
Câu hỏi thường gặp
Ngồi bệt lâu có hại cho lưng không?
Ngồi bất kỳ tư thế nào quá lâu mà không đổi đều gây mỏi. Ngồi bệt không tựa dễ làm lưng còng hơn ngồi ghế có tựa. Dùng ghế bệt có tựa, gối tựa chắc, và đứng dậy đi lại sau mỗi khoảng thời gian là đủ cho người khoẻ. Người đang đau lưng, đau khớp nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu.
Sập gỗ có hợp với căn hộ chung cư không?
Hợp nếu phòng đủ rộng và gia đình thật sự dùng sập để ngồi uống trà, ngủ trưa. Sập nặng nên cần kiểm tra lối vận chuyển qua thang máy và cửa căn hộ trước khi mua. Sập kích thước nhỏ hoặc loại tháo lắp được sẽ dễ đưa vào căn hộ hơn.
Đệm ngồi sàn nên chọn ruột và vỏ thế nào?
Ruột nên đủ chắc để không xẹp hẳn khi ngồi, như mút ép mật độ cao hoặc bông ép nhiều lớp. Vỏ chọn vải tháo ra giặt được, khoá kéo bền. Mùa nóng ưu tiên vải cotton, linen hoặc vỏ đan mát; mùa lạnh có thể thay vỏ dày hơn.
Phòng khách không sofa có làm nhà trông trống trải không?
Có thể, nếu chỉ có vài tấm đệm trên sàn trống. Một tấm thảm lớn, bàn thấp làm tâm điểm, một ghế băng hoặc kệ thấp dọc tường và ánh sáng ấm ở tầm thấp giúp phòng có bố cục rõ ràng. Phòng khách ngồi sàn đẹp nhờ sự gọn gàng và vật liệu tự nhiên.
Có cần ghế cho khách khi phòng khách ngồi sàn không?
Nên có ít nhất một hai chỗ ngồi cao, cố định hoặc gấp gọn. Khách lớn tuổi, khách mặc váy, áo dài hay khách không quen ngồi bệt sẽ thoải mái hơn. Ghế băng có hộc chứa hoặc ghế gấp cất trong tủ là cách giữ phòng gọn mà vẫn tiếp khách được.