Tự làm nội thất hợp lý khi phần lớn công việc là chọn và kê đồ rời, không đổi hệ điện chiếu sáng, không làm trần và ít đồ đóng âm tường; nên thuê thiết kế khi nhà có nhiều tủ đóng theo kích thước, phải dời ổ điện, làm trần, thay đổi công năng phòng, hoặc khi bạn không có thời gian theo sát công trình. Ranh giới không nằm ở diện tích nhà mà ở số quyết định kỹ thuật phải đưa ra và cái giá của một lần sai.
Giữa hai đầu còn những cách làm lai: thuê vẽ mặt bằng bố trí rồi tự mua đồ, thuê tư vấn vài buổi, hoặc thuê thiết kế rồi tự chọn thợ. Bài này so sánh các lựa chọn, chỉ ra chi phí ẩn của việc tự làm, và đưa một bảng câu hỏi để bạn tự xếp mình vào đúng nhóm.
Ba cách làm phổ biến đặt cạnh nhau
Bảng so sánh dưới đây không chấm điểm cách nào hơn; mỗi cách hợp với một hoàn cảnh. Cột cuối là rủi ro điển hình mà gia chủ hay gặp:
| Cách làm | Gia chủ phải lo | Hợp với | Rủi ro thường gặp |
|---|---|---|---|
| Tự lo toàn bộ | Đo đạc, bố trí, chọn đồ, tìm thợ, giám sát | Nhà thuê, căn hộ đã hoàn thiện, chủ yếu đồ rời | Sai kích thước, phong cách lệch nhau, mất nhiều thời gian |
| Thuê thiết kế, tự tìm thợ | So giá, chọn nhà thầu, điều phối hai bên | Gia chủ có thời gian, muốn so giá trên một bộ bản vẽ | Thợ làm lệch bản vẽ, hai bên đổ lỗi cho nhau |
| Giao trọn gói thiết kế và thi công | Duyệt phương án, nghiệm thu | Gia chủ bận, nhiều đồ đóng, muốn một đầu mối | Khó so giá, phụ thuộc vào uy tín một đơn vị |
| Cách lai: thuê vẽ bố trí hoặc tư vấn theo buổi | Phần còn lại tự làm | Ngân sách vừa, muốn tránh lỗi lớn nhất | Phần tự làm vẫn cần kỷ luật đo và ghi chép |
Điểm chung: dù chọn cách nào, gia chủ vẫn là người quyết định cuối cùng và nghiệm thu. Thuê thiết kế không có nghĩa giao hết trách nhiệm, mà là mua kinh nghiệm để những quyết định của bạn ít sai hơn.
Khi nào tự làm là lựa chọn hợp lý
Tự làm phát huy tốt nhất khi phần "cứng" của ngôi nhà đã ổn: căn hộ bàn giao hoàn thiện cơ bản có sàn, sơn, đèn, thiết bị vệ sinh; nhà thuê mà bạn không được khoan đục nhiều; hoặc phòng riêng cần làm mới mà không động đến điện nước. Lúc này việc chính là bố trí đồ, chọn màu, chọn vải, và những sai lầm có thể sửa được bằng cách đổi chỗ một chiếc sofa hay trả lại một tấm thảm.
Tự làm cũng hợp khi bạn thật sự thích quá trình: đọc, đo, vẽ tay, đi xem đồ, và có thời gian trải ra vài tháng. Những gia chủ làm tốt thường làm từng phòng, ở thử, rồi mới làm phòng tiếp theo, thay vì mua một lần cho cả nhà. Cách này chậm nhưng ít lãng phí vì mỗi món mua về đều đã được thử trong không gian thật.
Ngoài ra, nếu ngôi nhà chỉ ở vài năm rồi chuyển, đầu tư vào đồ rời mang theo được thường khôn ngoan hơn đầu tư vào tủ đóng cố định. Khi đó vai trò của nhà thiết kế nhỏ đi, và một mặt bằng bố trí bạn tự vẽ cẩn thận có thể là đủ.
Khi nào nên thuê người có nghề
Có những quyết định mà sai một lần thì sửa rất tốn: vị trí ổ cắm, công tắc và đèn đã đi dây âm tường; cao độ trần thạch cao so với dầm và cửa điều hoà; kích thước tủ âm tường vừa khít hốc; khoảng cách các tủ bếp với thiết bị. Nếu ngôi nhà có nhiều hơn vài quyết định loại này, phí thiết kế thường nhỏ hơn chi phí của một lần đục lại tường hay đóng lại một cái tủ.
Các trường hợp nên thuê: nhà ống thiếu sáng cần tổ chức lại công năng theo tầng; căn hộ muốn gộp phòng, đổi phòng ngủ thành phòng làm việc hay mở bếp; nhà có nhiều đồ đóng theo kích thước; gia chủ ở xa hoặc đi làm cả ngày, không thể có mặt khi thợ hỏi. Với việc liên quan đến tường, dầm, sàn, việc thuê người có nghề còn là chuyện an toàn: nhà thiết kế nội thất sẽ biết lúc nào cần mời kỹ sư kết cấu và lúc nào phải xin phép ban quản lý tòa nhà hoặc cơ quan có thẩm quyền theo quy định hiện hành.
Một dấu hiệu dễ nhận: nếu bạn đã thử vẽ mặt bằng mà vẫn không quyết được bàn ăn đặt đâu, tủ áo đặt tường nào, đó là lúc một người nhìn từ ngoài vào giúp được nhiều nhất.
Ví dụ giả định: một căn hộ hai phòng ngủ đi theo ba cách
Hình dung một căn hộ hai phòng ngủ bàn giao hoàn thiện cơ bản, gia đình ba người, cần tủ áo âm tường cho hai phòng, kệ tivi, tủ giày, và muốn thêm đèn hắt trần phòng khách. Đây là tình huống giả định để thấy khác biệt, không phải mẫu chuẩn.
Cách tự lo: gia chủ đo, vẽ tay, hỏi ba xưởng mộc. Mỗi xưởng đề xuất kích thước tủ khác nhau vì mỗi bên đo một kiểu. Phần đèn hắt cần làm trần một đoạn, thợ trần và thợ điện hẹn lệch ngày nhau. Kết quả dùng được, nhưng mất nhiều buổi điều phối và có một tủ phải sửa lại vì vướng điều hoà. Cách thuê thiết kế rồi tự tìm thợ: có bộ bản vẽ thống nhất nên ba xưởng báo giá trên cùng kích thước, so được ngay; gia chủ vẫn phải điều phối lịch thợ nhưng ít tranh luận về "làm thế nào". Cách trọn gói: gia chủ chủ yếu duyệt phương án, chọn vật liệu, nghiệm thu; đổi lại không có báo giá thứ hai để đối chiếu, nên phải đọc báo giá kỹ hơn và giữ lại một phần thanh toán đến khi nghiệm thu.
Trong ví dụ này, điểm quyết định không phải diện tích mà là sự có mặt của đèn hắt trần và ba bộ tủ đóng. Bỏ hai thứ đó đi, căn hộ gần như chỉ còn việc kê đồ rời, và cách tự lo trở nên hợp lý hơn nhiều.
Chi phí ẩn của việc tự làm mà ít ai tính
Thời gian. Một căn hộ hai phòng ngủ tự làm thường đòi hàng chục buổi đi xem đồ, hỏi giá, hẹn thợ, chờ giao hàng. Với ví dụ giả định mỗi buổi mất nửa ngày, tổng thời gian có thể tương đương nhiều tuần làm việc. Nếu thời gian của bạn có giá, đây là chi phí thật.
Sai kích thước. Sofa không lọt cửa thang máy, tủ áo cao hơn trần thực tế sau khi làm trần, giường che mất ổ điện. Mỗi lỗi nhỏ đều dẫn đến đổi trả, sửa đồ hoặc sống chung với nó.
Mua lệch phong cách. Mua từng món ở nhiều nơi trong nhiều tháng dễ ra một căn nhà gồm những món đẹp riêng lẻ nhưng không ăn nhập: ba tông gỗ, bốn loại tay nắm, hai kiểu đèn khác nhiệt độ màu.
Thợ làm theo thói quen thay vì theo ý bạn. Không có bản vẽ, thợ sẽ làm theo cách họ quen, thường là cách nhanh nhất cho họ. Kết quả không sai nhưng không phải điều bạn hình dung.
Thiếu người chịu trách nhiệm tổng. Khi tủ lắp xong mà đèn hắt không có chỗ đi dây, thợ mộc và thợ điện đều có lý của mình. Không ai sai, chỉ có gia chủ chịu.
Cách làm lai: mua đúng phần kinh nghiệm bạn cần
Không nhất thiết phải chọn giữa "tự làm hết" và "thuê trọn gói". Nhiều nhà thiết kế nhận gói nhỏ như vẽ mặt bằng bố trí cho cả nhà, hoặc tư vấn theo buổi tại công trình. Với mặt bằng bố trí có kích thước đồ, lối đi, vị trí ổ điện, bạn đã tránh được nhóm lỗi tốn kém nhất; phần chọn màu, chọn đồ có thể tự làm dần.
Một cách khác là thuê thiết kế cho những phòng khó (bếp, phòng tắm, phòng có tủ đóng lớn) và tự làm những phòng dễ (phòng ngủ phụ, ban công). Hoặc thuê đầy đủ bản vẽ thi công nhưng tự tìm thợ và tự giám sát, chỉ mời nhà thiết kế xuống ở vài mốc quan trọng như lúc đi dây điện, lúc đo lại để sản xuất tủ, lúc lắp đặt.
Khi đặt hàng gói nhỏ, càng cần nói rõ sản phẩm đầu ra: bao nhiêu bản vẽ, có kích thước không, có ghi cao độ ổ điện không, có danh sách đồ gợi ý không. Gói nhỏ mà mơ hồ thì dễ thành vài tấm hình đẹp nhưng không dùng để làm được.
Nếu chọn tự làm: quy trình tối thiểu để ít sai
Tự làm không có nghĩa làm tuỳ hứng. Tám bước dưới đây là khung tối thiểu, áp dụng cho một căn hộ hay một phòng:
- Đo toàn bộ hiện trạng: dài rộng từng phòng, chiều cao trần, dầm, cửa sổ, cửa đi và chiều mở, vị trí ổ điện, công tắc, ống nước, cục nóng điều hoà.
- Vẽ mặt bằng tỷ lệ trên giấy kẻ ô hoặc phần mềm miễn phí, đặt thử đồ bằng hình cắt đúng kích thước.
- Đánh dấu lối đi chính và kiểm tra cửa tủ, cửa phòng, ngăn kéo mở hết không vướng.
- Chọn bảng màu và tông gỗ trước khi mua món đầu tiên, giữ một tấm mẫu để mang theo khi đi xem đồ.
- Đo cửa ra vào, hành lang, thang máy, cầu thang trước khi mua món lớn.
- Làm phần điện, sơn, sàn (nếu có) trước, đồ rời sau.
- Mua đồ theo thứ tự lớn trước, nhỏ sau: giường, sofa, tủ, bàn ăn rồi mới tới đèn, rèm, thảm.
- Ở thử vài tuần trước khi mua thêm, ghi lại chỗ còn vướng.
Nếu đến bước 2 hoặc bước 3 mà bạn thấy quá nhiều điểm không chắc, đó là tín hiệu nên mua thêm một gói tư vấn nhỏ trước khi tiêu tiền vào đồ.
Bảng tự hỏi: bạn đang ở nhóm nào?
Trả lời có hoặc không cho từng câu. Càng nhiều câu "có", càng nên cân nhắc thuê người có nghề ít nhất cho một phần việc:
- Nhà có cần dời, thêm ổ điện, công tắc hoặc đèn âm trần không?
- Có làm trần thạch cao, vách ngăn hoặc thay đổi công năng phòng không?
- Có từ ba món đồ đóng theo kích thước trở lên (tủ áo, tủ bếp, kệ tivi, tủ giày âm tường)?
- Bạn có ít hơn vài buổi mỗi tuần để có mặt ở công trình không?
- Bạn đã thử vẽ mặt bằng mà vẫn chưa quyết được bố trí chưa?
- Ngôi nhà dự định ở lâu dài, từ năm năm trở lên không?
- Trong nhà có người già, trẻ nhỏ hoặc người cần lối đi đặc biệt không?
Đây không phải phép chấm điểm; nó chỉ giúp bạn nhìn thấy số quyết định kỹ thuật đang chờ mình. Một câu "có" ở dòng đầu tiên đôi khi đủ lý do để thuê người vẽ phần điện chiếu sáng, còn lại vẫn tự làm được.
Câu hỏi thường gặp
Phần mềm vẽ nội thất miễn phí có đủ để tự thiết kế không?
Đủ để bố trí mặt bằng và hình dung khối, màu. Chỗ yếu là phần mềm không biết hiện trạng thật của nhà bạn: dầm, ống, độ lệch tường. Kết quả chỉ chính xác bằng số đo bạn nhập vào, nên bước đo kỹ vẫn quan trọng hơn phần mềm nào.
Thuê thiết kế rồi có cần thuê thêm người giám sát không?
Với nội thất căn hộ thông thường, giám sát tác giả của nhà thiết kế cộng với việc gia chủ có mặt ở các mốc chính thường là đủ. Khi có hạng mục xây dựng, điện nước lớn hoặc nhà phố cải tạo nhiều, việc thuê thêm người giám sát độc lập là đáng cân nhắc.
Có thể tự làm phần nào để giảm chi phí khi đã thuê trọn gói?
Đồ rời như sofa, bàn ăn, đèn trang trí, rèm, thảm là phần dễ tách ra tự mua nhất, miễn bạn giữ đúng kích thước và bảng màu trong bản vẽ. Phần tủ đóng, trần, điện nên để một đầu mối làm để không vỡ trách nhiệm.
Nhà thuê có nên thuê thiết kế không?
Hiếm khi cần thuê trọn gói vì không được khoan đục nhiều và không ở lâu. Một buổi tư vấn bố trí hoặc một mặt bằng gợi ý là đủ. Tiền nên dồn vào đồ rời bền, tháo lắp được để mang theo khi chuyển nhà.
Tự làm có tiết kiệm được nhiều không?
Tiết kiệm phí thiết kế là chắc chắn, nhưng tổng chi phí có thể không giảm nếu phát sinh lỗi kích thước, mua lệch hoặc làm lại. Gia chủ tự làm tiết kiệm được thật thường là người đo kỹ, mua chậm và chấp nhận làm từng phần.
Có nên nhờ người quen làm thợ mộc tự thiết kế luôn không?
Thợ giỏi làm ra sản phẩm tốt nhưng thường thiết kế theo mẫu quen tay. Nếu nhờ, bạn nên tự vẽ hoặc thuê vẽ mặt bằng và mặt đứng tủ có kích thước, rồi để thợ góp ý cách làm. Như vậy ý tưởng là của bạn, kỹ thuật là của thợ.