Đồ nội thất cũ đáng mua nhất là đồ gỗ tự nhiên khung mộng, đồ kim loại và đồ có bề mặt cứng, vì những thứ này kiểm được bằng mắt và tay, hư phần nào thì sửa phần đó. Đồ nên cân nhắc kỹ hoặc bỏ qua là nệm, sofa và ghế bọc nệm dày, vì bên trong có thể ẩn rệp, nấm mốc và mút đã hỏng mà nhìn ngoài không thấy; cùng với đồ ván công nghiệp đã tháo lắp nhiều lần và đồ dùng cho trẻ nhỏ đời cũ.
Mua đồ cũ từ nhà chuyển đi, quán đóng cửa, văn phòng thanh lý hay chợ đồ cũ có thể giúp gia đình có được món đồ chắc chắn với chi phí thấp hơn đồ mới cùng chất lượng. Nhưng rủi ro cũng thật: mang mọt vào nhà lây sang đồ gỗ khác, mang rệp vào phòng ngủ, hoặc trả tiền vận chuyển nhiều hơn giá món đồ. Bài này đi từ chọn món, cách kiểm từng nguy cơ, đến việc cần làm khi đưa đồ về nhà.
Món nào đáng mua cũ, món nào nên mua mới
Xét theo hai câu hỏi: hỏng bên trong có kiểm được không, và hỏng thì sửa có đáng không. Bảng dưới là cách xếp nhóm thường gặp, không thay được việc xem từng món cụ thể:
| Nhóm đồ | Mua cũ | Lý do |
|---|---|---|
| Bàn ăn, tủ, kệ, ghế gỗ tự nhiên khung mộng | Thường đáng | Kiểm được mối ghép, mọt; mài sơn lại, thay ốc được |
| Bàn ghế, kệ khung kim loại | Thường đáng | Kiểm gỉ, mối hàn bằng mắt; sơn lại được |
| Tủ, kệ ván công nghiệp | Cân nhắc | Ván đã tháo lắp nhiều lần dễ toác lỗ vít, ván hút ẩm thì phồng không sửa được |
| Sofa, ghế bành bọc nệm | Rất cân nhắc | Rệp, mạt bụi, mút xẹp ẩn bên trong; bọc lại tốn kém |
| Nệm, đệm ngủ | Nên mua mới | Vệ sinh, rệp và độ lún không kiểm được hết |
| Giường tầng, cũi, ghế ăn trẻ em đời cũ | Nên mua mới hoặc kiểm rất kỹ | Tiêu chuẩn an toàn có thể đã thay đổi, khe hở, lan can, sơn cũ |
| Đồ có mặt đá, mặt kính lớn | Cân nhắc | Nứt chân chim khó thấy; vận chuyển dễ vỡ |
Một món đồ gỗ cũ làm tốt thường bền hơn món mới làm vội. Nhưng nếu chỉ cần dùng tạm hai ba năm, chi phí vận chuyển, sửa và vệ sinh có khi khiến món cũ không còn rẻ.
Kiểm mọt và mối: soi ở đâu, nghe ra sao
Mọt gỗ là côn trùng đục lỗ nhỏ trên bề mặt và để lại bột gỗ mịn như bột mì. Dấu hiệu rõ nhất là lỗ tròn nhỏ cỡ đầu kim đến đầu tăm trên mặt gỗ, mép cạnh, mặt dưới và lưng tủ, kèm bột gỗ đùn ra dưới chân hoặc trong ngăn kéo. Lỗ cũ, cạnh lỗ sẫm màu, không có bột mới có thể là mọt đã chết từ lâu; lỗ có cạnh sáng màu và bột gỗ mới, mịn là dấu hiệu mọt đang hoạt động.
Mang theo đèn pin nhỏ, soi kỹ những chỗ khuất ít được sơn phủ: mặt dưới mặt bàn, mặt trong chân, đáy ngăn kéo, tấm hậu tủ. Mọt thích phần gỗ mềm, gỗ dác gần vỏ cây và những chỗ không có sơn. Gõ nhẹ bằng khớp ngón tay dọc theo chân và thanh ngang: gỗ chắc nghe đanh, gỗ bị đục rỗng bên trong nghe bộp, có khi ấn móng tay vào là lún.
Mối khác mọt: mối đi theo đường đất từ sàn, tường lên, ăn gỗ từ trong ra, để lại lớp vỏ mỏng bên ngoài và những đường bùn khô. Đồ để ở kho, tầng trệt ẩm hay sát tường đất dễ bị mối hơn. Thấy đường đất, gỗ mủn, lớp sơn phồng như có khoang rỗng bên dưới thì nên bỏ qua món đó, vì mang về có thể kéo theo nguy cơ cho cả nhà. Việc xử lý mối, mọt bằng hoá chất nên để đơn vị có chuyên môn làm, không tự pha thuốc.
Rệp và côn trùng trong đồ bọc nệm
Rệp giường là côn trùng nhỏ, dẹt, màu nâu, sống ở khe hở và đường may, ban đêm ra hút máu người. Chúng không chỉ sống trong nệm mà còn trong sofa, ghế bọc nệm, khe giường gỗ và mặt sau đầu giường. Một chiếc sofa cũ mang rệp về có thể khiến cả nhà mất nhiều tháng và tốn đáng kể để xử lý.
Khi xem đồ bọc nệm, lật đệm ra, soi đèn pin dọc các đường may, đường viền, góc đệm, khe giữa tựa lưng và mặt ngồi, mặt dưới có lớp vải lót. Dấu hiệu cần dừng lại: những đốm đen nhỏ như đầu bút bi trên vải (phân rệp), vết máu nâu nhỏ, vỏ lột mỏng màu vàng nhạt, hoặc chính con rệp. Mùi ngai ngái, hơi ngọt khó tả ở khe đệm cũng là dấu hiệu nên cảnh giác.
Mạt bụi và nấm mốc khó thấy hơn. Mút đã ngấm ẩm thường có mùi mốc, sờ thấy cứng hoặc vụn khi bóp, vải có đốm loang. Người trong nhà có cơ địa dị ứng hay hen nên tránh đồ bọc nệm cũ. Nếu vẫn muốn giữ một chiếc sofa cũ vì khung gỗ quý, hãy tính ngay từ đầu chi phí lột hết lớp bọc, thay mút mới và bọc lại; khi đó món đồ chỉ còn giá trị ở phần khung.
Kiểm khung, mối ghép và dấu hiệu ngấm nước
Sau khi loại trừ mọt và rệp, phần còn lại là kiểm xem món đồ có còn chắc và có đáng sửa không:
- Lắc thử theo mọi hướng: bàn, ghế, tủ đặt trên sàn phẳng, đẩy ngang và đẩy chéo. Lắc nhẹ do ốc lỏng thì siết lại được; lắc do mộng gãy, chân nứt dọc thớ thì sửa tốn công.
- Nhìn mối ghép: khe hở ở mộng, keo cũ nứt, đinh đóng chữa cháy chỗ mộng đã lỏng, ke sắt bắt thêm là dấu hiệu từng hỏng và đã được vá.
- Tìm dấu ngấm nước: chân tủ sẫm màu, sơn bong thành mảng từ dưới lên, ván phồng ở chân, vệt loang có viền. Đồ ván công nghiệp ngấm nước gần như không phục hồi được.
- Kiểm cong vênh: đặt thước hoặc mắt nhìn dọc mặt bàn, cánh tủ. Cánh tủ vênh đóng không khít, mặt bàn cong có thể do gỗ chưa ổn định hoặc từng để chỗ ẩm.
- Mở hết ngăn kéo, cánh tủ: ray kẹt, bản lề xệ thì thay được; thùng ngăn kéo bung, đáy ngăn kéo gãy thì cân nhắc.
- Hỏi lịch sử: dùng bao lâu, để ở đâu, đã tháo lắp, chuyển nhà mấy lần. Đồ quán, văn phòng thường bị dùng mạnh hơn đồ gia đình.
Món nào chỉ cần siết ốc, thay bản lề, mài sơn lại là món đáng giá. Món cần thay chân, làm lại mộng thì nên hỏi thợ mộc ước lượng trước khi trả tiền.
Tính đủ chi phí: vận chuyển, tháo lắp và sửa
Đồ cũ thường nặng hơn đồ mới cùng cỡ, nhất là đồ gỗ tự nhiên đặc, và người bán đồ cũ thường không giao hàng. Bạn phải tự thuê xe, người bốc vác, có khi phải tháo rời rồi lắp lại. Ở nhà ống nhiều tầng hay chung cư không có thang máy chở hàng, công khiêng lên tầng có thể đáng kể.
Ví dụ giả định: một chiếc tủ gỗ cũ mua với giá bằng một phần ba tủ mới tương đương. Cộng thêm thuê xe tải nhỏ, hai người bốc vác lên tầng bốn, thợ tháo lắp, thay bộ bản lề và mài sơn lại mặt ngoài, tổng chi có thể lên tới hơn nửa giá tủ mới. Món đồ vẫn có thể đáng mua nếu chất gỗ và kết cấu tốt hơn hẳn, nhưng không còn là món hời như lúc nhìn giá ban đầu.
Cách làm hợp lý là lập một danh sách các khoản trước khi chốt: vận chuyển, bốc vác, tháo lắp, phụ kiện thay, sơn sửa, vệ sinh hoặc xử lý côn trùng nếu cần. Hỏi người bán có cho xem lại trước khi trả hết tiền không, có hỗ trợ tháo không. Với đồ thanh lý từ văn phòng, quán xá, thường phải chuyển đi trong thời hạn ngắn, nên chuẩn bị xe và người trước.
Hỏi người bán gì, và xem đồ vào lúc nào
Đồ cũ hầu như không có bảo hành, nên mọi thứ cần biết phải hỏi và xem trước khi trả tiền. Hẹn xem đồ vào ban ngày, ở chỗ đủ sáng; xem trong kho tối hay buổi tối dưới đèn vàng rất khó thấy vết loang, lỗ mọt và độ lệch màu. Nếu đồ đang chất chồng, nhờ người bán kéo ra chỗ trống để lật, mở hết các cánh và ngăn. Người bán ngại cho lật mặt dưới hay mở ngăn là một tín hiệu nên cân nhắc.
Những câu nên hỏi: món đồ đã dùng bao lâu và ở phòng nào, tầng mấy, có từng để ở chỗ ẩm hay gần nhà vệ sinh không; đã từng sửa, sơn lại hay thay bộ phận nào chưa; nhà có từng xử lý mối, mọt, rệp không; vì sao thanh lý. Câu trả lời không phải lúc nào cũng thật, nhưng sự lúng túng hoặc mâu thuẫn giữa lời kể và dấu vết trên đồ nói lên nhiều điều. Một chiếc tủ được kể là "để phòng khách, ít dùng" mà chân tủ sẫm màu và phồng ván thì rõ ràng từng đứng ở chỗ ẩm.
Đồ thanh lý của quán ăn, quán cà phê thường bị dùng với cường độ cao hơn nhiều so với đồ gia đình, bề mặt có thể ngấm dầu mỡ, ghế bị kéo lê hằng ngày. Đồ thanh lý của khách sạn, văn phòng thường đồng bộ và số lượng nhiều, hợp khi cần nhiều món giống nhau. Với bất kỳ nguồn nào, nên chụp ảnh tình trạng lúc xem và thoả thuận rõ bằng tin nhắn về giá, thời gian lấy hàng, ai tháo dỡ, để tránh hiểu lầm khi đến lấy.
Đưa đồ cũ về nhà: làm gì trước khi đặt vào phòng
Kể cả khi đã kiểm kỹ, vẫn nên coi đồ cũ là chưa sạch cho tới khi qua mấy bước sau:
- Để tạm ở khu tách biệt như ban công, sân, nhà xe vài ngày, không đưa thẳng vào phòng ngủ hay đặt sát đồ gỗ khác. Quan sát xem có bột gỗ mới đùn ra không.
- Hút bụi kỹ mọi khe, góc, mặt dưới, đáy ngăn kéo. Bỏ túi bụi của máy hút ra ngoài ngay sau khi hút, buộc kín.
- Lau bằng chất tẩy nhẹ phù hợp bề mặt, không trộn các loại chất tẩy với nhau. Để khô hoàn toàn ở chỗ thoáng, không phơi nắng gắt trực tiếp đồ gỗ vì dễ nứt.
- Đồ bọc vải có vỏ tháo được thì giặt ở nhiệt độ vải cho phép; vỏ không tháo được thì nhờ dịch vụ vệ sinh sofa, nệm chuyên nghiệp.
- Nếu thấy dấu hiệu mọt, mối, rệp sau khi đưa về, cách ly ngay món đó và liên hệ đơn vị xử lý côn trùng có chuyên môn, không tự pha hoá chất.
- Siết lại ốc, thay phụ kiện hỏng, neo chống lật với tủ, kệ cao trước khi xếp đồ lên.
Bước để tạm ở khu tách biệt rất dễ bị bỏ qua vì nhà chật. Nhưng vài ngày chờ có thể tránh được việc mọt lan sang tủ bếp hay rệp lan sang giường.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mua nệm cũ nếu nhìn còn rất mới?
Không nên, kể cả khi vỏ nệm còn sạch. Bên trong nệm có thể đã lún không đều theo dáng người nằm trước, ngấm mồ hôi, chứa mạt bụi hoặc rệp mà không thể kiểm hết bằng mắt. Nệm là món tiếp xúc trực tiếp với cơ thể nhiều giờ mỗi ngày nên lợi ích tiết kiệm thường không bù được rủi ro.
Đồ gỗ cũ có lỗ mọt nhưng không thấy bột gỗ mới thì sao?
Có thể mọt đã chết hoặc đã bỏ đi từ lâu, nhưng không thể chắc chắn. Nếu muốn mua, để món đồ ở khu tách biệt vài tuần, đặt một tờ giấy sẫm màu bên dưới để theo dõi bột gỗ mới. Nếu bột tiếp tục rơi, cần đơn vị chuyên môn xử lý trước khi đưa vào nhà.
Mua tủ ván công nghiệp cũ có đáng không?
Chỉ đáng khi tủ chưa từng tháo lắp hoặc chỉ tháo một lần, ván không phồng ở chân, lỗ vít còn chắc. Ván công nghiệp mỗi lần tháo lắp đều làm lỗ vít yếu đi; ván đã ngấm nước thì không phục hồi được. Với tủ ván cũ, nên kiểm kỹ chân tủ và các điểm liên kết trước khi quyết định.
Đồ cũ của văn phòng có hợp dùng trong nhà không?
Bàn làm việc, tủ hồ sơ, kệ sắt văn phòng thường chắc và có thể hợp với góc làm việc tại nhà. Ghế văn phòng cũ cần kiểm piston nâng hạ, bánh xe và lưới tựa. Lưu ý đồ văn phòng thường có kích thước lớn và kiểu dáng đơn giản, nên đo trước chỗ đặt và nghĩ cách phối với đồ còn lại trong nhà.
Làm sao biết bàn gỗ cũ có phải gỗ tự nhiên?
Lật mặt dưới và nhìn đầu gỗ, mép cạnh. Gỗ tự nhiên có vân chạy liên tục từ mặt trên xuống cạnh, đầu gỗ thấy vòng vân. Ván phủ veneer hoặc phủ giấy vân gỗ thường có lớp nẹp ở cạnh và lõi ván lộ ở mặt dưới hoặc lỗ khoan. Có bài riêng hướng dẫn chi tiết cách nhận biết các loại này.
Có nên mua giường tầng cũ cho con?
Cần rất thận trọng. Giường tầng cũ có thể thiếu lan can đủ cao, khe hở lan can rộng có nguy cơ kẹt đầu, thang lỏng, ốc mất. Nếu vẫn mua, kiểm từng mối nối, lan can bốn phía tầng trên, độ chắc của thang và phản đỡ nệm, và chỉ cho trẻ đủ tuổi theo khuyến cáo của nhà sản xuất ngủ tầng trên.