Phòng khách gọn gàng lâu dài dựa vào ba thứ: số đồ vừa đủ cho nhu cầu thật, chỗ cất kín cho những thứ dùng hằng ngày, và các mặt phẳng (bàn trà, mặt tủ, tay sofa) được giữ trống theo mặc định. Dọn dẹp chỉ duy trì được trạng thái gọn khi thiết kế đã làm phần lớn công việc; nếu đồ không có chỗ về thì dọn bao nhiêu cũng bừa lại sau một ngày.
Gọn cũng không có nghĩa là trống trơn lạnh lẽo như phòng trưng bày. Một phòng khách gọn mà ấm vẫn có sách, có ghế bọc vải dày, có ánh sáng vàng buổi tối; chỉ là những thứ lộn xộn của sinh hoạt hằng ngày đã có nhà để về. Bài này đi qua các quyết định thiết kế giúp việc đó dễ hơn, từ cửa ra vào tới sau lưng kệ tivi.
Gọn là chuyện thiết kế, không chỉ là chuyện dọn
Hãy quan sát một phòng khách bừa vào buổi tối: chìa khoá và mũ bảo hiểm trên tay sofa, túi xách trên ghế, dây sạc chạy trên mặt bàn trà, giấy tờ chồng ở góc kệ tivi, đồ chơi rải trên thảm. Hầu hết những thứ đó không phải đồ thừa; chúng là đồ dùng hằng ngày nhưng không có chỗ đặt thuận tay hơn chỗ chúng đang nằm.
Nguyên tắc của người làm nội thất là chỗ cất phải ở gần nơi đồ được dùng và gần hơn chỗ đặt bừa. Nếu muốn cất chìa khoá vào ngăn kéo mà phải đi vào giữa phòng, mở cánh tủ, kéo ngăn, thì tay sofa luôn thắng. Nếu ngay cạnh cửa có một khay, chìa khoá sẽ tự về khay.
Vì vậy, trước khi mua hộp, giỏ, kệ chia ngăn, hãy liệt kê những thứ hay làm phòng bừa và ghi chỗ chúng thường nằm. Danh sách đó cho biết cần đặt chỗ cất ở đâu, cỡ nào, mở kiểu gì; mua hộp trước khi biết thì thường thành thêm một lớp đồ nữa cần cất.
Tỉ lệ tủ kín và kệ hở
Kệ hở đẹp trong ảnh nhưng là nơi bụi và đồ lặt vặt tích tụ nhanh nhất, nhất là ở nhà mặt đường nhiều bụi hoặc miền Bắc mùa nồm. Một cách nghĩ tham khảo:
| Loại chỗ cất | Hợp để đựng | Không hợp để đựng |
|---|---|---|
| Tủ có cánh trơn, ngăn kéo | Thiết bị mạng, giấy tờ, thuốc, sạc, đồ chơi, đồ lặt vặt hằng ngày | Đồ cần nhìn thấy thường xuyên |
| Kệ hở thấp | Vài chồng sách, một hai món đồ có ý nghĩa, rổ đựng chăn | Đồ nhỏ rời rạc, hộp sạc, giấy tờ |
| Kệ hở cao | Sách ít dùng, đồ trưng bày ít phải lau | Đồ dùng hằng ngày, đồ trẻ hay với |
| Đôn, ghế băng có ngăn | Chăn mỏng, gối dự phòng, đồ chơi | Đồ nặng, đồ dễ vỡ |
| Hộc dưới gầm sofa, gầm kệ | Thùng đồ chơi có bánh xe, thảm tập gập lại | Đồ cần lấy hằng ngày mà phải cúi sâu |
Với phòng khách gia đình, phần lớn thể tích lưu trữ nên là tủ kín, kệ hở chỉ chiếm phần nhỏ để có chỗ cho sách và vài món đồ đẹp. Đây là thói quen nghề chứ không phải quy chuẩn; nhà ít đồ, thích trưng sách có thể tăng phần kệ hở.
Khi đặt đóng tủ, cánh trơn không tay nắm (mở bằng nhấn hoặc rãnh âm) cho mặt tủ phẳng, trông gọn hơn hẳn; đổi lại, cánh nhấn mở dễ bị trẻ nghịch và cần ray, bản lề tốt. Cân nhắc theo nhà mình.
Trạm để đồ ở cửa: chặn bừa từ ngoài vào
Một mặt phẳng nhỏ ngay cạnh cửa. Một chiếc kệ hoặc tủ giày có mặt trên đủ đặt khay chìa khoá, ví, kính. Chiều cao mặt tủ khoảng ngang hông để đặt đồ không phải cúi.
Móc treo cho túi và áo khoác. Treo được thì không đặt lên ghế. Móc nên gắn vào tường chịu lực hoặc trên thanh gỗ bắt vít chắc, vì túi xách và áo khoác mùa đông khá nặng.
Chỗ cho mũ bảo hiểm. Nhà Việt đi xe máy, mỗi người một hai mũ; không có chỗ là mũ sẽ nằm trên sofa. Một ngăn tủ thoáng hoặc dãy móc riêng cho mũ giải quyết gọn việc này.
Ghế nhỏ để ngồi mang giày. Một chiếc đôn hoặc ghế băng thấp cạnh cửa giúp người già và trẻ nhỏ mang giày dép an toàn, đồng thời bên trong có thể là ngăn đựng dép trong nhà.
Giỏ thư từ, giấy tờ. Hoá đơn, giấy báo, tờ rơi có chỗ tạm thay vì lên bàn trà; mỗi tuần dọn giỏ một lần.
Giấu dây điện và thiết bị: thứ làm phòng bừa mà ít ai để ý
Khu kệ tivi là chỗ dây điện tập trung nhiều nhất: tivi, đầu thu, bộ phát wifi, loa, máy chơi điện tử, sạc. Dù kệ gọn đến đâu, một búi dây lòng thòng phía dưới màn hình vẫn làm cả mảng tường trông lộn xộn. Khi làm mới hoặc đóng kệ, nên dự tính một khoang kín có lỗ luồn dây và có thông gió để chứa thiết bị, ổ cắm nằm ngay trong khoang.
Với tivi treo tường, cách gọn nhất là đi ống luồn dây âm tường từ sau màn hình xuống kệ, nhưng việc này cần thợ điện có nghề và phải biết đường dây điện, ống nước cũ trong tường. Nhà thuê không được đục thì dùng nẹp ốp dây sơn cùng màu tường, chạy thẳng đứng sát mép, nhìn từ sofa gần như không thấy.
Sạc điện thoại là nguồn bừa thứ hai. Thay vì để mỗi người một cục sạc trên bàn trà, hãy dồn về một chỗ: một ngăn kéo có ổ cắm bên trong, hoặc một hộp sạc trên kệ cạnh sofa. Bộ phát wifi nên để chỗ thoáng, không nhét sâu vào tủ kín bằng kim loại vì sóng yếu đi; nếu bắt buộc để trong tủ, chọn cánh gỗ và chừa khe hở.
Ít đồ: cách giảm mà không thấy tiếc
Gọn bắt đầu từ việc có ít thứ cần cất. Vài cách giảm đồ trong phòng khách mà không phải vứt bỏ lung tung:
- Mỗi mặt phẳng một vai trò. Bàn trà để đặt cốc và một khay; mặt tủ thấp để vài món đồ, không để giấy tờ. Vật gì không thuộc vai trò đó thì tìm chỗ khác.
- Quy tắc một rổ. Sách báo, tạp chí trong phòng khách giới hạn trong một rổ hoặc một ngăn; đầy thì chuyển bớt lên phòng khác.
- Đồ trưng bày luân phiên. Thay vì bày tất cả quà lưu niệm, chọn vài món, cất phần còn lại, vài tháng đổi một lần.
- Bớt đồ nội thất trùng chức năng. Hai bàn nhỏ, một bàn trà và một đôn cùng làm một việc là đặt cốc; giữ lại thứ dùng nhiều nhất.
- Đồ chơi theo đợt. Chỉ để một phần đồ chơi ở phòng khách, phần còn lại cất trên phòng ngủ, đổi định kỳ; trẻ thấy mới mà sàn bớt ngập.
- Cây cảnh vừa sức chăm. Vài chậu khoẻ, chăm được, gọn hơn nhiều chậu nhỏ rải rác mà héo dần.
Đồ bỏ ra còn tốt thì cho, tặng, bán lại; đồ cần giữ nhưng ít dùng thì cất trên cao trong phòng khác. Phòng khách là nơi cho những thứ dùng mỗi ngày.
Thói quen mười phút buổi tối
Thiết kế tốt giảm việc dọn, nhưng vẫn cần một thói quen ngắn để giữ trạng thái gọn. Một trình tự đơn giản cả nhà làm được:
- Trả mọi thứ trên bàn trà và tay sofa về chỗ của nó: cốc vào bếp, điều khiển vào hộp, sạc về ngăn sạc.
- Trẻ cất đồ chơi vào thùng, đẩy thùng vào gầm kệ; người lớn chỉ kiểm tra lại.
- Gấp chăn mỏng cho vào đôn hoặc rổ.
- Giấy tờ trong ngày bỏ vào giỏ thư; cuối tuần xử lý một lần.
- Kéo rèm, tắt đèn trần, để lại một đèn nhỏ; phòng sẵn sàng cho sáng hôm sau.
Nếu bước nào thường bị bỏ qua, đó là dấu hiệu chỗ cất cho món đồ đó chưa thuận tay. Thay vì cố kỷ luật hơn, hãy dời chỗ cất lại gần hơn; đó là cách sửa bền nhất.
Mười phút là con số tham khảo cho một phòng khách đã có đủ chỗ cất. Nếu dọn tối nào cũng mất nửa giờ, vấn đề không nằm ở người dọn mà ở số đồ hoặc vị trí tủ; quay lại mục tỉ lệ tủ kín và trạm để đồ ở cửa trước khi tự trách mình.
Gọn mà không lạnh: giữ hơi ấm bằng chất liệu và ánh sáng
Bớt đồ và giấu đồ quá tay dễ làm phòng khách giống sảnh chờ. Hơi ấm không đến từ số lượng đồ mà từ cảm giác chạm, ánh sáng và vài dấu vết sinh hoạt có chủ ý. Một số cặp lựa chọn thường gặp:
| Thành phần | Dễ thành lạnh khi | Giữ được ấm khi |
|---|---|---|
| Mặt tủ, kệ | Toàn bề mặt bóng một màu, cánh trắng phẳng kín cả mảng tường | Có một phần gỗ vân hoặc bề mặt mờ, vài chỗ chuyển màu nhẹ |
| Vải | Sofa da bóng, không gối, không thảm | Gối vải dày, một tấm thảm sợi tự nhiên hoặc len, rèm vải rủ |
| Ánh sáng | Chỉ một đèn trần trắng lạnh | Thêm hai, ba đèn thấp ánh vàng ấm cho buổi tối |
| Đồ bày | Không có gì, hoặc bày đồ trang trí đồng bộ như trong cửa hàng | Vài món có câu chuyện: sách đang đọc, đồ gốm, ảnh gia đình |
| Cây xanh | Không có, hoặc cây giả phủ bụi | Một hai chậu khoẻ, đặt chỗ có sáng |
Nguyên tắc chung: giấu những thứ lặt vặt, để lộ những thứ có ý nghĩa. Một chồng sách đang đọc trên bàn trà khác hẳn một chồng giấy tờ chưa xử lý, dù về thể tích chúng như nhau. Khi thấy phòng đã gọn mà vẫn thiếu sức sống, hãy thêm chất liệu mềm và ánh sáng ấm trước khi thêm đồ.
Câu hỏi thường gặp
Phòng khách tối giản có hợp với gia đình có trẻ nhỏ không?
Hợp nếu hiểu tối giản là ít đồ thừa và nhiều chỗ cất kín, không phải là không có gì. Trẻ nhỏ cần sàn trống để chơi và thùng đồ chơi tự cất được, hai thứ đó lại chính là nền tảng của một phòng khách gọn.
Kệ tivi nên chọn loại có cánh hay để hở?
Phần chứa thiết bị và đồ lặt vặt nên có cánh hoặc ngăn kéo để che dây và bụi; có thể chừa một phần nhỏ để hở cho loa hoặc vài cuốn sách. Thiết bị trong tủ kín cần khe thoáng để không nóng.
Làm sao giấu bộ phát wifi mà không yếu sóng?
Đặt trong ngăn có cánh gỗ, không kim loại, có khe hở, ở độ cao ngang tủ thấp trở lên và không bị vật dày che kín. Tránh nhét vào góc sâu sau tủ sắt hay sau bể cá, vì kim loại và nước làm sóng suy giảm rõ.
Đóng tủ âm tường cho phòng khách có nên không?
Tủ âm tường hoặc tủ đóng sát trần cho nhiều chỗ cất và mặt phẳng liền, hợp với nhà ở lâu dài. Nhà thuê hoặc nhà sắp đổi bố cục thì tủ rời linh hoạt hơn. Khi đóng, nên chừa khoang thông gió cho thiết bị điện.
Có nên dùng hộp, giỏ đồng bộ để nhìn gọn hơn không?
Hộp đồng bộ giúp kệ hở trông gọn, nhưng chỉ nên mua sau khi đã biết sẽ cất gì, kích thước bao nhiêu. Mua trước dễ dẫn tới hộp không vừa ngăn, hoặc thêm một lớp đồ trang trí mới cần chỗ để.