Phối gỗ, vải và kim loại trong một phòng là phối ba "nhóm màu" khác bản chất: gỗ mang sắc nền ấm hoặc lạnh và vân; vải mang màu cộng bề mặt (mịn, thô, bóng); kim loại mang tông (vàng, bạc, đen) và độ bóng. Phòng hài hoà khi mỗi nhóm có một vai rõ ràng, số loại trong mỗi nhóm được giới hạn, và độ bóng được cân giữa các bề mặt.
Phần lớn hướng dẫn phối màu chỉ nói về màu sơn. Nhưng trong nhà ở, phần lớn màu sắc ta nhìn thấy đến từ vật liệu: sàn gỗ, cửa gỗ, sofa, rèm, tay nắm, chân đèn. Bài này đi qua từng nhóm, các quy tắc thực hành và một bảng kiểm khi đi chọn đồ.
Vì sao phối vật liệu khó hơn phối màu sơn
Màu sơn là một mặt phẳng đồng nhất, chọn theo mã. Vật liệu thì có ba lớp thông tin cùng lúc: màu (nâu, xám, đen), sắc nền (ngả vàng, đỏ, xám, xanh lá) và bề mặt (vân gỗ, sợi vải, độ bóng kim loại). Hai món cùng là "nâu" nhưng một món ngả đỏ, một món ngả xám, đặt cạnh nhau sẽ thấy lệch.
Thêm vào đó, vật liệu thay đổi theo thời gian: gỗ sáng ngả vàng dưới nắng, gỗ tối có thể bạc màu; đồng thau không phủ sẽ xỉn và sẫm dần; vải phai màu ở phần nhận nắng. Một phòng được phối hoàn hảo ngày đầu có thể lệch sau vài năm nếu không tính đến điều này.
Cuối cùng là ánh sáng: gỗ và kim loại phản xạ ánh sáng khác nhau tuỳ độ bóng, nên một bộ vật liệu trông hài hoà dưới đèn showroom có thể khác hẳn dưới ánh sáng nhà mình. Cách chắc chắn nhất luôn là mang mẫu vật liệu về đặt cạnh nhau tại chính căn phòng, xem ở ban ngày và dưới đèn buổi tối.
Gỗ: chọn một tông chủ rồi mới thêm
Gỗ thường là vật liệu chiếm diện tích lớn nhất sau tường: sàn, cửa, tủ, bàn. Một số nguyên tắc hay dùng:
- Một tông chủ: thường là sàn hoặc món gỗ lớn nhất. Đây là "neo" cho các món gỗ khác.
- Cùng sắc nền: gỗ khác tông vẫn hợp nếu cùng ngả ấm (vàng, đỏ) hoặc cùng ngả lạnh (xám). Sồi tự nhiên ngả vàng đi với óc chó ngả nâu ấm; sồi xám tẩy đi với gỗ đen mờ.
- Khác rõ, đừng gần giống: hai tông gỗ nên khác nhau ít nhất hai ba mức sáng–tối. Hai tông nâu chỉ lệch một chút trông như chọn nhầm.
- Tối đa hai đến ba loại: trong một tầm nhìn, hai loại gỗ là an toàn, ba là giới hạn; hơn nữa dễ rối.
- Vân cũng là yếu tố: gỗ vân mạnh (sồi, tần bì) cạnh gỗ vân mịn (óc chó, gỗ sơn) dễ phối hơn hai loại cùng vân mạnh.
- Lặp lại: mỗi tông gỗ nên xuất hiện ít nhất hai lần trong phòng để trông có chủ ý.
Ván phủ vân gỗ (melamine, laminate) cũng tính như gỗ. Lỗi hay gặp là tủ ván phủ vân sồi in đặt cạnh sàn gỗ sồi thật khác sắc nền; khi chọn, nên mang mẫu ván đặt lên chính sàn nhà.
Vải: phối bằng bề mặt nhiều như bằng màu
Vải là lớp mềm của phòng. Sofa, rèm, thảm, gối, ga giường chiếm diện tích lớn và chạm vào cơ thể. Ngoài màu, bề mặt vải (mịn, thô, nổi sợi, nhung) quyết định cảm giác ấm hay mát.
Một màu, nhiều bề mặt. Một phòng tông be có thể rất sống động nếu sofa vải dệt thô, rèm lanh, thảm sợi đan, gối nhung cùng họ màu. Đây là cách các phòng trung tính tránh bị bệt.
Vải đi theo gỗ. Vải màu ấm (be, nâu, kem, đất) hợp gỗ ngả vàng, đỏ; vải màu lạnh (xám xanh, trắng xanh) hợp gỗ xám, gỗ sơn trắng. Vải xám trung tính là cầu nối an toàn.
Hoạ tiết có giới hạn. Một hoạ tiết lớn, một hoạ tiết nhỏ, còn lại trơn hoặc chỉ có bề mặt dệt. Hoạ tiết dùng chung một màu với nhau hoặc với gỗ, kim loại trong phòng.
Tính đến nắng và giặt giũ. Rèm, sofa gần cửa sổ dễ phai; chọn vải có độ bền màu tốt và màu trung bình thay vì đậm rực. Nhà có trẻ nhỏ, thú cưng nên chọn vải có vỏ tháo giặt hoặc dễ lau.
Kim loại: giới hạn số tông và thống nhất độ bóng
Kim loại chiếm diện tích nhỏ (tay nắm, chân đèn, khung tranh, chân bàn, vòi nước) nhưng rất nổi vì phản chiếu ánh sáng. Các tông hay gặp và cách dùng:
| Tông kim loại | Cảm giác | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đồng thau (vàng mờ) | Ấm, cổ điển hoặc hiện đại ấm | Gỗ óc chó, gỗ trầm, xanh rêu, be | Loại không phủ sẽ xỉn dần theo thời gian |
| Đen mờ | Rõ nét, hiện đại, công nghiệp | Hầu hết gỗ, đặc biệt gỗ sáng | Dễ thấy bụi và vết nước |
| Inox, crôm | Mát, sạch, hiện đại | Gỗ xám, trắng, xám lạnh | Bóng gương lộ vân tay |
| Niken mờ, thép xước | Trung tính, dịu | Gần như mọi tông gỗ | Lựa chọn an toàn khi phân vân |
| Đồng đỏ | Ấm, có cá tính | Gỗ tối, gạch, xanh lục | Chỉ nên làm điểm nhấn nhỏ |
Nguyên tắc hay dùng: một tông kim loại chủ đạo, tối đa thêm một tông phụ với vai trò rõ ràng (ví dụ đen mờ cho khung, chân đồ; đồng thau cho tay nắm và đèn). Ba bốn tông kim loại trong một phòng là nguyên nhân phổ biến khiến phòng trông "lắp ghép".
Độ bóng nên thống nhất: tất cả mờ, hoặc tất cả bóng. Tay nắm đồng thau mờ cạnh chân đèn đồng thau bóng gương trông như hai màu khác nhau.
Cân độ bóng giữa các bề mặt
Độ bóng làm vật liệu nổi lên. Bề mặt bóng phản chiếu ánh sáng nên hút mắt; bề mặt mờ lùi lại. Một phòng nhiều bề mặt bóng (tủ bóng, sàn bóng, đá bóng, kim loại bóng) sẽ chói và lộn xộn, đặc biệt dưới đèn âm trần.
Nền mờ, điểm bóng. Cách cân hay dùng là để các mảng lớn (tường, sàn, cánh tủ lớn) mờ hoặc bóng nhẹ, còn bóng dành cho chi tiết nhỏ: một bình gốm men, một chân đèn, một mặt kính bàn.
Gỗ dầu và gỗ sơn bóng. Gỗ hoàn thiện dầu hoặc sơn mờ cho thấy vân rõ, cảm giác ấm, tự nhiên; gỗ sơn PU bóng cao cho cảm giác sang kiểu cũ và dễ lộ vết xước. Trong cùng phòng, nên thống nhất mức bóng của các món gỗ.
Vải cũng có độ bóng. Nhung, satin, da bóng phản sáng; lanh, cotton thô, da lộn hút sáng. Pha một ít vải có ánh giúp phòng trung tính có chiều sâu; quá nhiều sẽ thành sân khấu.
Thực tế khí hậu. Ở nơi nồm ẩm, bề mặt bóng đọng hơi nước dễ thấy hơn; ở nhà nhiều bụi, mặt bóng tối màu lộ bụi rất nhanh. Đây là lý do thực tế để chọn mặt mờ cho các mảng lớn trong nhà Việt.
Phối theo từng phòng: phòng khách, bếp, phòng ngủ, phòng tắm
Phòng khách là nơi cả ba nhóm vật liệu gặp nhau dày nhất: sàn, kệ tivi, bàn trà bằng gỗ; sofa, rèm, thảm bằng vải; chân đèn, khung tranh, chân bàn bằng kim loại. Nên chốt tông gỗ theo sàn, chọn sofa làm mảng vải lớn nhất, rồi để kim loại chỉ một tông lặp lại ở đèn và chân đồ.
Bếp có nhiều kim loại nhất trong nhà: vòi, chậu rửa, tay nắm, thiết bị, hút mùi. Cách giữ gọn là cho thiết bị (bếp, lò, tủ lạnh) một màu trung tính như đen hoặc inox, rồi chọn tay nắm và vòi cùng một tông khác hoặc cùng tông với thiết bị. Gỗ ở bếp thường là bàn ăn và mặt kệ; vải chỉ ở đệm ghế, rèm cửa sổ.
Phòng ngủ thiên về vải: ga gối, rèm, đầu giường bọc, thảm. Vì vậy phòng ngủ là nơi nên dùng nhiều bề mặt vải khác nhau trong cùng họ màu dịu, gỗ một tông cho giường và tủ, kim loại rất ít — chỉ ở đèn đầu giường và tay nắm.
Phòng tắm có kim loại ở vòi, sen, móc treo, khung gương; nên thống nhất một tông và một độ bóng cho tất cả. Gỗ nếu có chỉ ở vùng khô; vải là khăn và thảm chân, chỗ dễ đổi màu theo mùa nhất.
Bảng kiểm khi đi chọn đồ cho một phòng
Trước khi mua thêm một món gỗ, vải hay kim loại, nên làm theo các bước sau:
- Chụp ảnh sàn, cửa, tủ hiện có dưới ánh sáng ban ngày, ghi chú tông gỗ chủ và sắc nền (ngả vàng, đỏ hay xám).
- Liệt kê các tông kim loại đang có trong phòng; nếu đã có hai, món mới phải thuộc một trong hai.
- Đếm số hoạ tiết vải trong cùng tầm nhìn; nếu đã có một lớn và một nhỏ, món mới nên trơn.
- Xin mẫu vật liệu thật (mẫu gỗ, mẫu vải, mẫu tay nắm) và đặt cạnh nhau tại chính căn phòng.
- Xem mẫu ở ba thời điểm: buổi sáng, buổi chiều và dưới đèn buổi tối.
- Kiểm độ bóng: món mới có làm tăng số bề mặt bóng trong phòng không, và nó nằm ở mảng lớn hay chi tiết nhỏ.
- Hỏi thêm về độ bền màu, khả năng chịu nắng, chịu ẩm và cách vệ sinh, vì vật liệu đổi màu theo thời gian.
Bảng kiểm này mất vài phút nhưng tránh được phần lớn những món đồ "đẹp ở cửa hàng mà về nhà không hợp".
Ba bộ vật liệu mẫu dễ áp dụng
Ba bộ dưới đây là ví dụ giả định về cách chia vai trò, có thể dùng làm điểm bắt đầu:
| Bộ | Gỗ | Vải | Kim loại | Cảm giác |
|---|---|---|---|---|
| Ấm, tự nhiên | Sồi tự nhiên (chủ) + óc chó (điểm) | Lanh be, dệt thô kem, nhung nâu đất ở gối | Đồng thau mờ | Ấm, thư thái, hợp căn hộ ít nắng |
| Sáng, mát | Tần bì sáng hoặc sồi tẩy | Cotton trắng ngà, len xám nhạt, lanh xanh xám | Niken mờ hoặc đen mờ mảnh | Thoáng, hợp nhà nhiều nắng |
| Tương phản rõ | Óc chó trầm (chủ) + gỗ sơn đen mờ | Da bò, vải xám than, len kem | Đen mờ (chủ) + đồng thau (điểm) | Cá tính, hợp phòng rộng, nhiều sáng |
Mỗi bộ chỉ có hai loại gỗ, ba loại vải theo bề mặt và một đến hai tông kim loại. Giới hạn số loại là cách đơn giản nhất để phòng trông có chủ ý, kể cả khi đồ được mua qua nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng cùng một loại gỗ cho toàn bộ nhà không?
Không bắt buộc và đôi khi gây đơn điệu. Một tông gỗ chủ cho sàn và cửa, thêm một tông gỗ tương phản rõ cho vài món điểm thường đẹp hơn. Điều cần tránh là nhiều tông gỗ gần giống nhau nhưng lệch sắc nền.
Đồng thau và đen mờ có đi cùng nhau được không?
Được, và là cặp phổ biến. Cách dùng tốt là chia vai: đen mờ cho các chi tiết khung như chân bàn, khung đèn, khung kính; đồng thau cho tay nắm, chụp đèn, một vài điểm nhấn. Giữ độ bóng cả hai ở mức mờ để hài hoà.
Sàn gỗ sáng thì sofa nên màu gì?
Sofa màu trung tính trung bình như be ấm, xám nâu, kem đậm, hoặc màu đất tạo đủ tương phản với sàn sáng mà không chọi sắc nền. Sofa trắng trên sàn sáng có thể bệt, nên cần thảm hoặc gối có màu trung gian.
Tay nắm tủ bếp và vòi nước có cần cùng màu không?
Nên cùng tông hoặc thuộc hai tông đã chọn cho cả nhà. Nếu tay nắm đồng thau thì vòi có thể đồng thau hoặc đen mờ; tránh thêm crôm bóng làm tông thứ ba. Cùng độ bóng cũng quan trọng như cùng màu.
Đồ gỗ cũ khác tông có giữ lại được không?
Giữ được. Đặt nó ở vị trí làm điểm nhấn, lặp lại tông của nó ở một món nhỏ khác, tách khỏi sàn khác tông bằng thảm. Nếu vẫn lệch, có thể sơn phủ hoặc phục hồi lại bề mặt cho cùng họ màu.
Vì sao phòng toàn màu be vẫn trông nhạt dù đã đủ đồ?
Thường vì thiếu khác biệt bề mặt và độ sáng tối. Thêm vải có bề mặt thô, gỗ có vân rõ, một hai điểm tối như đen mờ hoặc gỗ trầm, và vài chi tiết hơi bóng như gốm men sẽ giúp phòng có chiều sâu mà vẫn giữ tông be.