Kim loại và kính trong đồ nội thất thường đi cùng nhau: khung thép, inox hoặc nhôm làm chân bàn, khung kệ, tay nắm; kính làm mặt bàn, cánh tủ, đợt kệ. Thép sơn tĩnh điện chắc và rẻ nhưng gỉ khi lớp sơn trầy; inox 304 chịu ẩm tốt hơn hẳn inox 201; nhôm nhẹ, không gỉ đỏ nhưng mềm. Kính làm mặt bàn và đợt kệ nên là kính cường lực hoặc kính dán an toàn, mài cạnh kỹ, vì kính thường vỡ thành mảnh sắc gây thương tích.
Bài này đi qua từng vật liệu ở mức gia chủ cần biết để chọn bàn chân sắt, kệ khung kim loại, tủ cánh kính, bàn trà mặt kính, và kiểm khi nhận hàng: mối hàn, lớp sơn, độ vững, cạnh kính. Không nêu hãng, không nêu giá. Lắp kính lớn cố định vào tường, vách thuộc phần thi công, cần thợ có chuyên môn.
Bốn kim loại hay gặp trong đồ nội thất gia đình
So sánh định tính để định hướng chọn:
| Kim loại | Hay dùng làm | Điểm mạnh | Điểm yếu cần biết |
|---|---|---|---|
| Thép sơn tĩnh điện | Chân bàn, khung kệ, khung giường, ghế | Cứng, chịu lực tốt, nhiều màu, giá vừa | Gỉ ở chỗ lớp sơn trầy, chỗ mối hàn xử lý kém, chân tiếp xúc sàn ướt |
| Inox 304 | Chân bàn, tay nắm, kệ bếp, phụ kiện phòng tắm | Chống gỉ tốt trong môi trường ẩm thông thường | Giá cao hơn 201; vẫn có thể ố gần biển, gần hoá chất tẩy mạnh |
| Inox 201 | Đồ giá thấp, kệ, chân ghế | Rẻ hơn, cứng | Ít niken hơn nên dễ gỉ chấm, ố vàng trong môi trường ẩm, mặn |
| Nhôm (anod hoặc sơn) | Khung cửa tủ kính, ghế ngoài trời, khung kệ nhẹ | Nhẹ, không gỉ đỏ, dễ tạo hình | Mềm, dễ móp; chịu tải kém hơn thép cùng tiết diện |
Đồng thau, sắt rèn, thép mạ vàng cũng xuất hiện trong nội thất nhưng chủ yếu ở chi tiết trang trí; chăm sóc và phục hồi chúng là chuyện riêng.
Thép sơn tĩnh điện: lớp sơn là áo giáp duy nhất
Sơn tĩnh điện là phun bột sơn tích điện lên chi tiết kim loại rồi nung để bột chảy thành lớp màng dày, bám chắc. So với sơn nước thông thường, lớp sơn này dày và bền hơn nhiều, nên khung thép sơn tĩnh điện là lựa chọn phổ biến cho bàn chân sắt, kệ, giường kim loại. Chất lượng phụ thuộc nhiều vào khâu xử lý bề mặt trước khi sơn: tẩy dầu, tẩy gỉ, phốt phát hoá. Bỏ qua khâu này thì lớp sơn đẹp lúc giao nhưng bong từng mảng sau một thời gian, gỉ lan dưới lớp sơn thành bọng.
Thép sơn tĩnh điện gỉ ở ba chỗ quen thuộc: đáy chân bàn, chân kệ tiếp xúc sàn ướt khi lau nhà; mối hàn có xỉ, lỗ khí chưa mài kỹ; và các vết trầy do va chạm, kéo lê. Gỉ đỏ một khi đã xuất hiện sẽ lan dưới lớp sơn. Khi nhận đồ, xem kỹ đáy chân có nút nhựa hoặc đế cao su bịt ống không; ống thép hở đáy hút nước lau nhà vào bên trong, gỉ từ trong ra.
Vết trầy nhỏ nên được dặm sơn sớm bằng sơn dặm cùng màu để chặn ẩm. Đồ khung thép đặt ở ban công, hiên có mái vẫn chịu hơi ẩm và mưa hắt; nên chọn loại sơn dùng ngoài trời hoặc thép mạ kẽm trước khi sơn, và không để đọng nước trong ống.
Inox 201 và 304: vì sao cùng sáng bóng mà một loại gỉ
Inox (thép không gỉ) chống gỉ nhờ crôm trong hợp kim tạo một lớp màng oxit mỏng tự phục hồi trên bề mặt. Inox 304 có hàm lượng crôm và niken cao hơn, lớp màng bền hơn, chịu được môi trường ẩm thông thường của nhà ở rất tốt. Inox 201 thay một phần niken bằng mangan để giảm giá thành; nó cứng nhưng chống gỉ kém hơn, dễ xuất hiện chấm gỉ nâu, vệt ố vàng, nhất là gần biển, trong phòng tắm, hoặc khi tiếp xúc nước muối, chất tẩy chứa clo.
Cách thử bằng nam châm hay được truyền miệng không đáng tin: inox 304 về lý thuyết không hút nam châm ở trạng thái ủ, nhưng sau khi uốn, dập nguội có thể hơi hút; một số loại 201 cũng hút yếu. Có dung dịch thử chuyên dụng phân biệt 201 và 304 mà một số cửa hàng dùng. Cách chắc chắn hơn với gia chủ là yêu cầu ghi mác inox vào hoá đơn, hợp đồng.
Ngay cả inox 304 cũng có thể bị ố khi dính mạt sắt từ dụng cụ thép thường (khi thợ cắt mài thép gần đó), hoặc khi lau bằng chất tẩy mạnh có clo, axit. Chấm gỉ do mạt sắt bám thường lau được bằng chất tẩy dành cho inox; gỉ ăn sâu do vật liệu kém thì không hết.
Kính trong nội thất: cường lực, dán an toàn và kính thường
Kính thường (kính nổi chưa xử lý) khi vỡ tạo mảnh lớn, sắc nhọn, rất nguy hiểm. Kính cường lực được nung nóng rồi làm nguội nhanh bằng luồng khí để tạo ứng suất nén ở bề mặt, nhờ đó chịu va đập và chịu nhiệt tốt hơn kính thường nhiều lần, và khi vỡ thì vỡ vụn thành hạt nhỏ, ít sắc hơn. Kính cường lực không cắt, khoan được sau khi đã xử lý nhiệt; mọi lỗ khoan, khoét phải làm trước. Một điểm ít người biết: kính cường lực có thể tự vỡ dù không bị va, nguyên nhân thường được nêu là tạp chất niken sunfua li ti trong kính giãn nở theo thời gian, hoặc cạnh kính bị mẻ khi lắp. Tỷ lệ thấp, nhưng có.
Kính dán an toàn gồm hai hay nhiều lớp kính dán với lớp phim ở giữa. Khi vỡ, mảnh kính bám vào lớp phim, không rơi tung toé. Kính dán hợp những chỗ kính nằm trên đầu hoặc mặt kính lớn ở nơi có trẻ nhỏ; có loại vừa cường lực vừa dán.
Cho mặt bàn ăn, bàn trà, đợt kệ kính, cánh tủ kính trong nhà, nên dùng kính cường lực, cạnh mài bóng và vát nhẹ, góc bo tròn. Độ dày mặt bàn tuỳ khổ và kết cấu đỡ, nên theo khuyến nghị của xưởng kính. Đồ cũ, đồ rẻ không rõ loại kính thì hỏi kỹ; kính cường lực thường có dấu khắc nhỏ ở một góc theo quy định của nơi sản xuất, nhưng không phải mọi tấm đều có.
Bản lề, ray, tay nắm: phần kim loại nhỏ mà hỏng trước
Trong một chiếc tủ gỗ, phần kim loại chiếm rất ít khối lượng nhưng lại là phần làm việc nhiều nhất: bản lề mở đóng hàng chục lần mỗi ngày, ray ngăn kéo chịu tải đồ bên trong, tay nắm chịu lực kéo và mồ hôi tay. Khi những chi tiết này hỏng, cả món đồ trở nên khó dùng dù ván và gỗ còn tốt. Vì vậy phụ kiện xứng đáng được hỏi kỹ như vật liệu chính.
Bản lề và ray chất lượng thường là thép mạ hoặc inox, có giảm chấn để cánh và ngăn kéo đóng êm, không va đập làm lỏng vít. Ray bi trượt toàn phần cho phép kéo hết ngăn, tải công bố rõ ràng; ray con lăn rẻ hơn, kéo không hết và chịu tải kém hơn. Ở nhà nồm ẩm và vùng gần biển, lớp mạ mỏng của phụ kiện giá thấp gỉ trước, kêu rít và kẹt sau vài mùa.
Tay nắm là chỗ da tay tiếp xúc liên tục: lớp mạ màu vàng, đồng giả cổ có thể mòn, đổi màu theo vị trí cầm. Tay nắm âm (khoét vào cánh) hoặc nhấn mở không tay nắm tránh được chuyện này nhưng có giới hạn riêng: nhấn mở lâu ngày có thể để lại vết tay trên cánh, tay nắm âm làm lộ cạnh ván ở chỗ khoét. Khi so báo giá, hỏi tên chủng loại và bảo hành của bản lề, ray; hai báo giá giống nhau về ván có thể khác xa nhau ở phần này.
An toàn khi dùng đồ kim loại và kính trong nhà có trẻ
Chống lật. Kệ khung kim loại cao, mảnh dễ đổ khi trẻ trèo hoặc kéo ngăn dưới; nên neo vào tường bằng ke chống lật, nhất là kệ cao trên tầm ngực người lớn.
Mặt kính kê đúng. Mặt kính đặt trên chân phải có miếng đệm cao su hoặc silicon giữ chống trượt, không để kính tiếp xúc trực tiếp kim loại. Không để trẻ đứng, ngồi lên bàn kính.
Góc và cạnh. Bàn trà kính góc vuông ở tầm đầu trẻ tập đi là nguy cơ va đập; chọn góc bo tròn hoặc gắn đệm góc.
Ống hở và khe kẹp. Ống thép hở đầu, khe giữa các thanh khung có thể kẹp ngón tay; chọn đồ có nút bịt ống và khe hợp lý.
Nhiệt và kính. Không đặt nồi rất nóng trực tiếp lên mặt kính lạnh hoặc đổ nước đá lên kính đang nóng; dù kính cường lực chịu sốc nhiệt tốt hơn, cạnh mẻ có thể làm nó vỡ.
Kiểm đồ khung kim loại và kính khi nhận hàng
Trình tự đơn giản, làm trước khi ký biên bản:
- Đặt đồ lên sàn phẳng, lắc nhẹ: không cập kênh, không rung lắc ở mối nối; chân có núm chỉnh độ cao nếu sàn không phẳng.
- Nhìn và miết tay qua các mối hàn: mài phẳng, không có xỉ, không lỗ khí, sơn phủ kín mối hàn.
- Kiểm lớp sơn ở đáy chân, mặt dưới thanh ngang: chỗ khuất hay bị sơn mỏng, thiếu.
- Xem đáy ống có nút bịt, đế chân có cao su hoặc nỉ chống trầy sàn.
- Với inox, hỏi và ghi mác (201, 304) vào hoá đơn.
- Với kính: miết tay quanh cạnh không sắc, không mẻ; góc bo; kiểm có miếng đệm giữa kính và khung; hỏi có phải kính cường lực không.
- Siết lại ốc vít sau vài tuần sử dụng; khung kim loại bắt bulông thường lỏng nhẹ sau thời gian đầu.
Đồ kim loại tháo lắp được thuận tiện cho chuyển nhà, nhưng mỗi lần lắp lại nên kiểm ren, thay bulông đã toét để khung giữ được độ vững như ban đầu.
Câu hỏi thường gặp
Bàn chân sắt có bị gỉ khi lau nhà hằng ngày không?
Có thể, nếu đáy chân là ống hở hoặc lớp sơn ở đáy mỏng, trầy. Chọn bàn có nút bịt đáy hoặc đế cao su, lau khô chân bàn sau khi lau nhà, và dặm sơn ngay vết trầy. Ở nhà gần biển, cần chú ý hơn vì không khí mặn đẩy nhanh gỉ.
Có nên dùng bàn mặt kính cho nhà có trẻ nhỏ không?
Dùng được nếu là kính cường lực, cạnh mài kỹ, góc bo tròn, kính được kê chắc chắn và trẻ không leo trèo lên bàn. Nhiều gia đình chọn tạm mặt gỗ hoặc mặt đá có cạnh bo trong giai đoạn trẻ mới biết đi, khi va đập đầu vào cạnh bàn là chuyện thường ngày.
Inox 304 có hoàn toàn không gỉ không?
Không hoàn toàn. Inox 304 chống gỉ tốt trong môi trường nhà ở thông thường, nhưng có thể ố hoặc chấm gỉ khi gần biển, tiếp xúc chất tẩy chứa clo, axit, hoặc bị dính mạt sắt từ dụng cụ thép thường. Lau khô, dùng chất tẩy trung tính giúp giữ bề mặt sáng lâu.
Kính cường lực tự vỡ có nguy hiểm không?
Kính cường lực khi vỡ thường vỡ thành hạt nhỏ ít sắc hơn kính thường, nên nguy cơ thương tích thấp hơn, nhưng vẫn có thể gây xước, và mảnh vỡ văng rộng. Đó là lý do mặt kính lớn ở nơi có trẻ nên cân nhắc kính dán an toàn, và cạnh kính cần được lắp không chạm kim loại.
Kệ sắt lắp ghép có chịu được sách nặng không?
Tuỳ độ dày thép, kiểu thanh đỡ và tải công bố của nhà sản xuất cho mỗi đợt. Đợt bằng ván mỏng trên khung sắt có thể võng trước khi khung có vấn đề. Đọc tải tối đa mỗi đợt, đặt đồ nặng ở đợt dưới, và neo kệ vào tường nếu kệ cao.
Khung nhôm có dùng làm chân bàn ăn được không?
Được với thiết kế phù hợp, tiết diện đủ lớn và liên kết tốt; nhôm nhẹ, không gỉ đỏ nên hợp nơi ẩm hoặc đồ hay di chuyển. Nhưng nhôm mềm hơn thép, dễ móp khi va và chịu tải kém hơn ở cùng kích thước, nên bàn ăn chân nhôm thường cần ống to hơn hoặc thêm thanh giằng.
