Phòng khách nhà ống ở tầng trệt thường phải làm ba việc cùng lúc: chỗ để xe máy, lối đi xuyên từ cửa vào tới cầu thang và bếp, và chỗ ngồi tiếp khách. Bố trí ổn định nhất là gom lối đi về một bên, sát tường dài, để phần còn lại là một dải ngồi liền; chỗ để xe được ngăn bằng vách thoáng ở ngay sau cửa; ánh sáng được đưa vào từ mặt tiền và giếng trời phía sau.
Nhà ống phổ biến ở đô thị Việt có mặt tiền khoảng 3,5–5 m, sâu 12–20 m, cầu thang đặt giữa hoặc cuối nhà. Phần dưới đây đi qua thứ tự quyết định cho tầng trệt ấy, với các kích thước tham khảo thường gặp; nhà nào cũng cần đo lại theo hiện trạng, và mọi thay đổi về kết cấu, cầu thang hay giếng trời phải hỏi kỹ sư.
Lối đi xuyên là xương sống: quyết định nó trước tiên
Trong nhà ống, gần như mọi người và mọi thứ đều đi qua phòng khách: người về nhà, xe máy dắt vào, khách tới, đồ ăn mang từ bếp ra, rác mang từ bếp ra cửa. Nếu lối đi chạy giữa phòng, cụm ngồi bị chẻ đôi, ai ngồi cũng thấy người đi ngang trước mặt. Gom lối đi về một bên, sát một bức tường dài, cho phép phần còn lại thành dải ngồi liền và yên hơn.
Lối đi chính thường cần khoảng 80–90 cm cho một người đi thoải mái, rộng hơn ở đoạn dắt xe máy (thân xe cộng gương thường vượt 70 cm, cần thêm khoảng cho người dắt). Ở nhà ngang 4 m, sau khi trừ lối đi 90 cm, phần ngồi còn khoảng 3,1 m: đủ cho sofa sâu chừng 85 cm, bàn trà nhỏ và kệ tivi nông, nhưng không còn chỗ cho sofa đệm sâu hay ghế ngả.
Chọn bên nào làm lối đi phụ thuộc vào vị trí cầu thang, cửa vào và bếp. Lối đi nên nối thẳng cửa vào với chân cầu thang và lối ra bếp, không bẻ góc. Phía còn lại là nơi đặt sofa, tivi; phía lối đi chỉ nên có đồ nông như kệ giày âm tường, tủ treo, hoặc để trống hoàn toàn.
Chỗ để xe máy: ngăn được mà không bít ánh sáng
Đặt xe ngay sau cửa, trước phòng khách. Xe đi ít nhất có thể vào nhà. Khoang để xe ở đầu nhà, phòng khách lùi vào sau, là trình tự phổ biến. Nếu mặt tiền đủ rộng, xe để song song mặt tiền, đỡ chiều sâu.
Vách lam hoặc vách thoáng thay vì tường kín. Vách lam gỗ, lam nhôm giả gỗ hoặc khung sắt có lưới cho ánh sáng và gió từ mặt tiền đi qua, che phần lớn tầm nhìn vào xe. Khe lam nên đủ rộng để không thành bẫy bụi khó lau.
Sàn khu xe dễ lau, tách với sàn phòng khách. Khu xe cần gạch chịu lực, chống trơn, dễ lau dầu nhớt; phòng khách có thể là gạch khác hoặc sàn ấm chân. Một bậc thấp hoặc nẹp chuyển tiếp giúp chặn nước mưa từ bánh xe.
Kệ đồ đi đường ngay khu xe. Mũ bảo hiểm, áo mưa, giày dép, túi xách nên dừng ở khu xe trên kệ hoặc móc, không mang vào phòng khách. Đây là cách giữ phòng khách nhà ống gọn đơn giản nhất.
An toàn cháy nổ. Không sạc xe điện qua đêm ở khu để xe sát lối thoát duy nhất của nhà; chỗ sạc nên có ổ riêng do thợ điện đi dây. Lối từ cầu thang ra cửa phải luôn thông, không để xe chắn kín.
Ba cách kê đồ cho dải ngồi hẹp
Sau khi trừ lối đi, dải ngồi thường hẹp ngang và dài dọc. Ba cách kê thường gặp, mỗi cách một đánh đổi:
| Cách kê | Mô tả | Hợp khi | Đánh đổi |
|---|---|---|---|
| Sofa và tivi đối diện theo chiều ngang | Sofa áp tường dài, kệ tivi bên kia lối đi hoặc cùng phía | Nhà ngang từ 4,5 m trở lên | Nhà hẹp hơn thì khoảng xem ngắn, kệ tivi nằm sát lối đi |
| Xoay trục theo chiều dọc | Sofa quay về đầu hẹp của phòng, tivi ở vách ngăn khu xe hoặc tường cuối | Phòng khách là khoang riêng, đủ dài | Người đi lối dọc sẽ đi ngang tầm nhìn tivi ở một đoạn |
| Hai ghế đối diện quanh bàn nhỏ | Không sofa văng; hai ghế băng hẹp hoặc ghế đơn đối diện | Phòng khách chủ yếu tiếp khách, tivi để tầng trên | Ít chỗ nằm dài, cần phòng sinh hoạt chung ở tầng trên |
Nhiều gia đình nhà ống chuyển tivi và chỗ ngồi thư giãn lên một phòng sinh hoạt chung ở tầng hai, tầng trệt chỉ còn chỗ tiếp khách gọn, bàn ăn và bếp. Cách tổ chức này giảm áp lực cho tầng trệt và tách tiếng ồn mặt đường khỏi giờ xem tivi buổi tối.
Đồ nên chọn nông và thoáng gầm: sofa tay vịn mỏng, kệ tivi treo tường sâu khoảng 30–35 cm, bàn trà chân mảnh hoặc hai bàn nhỏ lồng nhau. Món nào sâu hơn mức cần đều lấy mất lối đi.
Đưa ánh sáng vào sâu: mặt tiền, giếng trời và mặt phẳng hắt sáng
Nhà ống có ánh sáng ở hai đầu và có khi ở giữa (giếng trời, khoảng thông tầng cạnh cầu thang); phần còn lại tối. Nội thất tầng trệt nên tôn trọng đường đi của ánh sáng: không đặt tủ cao chắn ngang nhà, vách ngăn giữa các khoang nên thoáng hoặc có ô kính phía trên, cầu thang dùng bậc hở hoặc lan can thoáng thay vì xây kín.
Bề mặt cũng là nguồn sáng thứ cấp. Trần và tường sáng màu, độ bóng mờ hắt ánh sáng từ cửa vào sâu hơn; sàn quá tối hút sáng. Một mảng gương lớn đặt vuông góc với cửa sổ hoặc giếng trời (không đối diện để tránh chói) có thể đưa thêm ánh sáng vào phần giữa nhà. Gương nên là loại an toàn, bắt chắc vào tường.
Ánh sáng nhân tạo trong nhà ống nên chia theo khoang: mỗi khoang (khu xe, phòng khách, bàn ăn, bếp) có công tắc riêng gần lối vào của khoang đó, cộng một đường đèn dẫn lối dọc lối đi bật được từ cả cửa vào lẫn chân cầu thang. Đèn hắt dọc tường dài làm phòng hẹp trông rộng ngang hơn so với hàng đèn âm trần chạy giữa.
Bụi, khói xe và tiếng ồn mặt đường
Phòng khách nhà ống sát mặt đường chịu bụi, khói xe và tiếng ồn nhiều hơn căn hộ trên cao. Nội thất có thể giảm bớt:
- Cửa mặt tiền kín khít khi đóng, kèm lớp cửa lưới hoặc rèm để ban ngày mở thông gió mà vẫn chắn bớt bụi.
- Bề mặt dễ lau cho đồ ở khu gần cửa: tủ cánh trơn, mặt kệ không nhiều khe rãnh, sofa vải có vỏ tháo giặt hoặc da mờ.
- Ít đồ để hở: kệ trưng bày hở ở tầng trệt bám bụi rất nhanh; nếu muốn trưng bày, dùng tủ kính.
- Thảm hai lớp: một thảm chùi chân ở khu xe, thảm chính trong phòng khách là loại dễ giặt, không lông dài.
- Rèm vải dày, tủ đầy sách ở bức tường giáp mặt đường hấp bớt tiếng ồn tốt hơn tường trơn.
- Thoát khí khu xe: xe nổ máy trong nhà sinh khí thải; tắt máy trước khi dắt vào, giữ mặt tiền thông thoáng khi khởi động xe.
Với nhà có người già hoặc trẻ nhỏ ngủ trưa ở tầng trệt, nên chuyển chỗ nghỉ vào sâu bên trong hoặc lên tầng, xa mặt đường; phòng khách mặt tiền hợp với tiếp khách và sinh hoạt ngắn.
Gầm cầu thang và những khoảng thừa: biến thành chỗ cất
Cầu thang nhà ống thường nằm ngay sau phòng khách hoặc giữa nhà, để lại một khoảng gầm hình tam giác. Đây là chỗ cất lý tưởng cho đồ phòng khách: tủ ngăn kéo theo bậc, kệ sách thấp, tủ giày, chỗ đặt máy hút bụi. Phần gầm thấp nhất hợp với ngăn kéo sâu có bánh xe; phần cao hơn có thể là tủ cánh. Nếu gầm cầu thang đặt nhà vệ sinh, cần quạt hút đủ mạnh và cửa kín để mùi không lan vào phòng khách.
Tường dài phía lối đi, nếu đủ dày hoặc có thể ốp thêm, dùng làm tủ âm nông khoảng 25–30 cm cho giày dép, đồ lặt vặt; cánh phẳng cùng màu tường để lối đi không bị thu hẹp về thị giác. Khoảng trên cửa ra vào và trên vách lam là chỗ lắp kệ cao cho đồ ít dùng.
Mọi việc đục tường, cắt bậc cầu thang, mở rộng giếng trời đều động tới kết cấu; nội thất chỉ nên làm trong phạm vi bề mặt và đồ rời, phần còn lại hỏi kỹ sư và kiểm thủ tục sửa nhà theo quy định hiện hành của địa phương.
Ví dụ giả định: tầng trệt nhà 4 × 16 m
Ví dụ giả định: nhà ống ngang 4 m, sâu 16 m, cầu thang ở khoảng giữa nhà sát tường phải, giếng trời nhỏ phía sau cầu thang, bếp và bàn ăn ở cuối. Hiện trạng: hai xe máy đỗ chéo ngay giữa sau cửa, bộ sofa gỗ lớn kèm bàn trà và hai ghế đơn chiếm hết phần còn lại, lối đi phải lách qua giữa bàn trà và ghế để tới cầu thang. Tủ trưng bày cao kê chắn trước giếng trời nên khu bàn ăn tối cả ban ngày.
Phương án: xe đỗ song song sát tường phải ngay sau cửa, sâu chừng 2,2 m, ngăn với phòng khách bằng vách lam cao gần trần, chừa khe phía tường trái làm lối đi. Lối đi chạy dọc tường trái suốt nhà, rộng khoảng 90 cm, nối cửa với chân cầu thang và bếp. Bộ sofa gỗ lớn được thay bằng một sofa văng nông áp tường phải và hai ghế đẩu, kệ tivi treo mỏng trên vách lam. Tủ trưng bày dời lên tầng hai; gầm cầu thang thành tủ ngăn kéo và chỗ đặt máy hút bụi.
Kết quả mong đợi: người về nhà đi thẳng một đường tới cầu thang mà không cắt qua chỗ ngồi; ánh sáng giếng trời lại tới được bàn ăn; mũ áo mưa dừng ở khu xe. Ví dụ chỉ dời và thay đồ rời, không động tới kết cấu nào, là phạm vi một gia đình có thể tự làm trong vài cuối tuần.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ống 3,5 m ngang có nên đặt sofa ở tầng trệt không?
Có thể, nếu chọn sofa nông, tay vịn mỏng và chấp nhận lối đi vừa đủ. Nhiều nhà ngang hẹp chọn ghế băng gắn tường hoặc hai ghế đơn để giữ lối, còn sofa thư giãn chuyển lên phòng sinh hoạt tầng hai.
Vách lam gỗ có dễ bám bụi không?
Có, nhất là lam nan dày, khe hẹp ở nhà mặt đường. Chọn lam bề mặt phủ sơn mờ dễ lau, khe đủ rộng để luồn khăn, và lau định kỳ. Lam nhôm giả gỗ ít cong vênh hơn trong khí hậu nồm ẩm.
Có nên để xe máy trong phòng khách không?
Nếu không còn cách nào khác, nên ngăn khu xe bằng vách thoáng, sàn riêng dễ lau, và luôn tắt máy trước khi dắt vào. Không để xe chắn lối từ cầu thang ra cửa, và không sạc xe điện qua đêm ở lối thoát duy nhất.
Phòng khách nhà ống tối, có nên sơn tường màu tối cho ấm?
Thường không nên với nhà ống thiếu sáng. Màu sáng hơi ấm như kem, be nhạt giúp hắt ánh sáng vào sâu mà vẫn ấm; màu tối chỉ nên dùng ở mảng nhỏ hoặc ở khoang có ánh sáng tốt.
Làm sao để phòng khách nhà ống không như hành lang?
Chia thành khoang rõ ràng bằng thảm, đèn và vách thấp; gom lối đi về một bên; đặt cụm ngồi quay vào nhau thay vì xếp hàng dọc tường. Một điểm dừng mắt ở cuối nhà, như cây xanh dưới giếng trời, cũng làm nhà bớt cảm giác ống.
Có nên phá vách giữa phòng khách và bếp nhà ống?
Phá vách giúp ánh sáng và gió đi xuyên nhà, nhưng mùi bếp lan ra phòng khách và mặt tiền. Nếu vách liên quan tới kết cấu, phải hỏi kỹ sư; nếu không, cân nhắc vách thoáng một nửa hoặc cửa trượt kính thay vì phá hẳn.