Một món đồ tháo rời được lắp đúng thứ tự, đủ chốt gỗ, siết ốc vừa lực, kiểm vuông trước khi đóng tấm hậu và neo vào tường thì có thể chắc chắn không kém đồ lắp sẵn. Phần lớn những chiếc kệ, tủ lắp ráp bị lung lay sau vài tháng không phải do vật liệu kém mà do lắp sai: vặn quá lực làm toác lỗ ván, quên chốt gỗ, tấm hậu đóng thiếu đinh hoặc lắp khi khung đang lệch.
Đồ tháo rời phổ biến vì dễ vận chuyển, qua được thang máy và cầu thang hẹp, giá thường mềm hơn. Bài này dành cho người tự lắp ở nhà: chuẩn bị gì trước khi mở hộp, cần dụng cụ nào, hiểu các loại liên kết, thứ tự lắp và cách kiểm vuông, những lỗi hay gặp, cách xử lý lỗ vít đã toác, và khi nào nên gọi thợ thay vì tự làm.
Trước khi mở hộp
Mười phút chuẩn bị giúp tiết kiệm cả tiếng tháo ra lắp lại:
- Chọn chỗ lắp gần nơi đặt cuối cùng. Tủ cao lắp xong rất nặng và cồng kềnh, có khi không xoay qua cửa phòng được nữa. Tốt nhất lắp ngay trong phòng sẽ đặt, chừa đủ khoảng trống để dựng tủ từ tư thế nằm lên đứng: chiều cao trần phải lớn hơn đường chéo của thân tủ khi dựng.
- Trải tấm bìa carton hoặc chăn cũ lên sàn để không trầy sàn và không trầy mặt ván.
- Đọc hết bản hướng dẫn một lượt trước khi bắt đầu, xem có bao nhiêu bước, bước nào cần hai người, chỗ nào phải lắp phụ kiện trước khi ghép khung.
- Đếm phụ kiện theo danh sách trong bản hướng dẫn, chia vào các khay hoặc nắp hộp theo loại. Thiếu một loại ốc thì hỏi người bán ngay, đừng thay bằng ốc khác cỡ.
- Xếp tấm ván theo mã in hoặc dán trên cạnh, xác định mặt đẹp, mặt trong, cạnh có dán chỉ và cạnh để trơn.
Với tủ quần áo cao, tủ có cánh lớn hoặc giường, nên luôn có hai người. Một người giữ tấm ván đứng thẳng trong khi người kia bắt ốc, an toàn hơn và cũng ít làm lệch khung hơn.
Dụng cụ cần và không nên dùng
Lục giác và tua vít đi kèm. Đủ để lắp, nhưng tay cầm nhỏ, lắp tủ lớn mỏi tay. Một bộ tua vít tay có cán to và đầu vít đúng cỡ giúp siết đều, không trượt đầu làm toét mũ vít.
Máy bắt vít có chỉnh lực. Tiết kiệm sức khi có nhiều vít, nhưng phải để mức lực thấp và chỉ dùng để vặn vít vào gần hết, vài vòng cuối siết bằng tay. Máy để lực cao là nguyên nhân hàng đầu làm toác lỗ vít trên ván dăm và MDF.
Búa cao su hoặc khối gỗ đệm. Dùng để gõ chốt gỗ vào lỗ và gõ khít các tấm ván. Gõ búa sắt trực tiếp lên ván sẽ làm móp cạnh và bong lớp phủ.
Thước cuộn và thước thuỷ nhỏ. Để đo chéo kiểm vuông khung và kiểm thăng bằng khi đặt tủ.
Keo dán gỗ (tuỳ chọn). Một giọt keo vào lỗ chốt gỗ giúp liên kết chắc hơn với món đồ sẽ không bao giờ tháo. Nhưng có keo thì sau này không tháo ra chuyển nhà được, nên cân nhắc.
Không nên dùng. Kìm vặn ốc thay lục giác, dao thay tua vít, đinh thay vít khi thiếu phụ kiện. Những thay thế tạm này thường là điểm hỏng đầu tiên của món đồ.
Hiểu các loại liên kết trong đồ tháo rời
Mỗi loại liên kết có chức năng riêng. Hiểu chức năng sẽ biết vì sao không nên bỏ qua bất cứ chi tiết nào:
| Liên kết | Hình dạng | Chức năng | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|---|
| Ốc cam và chốt cam | Ốc tròn có rãnh xoay đặt trong lỗ trên mặt ván, chốt ren vặn vào cạnh tấm kia | Kéo hai tấm ván ép sát nhau, tháo lắp được nhiều lần | Xoay cam ngược chiều, cam chưa ăn vào đầu chốt đã siết |
| Chốt gỗ tròn | Thanh gỗ nhỏ có rãnh, cắm vào lỗ ở cạnh và mặt ván | Định vị và chịu lực cắt, giữ tấm ván không trượt | Bỏ quên vì nghĩ là phụ, khiến khung lệch và lung lay |
| Vít gỗ | Vít ren thưa bắt thẳng vào ván | Bắt bản lề, ray, tay nắm, liên kết phụ | Siết quá lực làm toác lỗ, bắt lệch góc làm ván nứt |
| Bulông và ốc cấy ren | Ốc có ren trong chôn sẵn trong ván, bulông vặn vào | Liên kết chịu lực lớn, như chân giường, chân bàn | Vặn lệch ren, không siết lại sau vài tuần |
| Tấm hậu và đinh hoặc rãnh | Tấm ván mỏng đóng đinh hoặc lùa vào rãnh phía sau | Giữ khung không xô lệch thành hình bình hành | Đóng thiếu đinh, đóng khi khung chưa vuông |
Tấm hậu mỏng trông không quan trọng nhưng thực ra là bộ phận chống xô lệch chính của tủ và kệ. Đóng đủ đinh theo hướng dẫn, nhất là ở các góc và dọc các đợt ngang.
Thứ tự lắp và kiểm vuông trước khi đóng tấm hậu
Hầu hết bản hướng dẫn đi theo thứ tự: lắp phụ kiện lên từng tấm (ốc cam, chốt, ray ngăn kéo, đế chân) khi tấm còn nằm, rồi ghép khung, kiểm vuông, đóng tấm hậu, dựng đứng, lắp đợt, cánh và ngăn kéo sau cùng. Lắp ray và bản lề lên tấm ván khi còn nằm phẳng dễ và chính xác hơn rất nhiều so với chui vào trong tủ đã dựng.
Sau khi ghép xong khung, trước khi đóng tấm hậu, đo hai đường chéo của thân tủ từ góc này sang góc đối diện. Hai đường chéo bằng nhau thì khung vuông. Nếu lệch, đẩy nhẹ góc dài hơn về phía trong cho tới khi hai số đo bằng nhau rồi mới đóng tấm hậu. Tấm hậu đóng khi khung lệch sẽ khoá luôn độ lệch đó, cánh tủ sau này sẽ không khép đều, ngăn kéo cọ.
Khi dựng tủ đứng dậy, hai người nâng từ phía đầu tủ, tránh để toàn bộ trọng lượng dồn vào một góc chân trên sàn vì có thể làm bung mối nối dưới. Đặt tủ vào vị trí, dùng thước thuỷ kiểm thăng bằng, chỉnh chân tăng chỉnh hoặc kê đệm nếu sàn lệch. Chỉ khi tủ đã thăng bằng mới chỉnh bản lề cánh, vì sàn lệch làm cánh lệch theo.
Những lỗi làm đồ lắp ráp lung lay
Siết quá lực. Ván dăm và MDF có lõi là sợi gỗ ép, ren vít ăn vào lõi này. Siết quá tay, ren cắt vụn lõi, vít quay tít không vào nữa. Siết tới khi cảm thấy cứng tay rồi thêm chút nữa là đủ.
Bỏ chốt gỗ. Chốt gỗ định vị và chịu lực cắt; ốc cam chỉ kéo hai tấm sát nhau. Thiếu chốt, mọi lực đẩy ngang dồn vào ốc cam, lâu ngày cam lỏng.
Lắp ngược mặt hoặc ngược đầu tấm ván. Lỗ khoan không thẳng hàng, người lắp cố ép vít vào, tạo lỗ mới hoặc vít chéo. Kiểm vị trí lỗ và mặt dán cạnh trước mỗi lần bắt.
Đứng hoặc ngồi lên đồ khi đang lắp. Đứng lên tấm ván để với chỗ cao, ngồi lên khung giường chưa siết hết ốc là cách nhanh nhất làm bung liên kết.
Không siết lại sau vài tuần. Gỗ và ván co giãn theo độ ẩm, đồ mới dùng có độ lún nhất định. Siết lại toàn bộ ốc cam và bulông sau vài tuần đầu và định kỳ mỗi năm.
Kéo lê đồ đã lắp. Đẩy tủ đầy đồ trượt trên sàn tạo lực xoắn lên chân và mối nối dưới. Muốn di chuyển, lấy đồ ra, nhấc lên.
Lỗ vít bị toác và cánh, ngăn kéo lệch: sửa ở mức nào
Lỗ vít toác nhẹ, vít vẫn ăn nhưng lỏng, có thể chữa bằng cách nhét vài que tăm gỗ hoặc một đoạn chốt gỗ nhỏ có quét keo vào lỗ, để keo khô hẳn, cắt bằng mặt rồi bắt vít lại. Với bản lề, có thể dịch nhẹ vị trí sang lỗ mới nếu đế bản lề cho phép. Lỗ toác nặng, ván vỡ quanh lỗ, nhất là ở điểm chịu lực như chân giường hay vai tủ, thì nên hỏi người bán phụ tùng thay tấm mới, vì miếng vá không đủ chịu lực lâu dài.
Cánh tủ lệch, khép không đều, thường chỉnh được bằng ba vít trên bản lề bật: một vít chỉnh lên xuống, một vít chỉnh sang trái phải, một vít chỉnh vào ra. Chỉnh từng chút một, mỗi lần nửa vòng, rồi đóng thử. Ngăn kéo cọ hoặc không đóng hết thường do ray hai bên không song song hoặc thân tủ không vuông; đo lại khoảng cách ray ở phía trước và phía sau.
Ván đã phồng vì ngấm nước, cạnh dán bong, hoặc liên kết hỏng ở nhiều điểm cùng lúc là dấu hiệu món đồ đã tới giới hạn. Lúc đó cần cân nhắc thay thế thay vì tiếp tục vá.
Giường, bàn và ghế lắp ráp: những điểm khác với tủ kệ
Giường tháo rời chịu lực động mỗi đêm khi người nằm trở mình, nên liên kết thường là bulông lớn vặn vào ốc cấy ren hoặc pát sắt móc vào nhau, không phải ốc cam. Siết bulông chân giường theo đường chéo, mỗi góc một ít rồi quay lại siết tiếp, thay vì siết chặt hẳn một góc rồi mới sang góc khác; làm vậy khung không bị kéo lệch. Thanh đỡ giữa và chân đỡ giữa phải lắp đủ và chạm sàn, nếu không phản đỡ nệm võng ở giữa, khung kêu khi trở mình.
Bàn lắp ráp, nhất là bàn ăn và bàn làm việc, hay lung lay ở chân. Chân bắt vào mặt bàn bằng bát sắt hoặc ốc cấy nên cần siết đều bốn chân khi bàn đã lật ngửa, rồi lật lại đặt lên sàn phẳng, kiểm xem có chân nào kênh. Bàn có thanh giằng giữa các chân thì lắp thanh giằng trước khi siết hẳn chân. Bàn nâng hạ có khung thép và mô tơ nên làm đúng thứ tự trong hướng dẫn, kiểm dây điện không bị kẹp vào khung khi nâng lên hạ xuống.
Ghế lắp ráp có ít liên kết hơn nhưng chịu lực bẩy lớn nhất khi người ngồi ngả ra sau. Kiểm từng ốc ở chỗ chân nối mặt ngồi và tựa lưng, siết lại sau vài tuần đầu. Với ghế văn phòng, ống hơi nâng hạ thường chỉ cắm ép vào chân sao và mặt ngồi; ấn mạnh cho khít, không cần và không nên gõ búa sắt.
Neo chống lật và khi nào nên gọi thợ
Bước cuối cùng của mọi tủ, kệ cao là neo vào tường. Đây không phải tuỳ chọn, nhất là nhà có trẻ nhỏ hay leo trèo:
- Dùng bộ neo đi kèm hoặc dây đai, ke chống lật phù hợp loại tường. Tường gạch, tường bê tông, vách thạch cao cần loại tắc kê và vít khác nhau.
- Tránh khoan vào đường điện, ống nước âm tường. Nếu không chắc vị trí, hỏi lại bản vẽ điện nước hoặc dùng máy dò.
- Tủ quá cao, nặng, sát trần, hoặc phải neo vào vách thạch cao, tốt nhất nhờ thợ có kinh nghiệm.
- Đồ có điện như tủ có đèn, giường có ổ cắm, bàn nâng hạ điện: phần điện nên để thợ có chuyên môn đấu nối.
- Đồ có mặt kính lớn, mặt đá nặng: rủi ro vỡ khi nâng lắp, nên để đội lắp đặt của người bán hoặc thợ làm.
- Giường tầng, giường gác: kết cấu chịu tải trên cao, lắp sai một liên kết là nguy hiểm; nếu tự lắp, kiểm đi kiểm lại từng ốc theo hướng dẫn.
Tự lắp đồ tháo rời là việc vừa sức với phần lớn người có chút kiên nhẫn. Nhưng tiết kiệm công lắp không đáng nếu đánh đổi bằng một tủ cao lắc lư cạnh giường ngủ của trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Lắp tủ quần áo cao một mình được không?
Có thể lắp từng phần một mình, nhưng bước dựng tủ từ nằm lên đứng và lắp cánh lớn nên có hai người. Tủ cao khi dựng dễ đổ ngang hoặc làm bung mối nối dưới nếu một người nâng. Cánh lớn cũng cần người giữ trong khi người kia bắt bản lề.
Có nên bôi keo vào chốt gỗ không?
Nên với đồ biết trước sẽ không tháo ra, như kệ cố định trong nhà riêng, vì keo giúp liên kết chắc hơn. Không nên với đồ có thể phải chuyển nhà, nhà thuê hoặc đồ cần thay thế phụ tùng, vì có keo thì tháo ra sẽ làm hỏng ván.
Mất bản hướng dẫn lắp thì làm thế nào?
Hỏi lại người bán hoặc nhà sản xuất, nhiều nơi có bản điện tử theo mã sản phẩm. Nếu không có, chụp ảnh từng tấm ván và vị trí lỗ trước khi lắp, đặt các tấm theo hình dạng thân tủ để suy ra thứ tự. Không ép vít vào chỗ không có lỗ sẵn.
Tháo đồ lắp ráp để chuyển nhà có làm yếu đồ không?
Mỗi lần tháo lắp đều làm lỗ vít trên ván dăm và MDF yếu đi một chút. Thường đồ chịu được một vài lần tháo lắp nếu làm cẩn thận, siết vừa lực. Ghi chú, chụp ảnh và cho ốc từng bộ phận vào túi riêng để lắp lại đúng chỗ.
Ốc cam bị xoay tròn không siết được là sao?
Có thể cam chưa ăn vào đầu chốt cam, hoặc chốt cam bị lỏng trong tấm ván đối diện. Kiểm xem chốt đã vặn hết vào cạnh ván chưa, xoay cam đúng chiều chỉ dẫn. Nếu lỗ chốt cam đã toác, xử lý lỗ như lỗ vít toác hoặc thay tấm ván.
Sau khi lắp xong có cần kiểm lại gì không?
Sau vài tuần sử dụng, siết lại toàn bộ ốc cam và bulông, kiểm cánh và ngăn kéo, kiểm lại dây neo tường. Định kỳ mỗi năm kiểm một lần, nhất là sau mùa nồm ẩm khi ván và gỗ co giãn nhiều.