Phần lớn gia đình Việt ở căn hộ và nhà phố dùng vùng tắm đứng là đủ: tốn ít diện tích, ít nước, dễ vệ sinh, an toàn hơn cho người lớn tuổi. Bồn tắm đáng làm khi phòng đủ rộng, nhà có trẻ nhỏ cần tắm chậu, có người thật sự thích ngâm mình thường xuyên, và hệ thống nước nóng đủ sức cấp. Với phòng nhỏ mà vẫn muốn có bồn, phương án bồn kết hợp vòi sen với vách kính nửa là cách dung hoà phổ biến.
Phần dưới so hai lựa chọn theo từng tiêu chí: diện tích, nước và nước nóng, người dùng trong nhà, vệ sinh và bảo trì, rồi đến các kiểu bồn hợp với nhà Việt. Số liệu về lượng nước và kích thước là ví dụ giả định hoặc mức thường gặp, chỉ để so sánh tương đối.
Diện tích cần cho mỗi phương án
Bồn tắm chiếm chỗ cố định lớn nhất trong phòng tắm. Kích thước dưới đây là mức thường gặp trên thị trường, đo trên phủ bì:
| Phương án | Kích thước thường gặp | Diện tích phòng tối thiểu hợp lý (tham khảo) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Vùng tắm đứng | Khoảng 80 × 80 cm đến 90 × 120 cm | Khoảng 2,5–3 m² | Linh hoạt hình dạng, chạy theo chiều ngang phòng hẹp được |
| Bồn tắm áp tường tiêu chuẩn | Dài khoảng 1,5–1,7 m, rộng khoảng 70–75 cm | Khoảng 4–5 m² | Một cạnh dài áp tường, dễ kết hợp vòi sen phía trên |
| Bồn tắm ngắn, ngâm sâu | Dài khoảng 1,0–1,2 m, sâu hơn bồn thường | Khoảng 3,5–4 m² | Ngồi ngâm thay vì nằm; tốn ít sàn hơn nhưng bước vào cao |
| Bồn tắm góc | Mỗi cạnh khoảng 1,2–1,5 m | Khoảng 5–6 m² | Trông rộng nhưng thực tế ăn nhiều sàn hơn bồn áp tường |
| Bồn đứng độc lập | Dài khoảng 1,5–1,8 m, cần khoảng trống xung quanh | Khoảng 6 m² trở lên | Cần chỗ đi quanh để vệ sinh; đường thoát nước âm sàn |
Một cách kiểm nhanh: sau khi đặt bồn cầu, lavabo và bồn tắm lên mặt bằng, phía trước mỗi thiết bị còn khoảng trống đi lại khoảng 60–70 cm hay không. Nếu phải bước ngang người hoặc cửa không mở hết, phòng đó hợp với vùng tắm đứng hơn.
Nước và nước nóng: phần hay bị tính thiếu
Một bồn tắm cỡ thường xả đến mức ngâm được tốn nhiều nước hơn một lần tắm vòi sen thông thường. Ví dụ giả định: bồn chứa khoảng 150–200 lít khi xả đến mức ngâm; một lần tắm sen 7 phút với lưu lượng khoảng 8–10 lít/phút dùng khoảng 55–70 lít. Như vậy một lần ngâm có thể tốn gấp đôi đến gấp ba một lần tắm sen. Nếu ngâm vài lần mỗi tuần, chênh lệch này hiện rõ trên hoá đơn nước và điện đun nước.
Điều quan trọng hơn là nước nóng. Bình nóng lạnh cỡ nhỏ thường lắp cho phòng tắm căn hộ thiết kế để đủ cho một hai lượt tắm sen, không đủ để xả đầy một bồn tắm với nước đủ ấm. Muốn dùng bồn thoải mái cần bình chứa dung tích lớn hơn, hoặc hệ nước nóng trung tâm như bơm nhiệt, năng lượng mặt trời có bình chứa đủ, và cân nhắc thời gian đun lại giữa các lượt dùng. Điều này nên tính cùng thợ nước và thợ điện ngay từ khi thiết kế.
Về điện, đun một lượng nước lớn cho bồn tắm làm tải điện tăng đáng kể trong thời gian ngắn, nhất là khi bình nóng lạnh và các thiết bị khác chạy cùng lúc. Bình dung tích lớn cần đường dây và aptomat riêng đúng công suất, do thợ điện tính toán; đừng tự thay bình to hơn trên đường dây cũ.
Áp lực và lưu lượng nước cũng ảnh hưởng. Bồn tắm xả chậm vì vòi yếu làm nước nguội trước khi đầy. Nhà ở tầng cao không có bơm tăng áp, hoặc nhà phố dùng bồn nước mái thấp, nên kiểm lưu lượng thực tế trước khi chọn bồn dung tích lớn.
Người trong nhà quyết định nhiều hơn sở thích
Nhà có trẻ nhỏ: bồn tắm tiện, nhưng có rủi ro riêng. Bồn tắm giúp tắm trẻ nhỏ dễ hơn, trẻ thích chơi nước. Nhưng trẻ có thể chết đuối trong lượng nước rất nông chỉ trong thời gian ngắn, nên không bao giờ để trẻ một mình trong bồn, kể cả vài giây đi lấy khăn. Xả nước bồn ngay sau khi dùng. Nhiều gia đình dùng chậu tắm trẻ em đặt trong vùng tắm đứng là đủ cho những năm đầu.
Nhà có người lớn tuổi: vùng tắm đứng an toàn hơn. Bước qua thành bồn cao khoảng nửa mét và đứng dậy từ lòng bồn trơn là những động tác khó với người lớn tuổi. Vùng tắm đứng không bậc, có ghế tắm và tay vịn an toàn hơn nhiều. Nếu nhà nhiều thế hệ chỉ có một phòng tắm, ưu tiên nhu cầu của người lớn tuổi.
Người thích ngâm mình: tính số lần dùng thật. Bồn tắm có ích thật cho người thích ngâm nước ấm thư giãn sau ngày dài. Nhưng nhiều gia đình làm bồn rồi chỉ dùng vài lần mỗi năm, vì khí hậu nóng, vì tốn thời gian xả và chờ nước, vì phải cọ bồn. Trước khi quyết định, tự hỏi một tuần thực sự ngâm mấy lần trong ba tháng qua ở bất kỳ đâu có bồn.
Nhà có hai phòng tắm trở lên: một bồn là đủ. Nếu nhà có nhiều phòng tắm, có thể đặt bồn ở một phòng (thường phòng ngủ chính hoặc phòng tắm chung lớn), các phòng khác dùng vùng tắm đứng. Như vậy cả nhà vẫn có lựa chọn ngâm mà không phòng nào bị chật.
Bồn tắm kết hợp vòi sen: dung hoà cho phòng vừa
Đây là phương án phổ biến khi phòng tắm khoảng 4–5 m² và vẫn muốn có bồn: bồn áp tường đặt ở cạnh ngắn hoặc cạnh dài cuối phòng, vòi sen gắn tường phía trên bồn, và một tấm kính nửa cố định hoặc xoay chặn nước bắn ra ngoài. Người tắm hằng ngày đứng trong lòng bồn tắm sen, khi muốn ngâm thì xả nước. Tiết kiệm được diện tích của một vùng tắm đứng riêng.
Điểm phải chịu là mỗi lần tắm sen phải bước qua thành bồn, và đứng trong lòng bồn hẹp, cong, trơn hơn đứng trên sàn phẳng. Đáy bồn nên có vân chống trượt hoặc dùng thảm chống trượt, có tay vịn trên tường. Thành bồn càng thấp càng dễ bước, nhưng bồn sẽ nông hơn. Với nhà có người lớn tuổi, phương án này kém an toàn hơn vùng tắm đứng riêng.
Tấm kính chặn nước nên đủ rộng, khoảng nửa đến hai phần ba chiều dài bồn, đặt ở đầu có vòi sen. Rèm tắm cũng dùng được và rẻ hơn, nhưng dính người khi tắm và cần phơi sau mỗi lần dùng. Tường quanh bồn phải ốp gạch cao lên trên tầm vòi sen và chống thấm như vùng tắm đứng, vì đây thực chất là một vùng tắm.
Chọn vật liệu bồn và chi tiết lắp đặt
Nếu đã quyết làm bồn tắm, những chi tiết dưới đây ảnh hưởng tới độ bền và việc sử dụng hằng ngày:
- Acrylic. Nhẹ, giữ nhiệt khá, nhiều kiểu dáng; bề mặt có thể xước nhưng thường đánh bóng lại được. Cần khung đỡ hoặc chân chắc để đáy không rung, kêu khi đứng.
- Gang tráng men. Rất nặng, giữ nhiệt tốt, bề mặt men cứng; cần kiểm tải trọng sàn và đường vận chuyển lên tầng. Men mẻ thì khó sửa đẹp.
- Thép tráng men. Nhẹ hơn gang, cứng, nhưng mỏng hơn nên nguội nhanh hơn và có thể ồn khi xả nước.
- Đá nhân tạo, đá đúc. Dày, đẹp, giữ nhiệt; nặng, cần hỏi về tải trọng sàn, nhất là chung cư.
- Bồn xây ốp gạch. Theo kích thước tuỳ ý, nhưng phụ thuộc hoàn toàn tay nghề chống thấm; ron gạch trong lòng bồn khó giữ sạch.
- Lỗ thoát tràn và nắp xả. Lỗ thoát tràn tránh tràn khi quên khoá vòi; nắp xả dễ tháo vệ sinh tóc.
- Cửa thăm. Bồn ốp kín yếm cần một cửa thăm tháo được để tiếp cận ống thoát và bộ xả khi tắc, rò.
- Độ dốc đáy và đường keo. Đáy bồn phải dốc về lỗ xả; đường keo giữa bồn và tường là chỗ rò nước nhiều nhất, dùng silicone chống nấm và kiểm định kỳ.
Trước khi lắp, đổ đầy nước bồn thử và để vài giờ, kiểm mọi mối nối phía dưới qua cửa thăm. Phát hiện rò sau khi đã ốp yếm và lát gạch xung quanh sẽ phải phá dỡ.
Câu hỏi để quyết định trong mười phút
Nếu vẫn phân vân, đi qua lần lượt các câu dưới đây. Càng nhiều câu trả lời nghiêng về "không", vùng tắm đứng càng hợp:
- Phòng tắm có rộng khoảng 4–5 m² trở lên sau khi trừ bồn cầu và lavabo không?
- Trong ba tháng qua, có ai trong nhà thực sự ngâm bồn ở bất cứ đâu ít nhất vài lần mỗi tháng không?
- Hệ thống nước nóng có đủ dung tích và tốc độ đun lại để xả đầy bồn với nước đủ ấm không?
- Nhà có trẻ nhỏ cần tắm chậu trong vài năm tới không, và người lớn có luôn ở cạnh khi trẻ tắm không?
- Nhà có người lớn tuổi, người đau khớp, người đang hồi phục chấn thương dùng chung phòng tắm này không?
- Ai sẽ cọ rửa bồn mỗi tuần và có sẵn lòng làm không?
- Đây là phòng tắm duy nhất của nhà hay nhà còn phòng tắm khác?
Một hướng thường hợp lý: làm vùng tắm đứng thật tốt (rộng, không bậc, sen tay, ghế, vách kính), và nếu muốn trải nghiệm ngâm thỉnh thoảng thì dùng bồn ngâm chân, chậu ngâm rời hoặc đi spa. Phòng tắm là nơi dùng hằng ngày, nên được thiết kế theo nhu cầu hằng ngày hơn là theo những lần thỉnh thoảng.
Câu hỏi thường gặp
Phòng tắm 3 m² có lắp được bồn tắm không?
Về kích thước có thể nhét được một bồn ngắn hoặc bồn áp tường nhỏ, nhưng sẽ không còn chỗ cho vùng tắm riêng và lối đi bị chật. Với 3 m², vùng tắm đứng khoảng 80 × 90 cm cho sử dụng hằng ngày thoải mái hơn nhiều. Nếu thật sự muốn bồn, chỉ hợp khi kết hợp vòi sen phía trên và chấp nhận bước qua thành bồn mỗi lần tắm.
Bồn tắm acrylic có bền không?
Bồn acrylic chất lượng tốt, có lớp gia cường đáy và khung đỡ chắc, dùng được nhiều năm. Bề mặt có thể xước nhẹ khi cọ bằng vật cứng, nhưng thường đánh bóng lại được. Tránh chất tẩy mạnh, dung môi và cọ kim loại. Bồn mỏng, đáy không được đỡ đủ có thể rung, kêu khi đứng và nứt quanh lỗ xả theo thời gian.
Có nên làm bồn tắm để tắm cho em bé không?
Không bắt buộc. Chậu tắm trẻ em đặt trong vùng tắm đứng hoặc trên mặt phẳng chắc chắn tiện cho người lớn đứng tắm cho trẻ, đỡ phải cúi sâu vào lòng bồn. Dù dùng bồn hay chậu, người lớn luôn ở cạnh trẻ trong suốt lúc tắm và xả nước ngay sau khi dùng để phòng đuối nước.
Bồn tắm có làm nhà dễ bán hoặc dễ cho thuê hơn không?
Phụ thuộc đối tượng. Một số người mua, người thuê thích có ít nhất một phòng tắm có bồn, nhất là gia đình có trẻ nhỏ hoặc khách nước ngoài. Người khác lại ưu tiên phòng tắm rộng thoáng với vùng tắm đứng. Không nên làm bồn chỉ vì nghĩ nhà sẽ có giá hơn, khi chính gia đình mình không dùng.
Bồn tắm ngâm sâu kiểu Nhật có hợp với nhà Việt không?
Bồn ngắn và sâu, ngồi ngâm đến vai, hợp với phòng tắm diện tích vừa vì tốn ít sàn hơn bồn nằm dài. Đổi lại thành bồn cao, bước vào bước ra khó hơn, cần bậc hoặc tay vịn, và vẫn cần lượng nước nóng đáng kể. Hợp với người thích ngâm thường xuyên, không hợp với người lớn tuổi.
Muốn bỏ bồn tắm cũ để làm vùng tắm đứng có khó không?
Là việc cải tạo phổ biến. Cần tháo bồn, xử lý lại sàn có độ dốc và ga thoát cho vùng tắm, làm lại chống thấm phần sàn và chân tường, ốp lát lại và lắp vách kính. Vị trí ống thoát cũ của bồn có thể tận dụng hoặc phải dời. Đây là việc cho thợ có chuyên môn chống thấm; ở chung cư làm theo quy định toà nhà.