Với căn hộ nhỏ, góc bếp ăn liền nhau dùng tốt khi bàn ăn đặt ở vị trí không cắt lối nấu, khoảng giữa mép bàn và mặt bếp đủ cho một người đứng nấu và một người kéo ghế, và số món đồ trong khoảng đó được giữ ở mức tối thiểu. Tối giản ở đây không phải là phong cách để chụp ảnh mà là cách duy nhất để một khoảng chừng 8–12 m² gánh được cả hai việc nấu và ăn.
Phần lớn căn hộ một đến hai phòng ngủ ở các đô thị Việt Nam đều có khu bếp một dãy chạy dọc tường, phía trước là khoảng trống dành cho bàn ăn, rồi tới phòng khách. Bài này bàn ba cách đặt bàn so với dãy bếp, những con số cần đo, cách chọn bàn ghế và màu sắc để khoảng này không ngột, và những thói quen giữ cho nó gọn sau khi đã ở.
Ba cách đặt bàn ăn so với dãy bếp
Đo chiều rộng khoảng trống từ mặt tủ bếp tới vật cản gần nhất (tường, sofa, cột) trước khi chọn cách đặt:
| Cách đặt | Hợp khi | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| Bàn song song với dãy bếp | Khoảng trống sâu từ 2,4 m trở lên | Mép bàn cách mặt tủ bếp chừng 100–120 cm để người nấu quay lưng không chạm ghế |
| Bàn vuông góc, một đầu sát dãy bếp hoặc tường | Khoảng trống hẹp nhưng dài | Bàn nối tiếp như một nhánh, người ngồi đầu bàn không chặn tủ lạnh, cửa lô gia |
| Bàn kê một cạnh sát tường đối diện | Phòng hẹp dưới 2,2 m, hai đến ba người ăn thường xuyên | Mất một phía ngồi; khi có khách kéo bàn ra giữa |
| Không bàn rời, mặt bếp nhô ra làm bàn | Một hai người ở, ăn nhanh | Cần mặt nhô đủ sâu cho đầu gối, xem bài riêng về quầy bar |
Con số 100–120 cm giữa mặt bếp và mép bàn đến từ hai phần cộng lại: chừng 60–70 cm cho người đứng nấu và mở cánh tủ dưới, cộng 40–50 cm cho chiếc ghế lùi ra. Nếu chỉ có 90 cm, vẫn sống được nhưng ghế phía bếp phải đẩy sát vào bàn mỗi khi có người nấu; số đo đúng là số đo trong nhà bạn, nên kẻ băng dính lên sàn thử trước khi mua bàn.
Chọn bàn và ghế cho khoảng nhỏ
Trong góc bếp ăn liền nhau, bàn là món lớn nhất và cũng là món quyết định cảm giác chật hay thoáng. Bàn chân trụ giữa hoặc chân dồn về bốn góc thanh mảnh cho phép nhìn xuyên qua gầm bàn, mắt thấy được nhiều sàn hơn nên khoảng trông rộng hơn. Bàn có khung đà dày bao quanh, chân to vuông thì ngược lại. Mặt bàn sáng màu hoặc cùng tông với tủ bếp sẽ hoà vào nền, còn mặt bàn tối đặt cạnh tủ trắng sẽ nổi lên thành một khối.
Với căn hộ hai đến ba người, bàn chữ nhật khoảng 110–120 × 70–75 cm hoặc bàn tròn đường kính chừng 90–100 cm thường là vừa cho bữa hằng ngày. Bàn có cánh mở thêm giúp khi có khách mà không chiếm chỗ ngày thường. Ghế nên đẩy lọt hẳn vào gầm bàn khi không dùng, nên kiểm khoảng hở dưới đà bàn với chiều cao tay vịn nếu ghế có tay.
Một băng ghế dài kê sát tường thay cho hai ghế rời tiết kiệm thêm chừng 20–30 cm bề sâu vì không cần chỗ lùi ghế, và gầm băng ghế có thể làm hộc cất đồ. Đổi lại, người ngồi trong cùng phải đợi người ngoài đứng dậy; nhà có người lớn tuổi nên cân nhắc.
Tối giản theo nghĩa dùng được
Một mặt bếp gần như trống. Khi bếp và bàn ăn chung một tầm nhìn, mọi thứ để trên mặt bếp đều lọt vào bữa ăn. Giữ trên mặt bếp chỉ những món dùng mỗi ngày như nồi cơm và ấm nước, còn lại vào tủ. Đây là thay đổi rẻ nhất mà tác động lớn nhất.
Tủ trên cùng màu tường. Tủ trên sơn hoặc phủ cùng màu với tường phía sau sẽ “lùi” vào nền, trần cảm giác cao hơn. Tủ trên kéo kịch trần tránh được lớp bụi trên nóc tủ và cho thêm chỗ cất đồ ít dùng.
Tay nắm âm hoặc tay nắm mảnh. Ở lối đi hẹp giữa bếp và bàn, tay nắm nhô ra dễ móc áo, va hông. Tay nắm âm, cánh nhấn mở hoặc thanh nắm mảnh sát cạnh cánh vừa gọn mắt vừa an toàn hơn.
Ít vật liệu, ít màu. Hai đến ba vật liệu chính cho cả góc, ví dụ gỗ sáng, bề mặt trắng ngà và một kim loại cho chân bàn hay tay nắm, đủ để có chiều sâu mà không rối. Thêm màu bằng đồ ăn, khăn trải bàn hay bình hoa, những thứ thay được.
Ánh sáng chia hai lớp. Đèn sáng đều trên mặt bếp để thao tác và một đèn ấm hơn trên bàn ăn. Khi ăn tắt đèn bếp, góc bếp lùi vào bóng tối và bữa ăn có cảm giác là một phòng riêng dù không có vách.
Lưu trữ cho góc vừa nấu vừa ăn
Căn hộ nhỏ thiếu tủ là chuyện thường. Một vài chỗ cất thêm không làm góc này nặng nề:
- Một tủ thấp sâu khoảng 35–40 cm dọc tường phía bàn ăn, mặt tủ làm chỗ đặt nồi khi dọn món, trong tủ cất bát đĩa và khăn bàn. Tủ nông hơn tủ bếp nên không lấn lối đi.
- Hộc dưới băng ghế dành cho đồ ít dùng như nồi lẩu, bếp nướng điện, đồ làm bánh.
- Kệ treo mảnh phía trên bàn đặt sát tường cho vài lọ gia vị khô hay cốc chén thường dùng, đặt đủ cao để đầu người ngồi không chạm.
- Phần trên tủ lạnh, nếu có, dùng tủ nông cùng cánh với tủ bếp thay vì để nóc tủ lạnh thành chỗ để đồ lỉnh kỉnh.
- Một khay nhỏ trên bàn ăn chứa đũa thìa, giấy ăn, lọ tăm; cuối bữa nhấc cả khay đi lau bàn một lần là xong.
Tránh mua thêm xe đẩy, kệ đứng chất đầy chai lọ đặt ở lối đi; chúng giải quyết chỗ cất trong một tuần rồi trở thành vật cản lâu dài.
Mùi, dầu mỡ và tiếng ồn khi ăn chung chỗ nấu
Góc bếp ăn liền nhau có cái giá: mùi và hơi dầu lan thẳng ra bàn và ra phòng khách. Máy hút mùi có ống thoát ra ngoài hút hiệu quả hơn loại khử mùi tuần hoàn bằng than hoạt tính, nhưng ở nhiều chung cư việc khoan tường ngoài bị hạn chế, phải hỏi ban quản lý trước. Khi chỉ dùng được loại tuần hoàn, thay lưới lọc than đúng hạn và mở cửa lô gia khi chiên rán là hai việc giúp nhiều nhất.
Bề mặt gần bếp nấu nên chọn loại lau sạch dầu dễ: tường ốp kính hoặc gạch khổ lớn ít ron, cánh tủ mặt nhẵn thay vì vân gỗ sâu. Vải bọc ghế ăn nên là loại tháo ra giặt được hoặc vải có xử lý chống bám bẩn, vì ghế ở cách bếp vài bước sẽ ám mùi nhanh hơn ghế trong phòng ăn riêng.
Về tiếng ồn, máy hút mùi và máy rửa bát chạy lúc cả nhà ngồi ăn là điều nhiều người chỉ nhận ra sau khi đã ở. Khi chọn thiết bị, xem chỉ số độ ồn nhà sản xuất công bố và thói quen chạy máy rửa sau bữa thay vì trong bữa.
Một ví dụ giả định: căn hộ 55 m² hai vợ chồng và một con nhỏ
Giả định căn hộ có dãy bếp dài 2,6 m chạy dọc tường, khoảng trống trước bếp sâu 2,3 m rồi tới sofa. Bàn chữ nhật 120 × 75 cm đặt song song dãy bếp thì mép bàn cách mặt bếp chỉ khoảng 80 cm sau khi chừa lối đi phía sofa, quá chật cho người nấu. Phương án tốt hơn là đặt bàn vuông góc, một đầu sát tường cạnh tủ lạnh, ba ghế và một ghế ăn dặm cho bé; phía sofa vẫn giữ được lối đi gần 90 cm.
Tủ trên được làm kịch trần, cùng màu trắng ngà với tường; mặt bếp chỉ giữ nồi cơm và ấm nước. Một tủ thấp sâu 35 cm dọc tường phía đầu bàn còn lại cất bát đĩa, mặt tủ đặt khay đồ ăn sáng. Đèn thả nhỏ treo trên bàn, đèn dải dưới tủ trên chiếu mặt bếp. Không món nào đắt, nhưng sau thay đổi, hai người có thể cùng lúc một nấu một dọn bàn mà không phải nhường đường.
Ánh sáng cho góc vừa nấu vừa ăn
Góc bếp ăn liền nhau trong căn hộ nhỏ thường có một cửa sổ hoặc cửa lô gia duy nhất, và nó hay thuộc về phía phòng khách. Bàn ăn nên được đặt gần nguồn sáng tự nhiên đó nếu có thể, còn dãy bếp nhận ánh sáng từ đèn. Ăn bữa sáng bên cửa sổ dễ chịu hơn nhiều so với ngồi giữa phòng, và mặt bàn sáng cũng làm cả góc trông rộng hơn.
Về đèn, góc này cần ít nhất hai mạch tách biệt. Mạch thứ nhất là đèn chiếu mặt bếp, gắn dưới tủ trên, ánh sáng trung tính đủ để thái, nhìn màu thức ăn khi nấu. Mạch thứ hai là đèn trên bàn ăn, ánh sáng ấm hơn, treo đủ thấp để soi mặt bàn mà không chói mắt người ngồi. Đèn trần chung, nếu có, nên là loại âm trần gọn, không thả thêm một chùm đèn lớn giữa phòng nhỏ.
Khi bữa ăn bắt đầu, tắt đèn bếp và chỉ để đèn bàn ăn: bồn rửa còn bát chưa rửa, mặt bếp còn nồi chảo đều lùi vào bóng tối, bữa cơm có cảm giác là một phòng ăn riêng dù chỉ cách bếp vài bước chân. Đây là cách rẻ nhất để tách hai vùng trong một không gian chung.
Câu hỏi thường gặp
Góc bếp ăn nên dùng sàn gỗ hay sàn gạch?
Khu sát bếp nấu và chậu rửa hay có nước, dầu bắn nên sàn gạch hoặc sàn chống nước dễ chịu hơn. Nếu muốn sàn gỗ liền mạch với phòng khách, chọn loại có lớp chịu nước và lau khô ngay khi đổ nước; vùng trước chậu rửa có thể đặt thảm nhỏ lau được.
Bàn ăn đặt sát cửa sổ có nên không?
Bàn cạnh cửa sổ cho bữa sáng rất dễ chịu, miễn cửa sổ không bị nắng chiều chiếu thẳng vào giờ ăn tối. Với cửa sổ hướng tây, cần rèm hoặc mành cản nắng; và kiểm xem cánh cửa mở vào trong có va vào ghế không.
Có nên dùng ghế đôn thay ghế tựa cho gọn?
Ghế đôn đẩy hết vào gầm bàn nên rất gọn, hợp với một hai chỗ phụ. Nhưng ngồi ăn lâu, nhất là với người lớn tuổi, ghế không tựa nhanh mỏi lưng. Có thể dùng ghế tựa cho các chỗ ngồi chính và đôn cho chỗ phụ.
Làm sao để góc bếp ăn không bị tách rời khỏi phòng khách?
Dùng cùng một vật liệu sàn và một bảng màu nền cho cả hai khu, rồi phân vùng bằng đèn và một tấm thảm dưới sofa thay vì vách. Chân bàn ăn, chân ghế cùng chất liệu với chân bàn trà cũng giúp hai khu đọc như một không gian.
Có nên đặt tivi để nhìn được từ bàn ăn?
Nhiều gia đình muốn vậy, nhưng nếu phải xoay bàn hay đặt tivi lệch khỏi chỗ ngồi chính của phòng khách thì cả hai khu đều kém đi. Thường bố trí tivi theo sofa, bàn ăn đặt sao cho người ngồi ở đầu bàn nhìn chéo được là đủ.