Một chiếc bàn ăn cũ còn chắc phối với ghế mới sẽ trông có chủ ý khi ba điều khớp: chiều cao mặt ngồi so với mặt bàn, tỷ lệ của ghế so với bàn, và ít nhất một điểm chung về chất liệu, màu hoặc đường nét giữa hai món. Lệch một trong ba điều này, bộ bàn ghế trông như hàng chắp vá; khớp cả ba, nó trông như một phòng ăn được chọn kỹ.
Nhiều nhà Việt còn giữ bàn ăn gỗ từ thời bố mẹ, mặt dày, chân tiện, đi kèm bộ ghế tựa thẳng đã lỏng mộng hoặc bọc nệm cũ. Thay cả bộ thì tiếc, giữ nguyên thì phòng ăn nặng nề. Bài này đi từ những con số phải đo trước khi chọn ghế, tới các cách phối hay dùng và lỗi thường gặp khi làm mới phòng ăn theo hướng này.
Đo trước khi chọn ghế
Bàn cũ thường không theo kích thước của ghế bán sẵn hiện nay. Mang thước ra đo bốn con số sau:
| Phải đo | Mức thường gặp | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Chiều cao mặt bàn | 72–78 cm, bàn cũ có khi tới 80 cm | Quyết định chiều cao mặt ngồi phải chọn |
| Chiều cao mép dưới đà bàn | Thường 60–68 cm | Đùi người ngồi phải lọt dưới đà, tay vịn ghế phải lọt dưới đà |
| Khoảng giữa hai chân bàn ở cạnh dài | Tuỳ bàn | Quyết định đặt được mấy ghế mỗi bên |
| Chiều rộng ghế định mua | 42–55 cm, ghế có tay rộng hơn | Cộng thêm khoảng hở giữa hai ghế để không chạm khuỷu tay |
Quy tắc thường dùng là mặt ngồi thấp hơn mặt bàn chừng 28–32 cm: bàn 75 cm hợp ghế mặt ngồi khoảng 44–47 cm. Thêm một kiểm tra hay bị quên: từ mặt ngồi tới mép dưới đà bàn nên còn ít nhất 18–20 cm cho đùi. Bàn cũ có đà to bản, ghế mới mặt ngồi dày nệm, nhiều người ngồi vào mới thấy cấn đùi.
Bốn cách phối hay dùng
Cùng kiểu ghế, khác màu bàn. Một bộ ghế đồng loạt có đường nét hiện đại, màu gỗ sáng hoặc sơn một màu, đặt quanh bàn gỗ tối. Đây là cách an toàn nhất: ghế đồng bộ tạo trật tự, sự tương phản đến từ màu. Hợp với bàn cũ có dáng đơn giản, không chạm trổ nhiều.
Hai kiểu ghế: ghế đầu bàn khác ghế hai bên. Hai ghế đầu bàn có tay hoặc bọc nệm, ghế hai bên mảnh và đồng loạt. Cách này lấy lại cảm giác bàn ăn gia đình có chỗ ngồi chính, hợp với bàn chữ nhật dài.
Một bên ghế, một bên băng ghế. Băng ghế gỗ đơn giản ở cạnh sát tường, ghế rời ở cạnh còn lại. Băng ghế làm phòng ăn bớt trang trọng và tiết kiệm chỗ lùi ghế, trẻ con ngồi cũng thích.
Ghế khác nhau hoàn toàn nhưng chung một yếu tố. Ví dụ bốn ghế bốn kiểu nhưng cùng màu đen, hoặc cùng chất gỗ sồi, hoặc cùng chiều cao lưng tựa. Đây là cách khó nhất; thiếu yếu tố chung, bộ bàn trông như đồ gom từ nhiều nơi.
Tỷ lệ: ghế không được lấn hay chìm sau bàn
Bàn cũ thường to và nặng mắt: mặt dày 4–5 cm, chân tiện hoặc chân vuông lớn. Đặt cạnh nó những chiếc ghế chân sắt mảnh như que và lưng tựa thấp, bàn sẽ đè bẹp ghế và cả bộ trông chênh. Ngược lại, ghế bọc nệm to bản quanh một bàn mảnh sẽ trông như ghế phòng khách bị kéo vào phòng ăn.
Cách kiểm nhanh là nhìn độ “nặng mắt” của chân: chân ghế không cần to bằng chân bàn, nhưng nên có độ dày tương xứng. Bàn chân tiện cổ hợp với ghế gỗ chân tròn vót thon, ghế có lưng tựa nan dọc hoặc cong; bàn chân vuông dày hợp ghế có khung vuông, lưng tựa thấp và rộng. Chiều cao lưng tựa nên đều nhau trong cùng một cạnh bàn; lưng cao lưng thấp xen kẽ làm cạnh bàn lởm chởm.
Khoảng cách cũng là tỷ lệ. Ghế mới rộng hơn ghế cũ thì bàn trước đây ngồi được sáu có thể chỉ còn bốn thoải mái. Chừa chừng 10–15 cm giữa hai ghế cạnh nhau và chừng 60 cm bề ngang mặt bàn cho mỗi người là mức thoải mái thường dùng.
Màu và chất liệu: chọn điểm nối
Gỗ tối của bàn cũ, thường là màu cánh gián hay nâu đỏ của lớp sơn cũ, đặt cạnh gỗ sồi sáng hay tần bì sáng tạo tương phản rõ, dễ đẹp. Điều khó là hai màu gỗ gần giống nhau mà không trùng, ví dụ nâu đỏ cạnh nâu vàng: mắt thấy như gỗ bị phai không đều chứ không thấy là cố ý. Quy tắc dễ nhớ là gỗ cạnh gỗ thì hoặc thật giống, hoặc thật khác.
Ghế sơn màu, ghế nhựa đúc, ghế bọc vải là cách tránh hẳn chuyện so màu gỗ. Màu đen, trắng ngà, xanh rêu đậm, xám đá đi được với hầu hết màu gỗ cũ. Ghế bọc vải màu trung tính và chân gỗ hoặc kim loại là cầu nối giữa bàn cổ và phòng hiện đại. Với kim loại, chân đen mờ dịu hơn inox bóng đặt cạnh gỗ cũ.
Điểm nối có thể đến từ nơi khác ngoài ghế: đèn thả cùng màu kim loại với chân ghế, khăn trải giữa bàn cùng tông vải bọc ghế, tủ bát đĩa cùng màu sơn ghế. Một yếu tố lặp lại hai ba lần trong phòng là đủ để mắt đọc ra sự chủ ý.
Có nên sửa sang chính chiếc bàn cũ?
Trước khi mua ghế, xem bàn có cần chăm lại không. Một số việc làm thay đổi cả bộ:
- Siết lại mộng và chân: bàn lung lay thì ghế đẹp mấy cũng hỏng trải nghiệm. Thợ mộc có thể tháo đóng lại mộng, thay nêm, chêm keo; việc này nhẹ nhàng hơn nhiều so với đóng mới.
- Làm lại bề mặt: chà bỏ lớp sơn bóng ố vàng, hoàn thiện lại bằng dầu hoặc sơn mờ làm bàn trông nhẹ và hợp ghế hiện đại hơn. Chà nhám và phun sơn sinh bụi, dung môi, nên làm ở xưởng hoặc nơi thoáng, không làm trong căn hộ kín.
- Đổi màu hẳn: sơn trắng hay đen cho bàn gỗ cũ là thay đổi lớn, khó quay lại; chỉ nên làm khi gỗ không có giá trị đặc biệt và bề mặt đã nhiều vết.
- Phục hồi đồ gỗ quý: bàn gỗ quý hay đồ có giá trị gia đình nên để thợ phục hồi chuyên nghiệp đánh giá trước, vì chà nhám sai cách có thể làm mất lớp gỗ mặt không lấy lại được.
Việc sửa bàn nên làm trước khi mua ghế: màu bàn sau khi làm lại có thể khác hẳn màu ban đầu, và chiều cao bàn có khi thay đổi vài mi-li-mét khi thay nút chân.
Thứ tự làm để không mua nhầm
Ghế là món mua theo bộ, đổi trả phiền, nên đi theo thứ tự:
- Đo bốn con số ở bảng trên, ghi vào điện thoại, mang theo khi đi xem ghế.
- Quyết định cách phối (đồng loạt, hai kiểu, băng ghế, hay khác nhau có điểm nối) trước khi xem mẫu, để không bị cuốn theo một chiếc ghế đẹp nhưng không hợp bàn.
- Mua hoặc mượn một chiếc thử trước nếu có thể, đặt vào bàn thật, ngồi ăn một bữa: kiểm đùi dưới đà, tay vịn lọt bàn, lưng tựa.
- Xem chân ghế trên sàn nhà mình: sàn gạch cần nút chân chống trầy và chống ồn, sàn gỗ cần nút nỉ.
- Chỉ khi chiếc thử ổn mới mua đủ bộ. Nếu mua online, đọc kỹ chiều cao mặt ngồi, độ rộng và chính sách đổi khi không vừa.
Khi nhận hàng, đặt từng chiếc vào bàn ngay hôm đó, kiểm chân có cập kênh, mặt ngồi có cùng chiều cao giữa các chiếc trong bộ, màu có lệch giữa các lô. Phát hiện sớm thì đổi dễ hơn nhiều so với sau vài tuần sử dụng.
Ba tình huống phối giả định
Tình huống thứ nhất: bàn chữ nhật gỗ sẫm màu, chân tiện, của bố mẹ để lại, đặt trong căn hộ mới tường trắng, sàn gỗ sáng. Gia chủ giữ bàn, làm lại bề mặt bằng lớp hoàn thiện mờ để bớt bóng, chọn sáu ghế gỗ sồi sáng màu, dáng thẳng, lưng tựa nan đứng. Điểm nối là chất liệu gỗ; độ tương phản sáng tối làm chiếc bàn nổi lên như món chính của phòng, ghế thì hoà với sàn.
Tình huống thứ hai: bàn tròn gỗ cũ có mặt hơi trầy, gia đình bốn người hay ăn mâm chung. Thay vì mua bộ ghế gỗ mới đắt tiền, gia chủ chọn bốn ghế mặt ngồi đan cói, khung gỗ màu tự nhiên, nhẹ và thoáng, hợp khí hậu nóng. Mặt bàn được phủ một khăn vải lanh trong những bữa thường ngày và để trần khi có khách. Điểm nối là tông màu ấm của gỗ và cói.
Tình huống thứ ba: bàn chữ nhật thô, mặt gỗ ghép dày, đặt trong nhà ống có phòng ăn hẹp. Một cạnh dài sát tường được đổi sang ghế băng gỗ cùng màu với bàn, cạnh kia là ba ghế kim loại sơn đen dáng mảnh, cùng màu với đèn treo phía trên. Ghế băng giúp tiết kiệm khoảng lùi ghế phía tường, ghế kim loại nhẹ dễ kéo ra ở phía lối đi.
Cả ba tình huống đều có chung một cách làm: giữ một yếu tố nối giữa bàn và ghế, đo kỹ chiều cao trước khi mua, và để chiếc bàn cũ làm chủ thể thay vì cố che nó đi. Đây là những ca minh hoạ, nhà bạn có thể có điều kiện khác.
Câu hỏi thường gặp
Bàn cao 80 cm thì tìm ghế ở đâu cho vừa?
Bàn cao hơn chuẩn khá phổ biến ở đồ gỗ cũ. Có thể tìm ghế mặt ngồi cao 48–50 cm, thêm đệm ngồi dày, hoặc nhờ thợ cắt bớt chân bàn vài phân. Cắt chân bàn phải đo kỹ vì không lấy lại được, và cần cắt đều cả bốn chân.
Ghế có tay vịn có dùng quanh bàn cũ được không?
Được nếu tay vịn lọt dưới đà bàn khi đẩy ghế vào. Đo khoảng từ sàn tới mép dưới đà rồi so với chiều cao tay vịn. Không lọt thì ghế phải để lùi ra, chiếm thêm chừng 15–20 cm lối đi, căn hộ nhỏ sẽ thấy rõ.
Có nên giữ hai ghế cũ còn tốt để dùng chung với ghế mới?
Có thể, nhất là đặt hai ghế cũ ở hai đầu bàn như ghế chủ và dùng ghế mới cho hai cạnh dài. Cách này giữ được chút kỷ niệm của bộ cũ và tạo ra cách phối hai kiểu một cách tự nhiên.
Ghế nhựa đúc có hợp với bàn gỗ cổ không?
Nhựa đúc dáng hiện đại đặt cạnh gỗ cũ tạo tương phản mạnh, nhiều người thích. Để không trông như đồ tạm, chọn màu trầm hoặc trong suốt, dáng có lưng tựa rõ và chân chắc. Kiểm độ vững khi ngả lưng và khả năng chịu tải nhà sản xuất công bố.
Làm sao để cả bộ không trông lộn xộn khi mỗi ghế một màu?
Giữ một yếu tố chung như cùng kiểu dáng hoặc cùng chất liệu, chỉ đổi màu. Giới hạn số màu ở hai đến ba và lặp lại ít nhất một màu ở chỗ khác trong phòng, như đèn hay rèm. Khi không chắc, bắt đầu với một bộ ghế đồng loạt.