Với trẻ nhỏ, nhiều tai nạn nghiêm trọng trong nhà đến từ chính đồ nội thất: tủ và kệ tivi lật đè khi trẻ kéo hoặc trèo, ngã từ cửa sổ và ban công có đồ kê sát, quấn cổ vào dây rèm, va đầu vào góc bàn kính. Phần lớn những rủi ro này giảm được bằng ba việc: cố định mọi đồ cao vào tường, xếp lại đồ để trẻ không có bậc trèo tới chỗ nguy hiểm, và chọn đồ mới có thiết kế an toàn.
Các tổ chức an toàn tiêu dùng ở nhiều nước đã ghi nhận nhiều ca tai nạn do đồ đạc lật đè trẻ em; tiêu chuẩn ASTM F2057 của Mỹ về độ ổn định của tủ đựng quần áo ra đời và được siết lại cũng vì loại tai nạn này. Bài này đi theo từng nhóm rủi ro, theo từng giai đoạn trẻ bò, đi, trèo, và những gì nên làm khi mua đồ mới. Đây là kiến thức chung về đồ đạc; khi trẻ bị thương, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế.
Tủ, kệ và tivi lật: rủi ro lớn nhất thường bị bỏ qua
Một chiếc tủ ngăn kéo đứng vững khi đóng, nhưng khi trẻ kéo hai ba ngăn ra và trèo lên như bậc thang, trọng tâm dịch ra phía trước và cả khối nặng có thể đổ úp xuống. Tivi đặt trên kệ hoặc trên tủ thấp cũng vậy: trẻ níu vào cạnh tivi để đứng lên, màn hình nặng phần trên bị kéo xuống. Những tai nạn này xảy ra rất nhanh, thường khi người lớn ở ngay phòng bên.
Biện pháp hiệu quả nhất là cố định mọi tủ, kệ cao hơn khoảng ngang ngực trẻ vào tường bằng dây hoặc ke chống lật. Bộ chống lật thường gồm dây đai hoặc ke kim loại, bắt một đầu vào mặt trên hoặc thành sau của tủ, đầu kia vào tường bằng vít và tắc kê phù hợp loại tường: tường gạch, bê tông hay vách thạch cao cần loại bắt khác nhau. Vách thạch cao phải bắt vào khung xương, không bắt vào tấm.
Tivi nên treo tường bằng giá treo đúng tải trọng, hoặc nếu đặt trên kệ thì dùng dây chống lật cho chính tivi và đặt kệ thấp, rộng. Không đặt tivi trên tủ cao hay kệ hẹp. Đồ hấp dẫn trẻ như đồ chơi, điều khiển, bánh kẹo không nên để trên nóc tủ hay kệ cao, vì đó là lý do để trẻ trèo. Ngăn kéo tủ có thể lắp khoá an toàn để trẻ không kéo ra làm bậc.
Xếp nhà theo giai đoạn của trẻ
Mỗi giai đoạn vận động mở ra một vùng rủi ro mới. Rà lại nhà mỗi khi trẻ bước sang giai đoạn tiếp theo, quỳ xuống ngang tầm mắt trẻ để nhìn:
| Giai đoạn | Trẻ làm được | Rủi ro nội thất chính | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Bò | Tới mọi thứ sát sàn | Ổ điện thấp, dây điện, góc kệ thấp, đồ nhỏ dưới gầm | Che ổ điện, gom dây, dọn gầm sofa và gầm giường |
| Vịn đứng, mới đi | Níu vào cạnh đồ để đứng | Kệ tivi, khăn trải bàn, góc bàn trà, tủ thấp không cố định | Bỏ khăn trải bàn, bọc góc, chống lật mọi đồ cao |
| Đi vững, bắt đầu trèo | Kéo ghế, trèo ngăn kéo, lên sofa | Cửa sổ, ban công, kệ sách, bếp | Không kê đồ sát cửa sổ và lan can, khoá ngăn kéo, chặn lối vào bếp |
| Trẻ lớn hơn | Mở cửa, leo cao, chơi một mình lâu hơn | Gác lửng, giường tầng, cửa sổ tầng cao | Lan can đủ cao, thang có tay vịn, khoá hạn chế mở cửa sổ |
Giai đoạn này không có mốc tuổi cứng; mỗi trẻ phát triển theo nhịp riêng, và trẻ thường làm được việc mới sớm hơn người lớn dự đoán. Vì thế nên chuẩn bị trước một bước: khi trẻ bắt đầu bò, đã xử lý xong các rủi ro của giai đoạn vịn đứng.
Cửa sổ, ban công và lô gia
Không có bậc trèo cạnh cửa sổ. Giường, sofa, ghế, bồn cây, thùng đồ, máy giặt sát cửa sổ hay lan can là bậc thang cho trẻ. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất và không tốn tiền: dời mọi đồ trẻ có thể trèo ra xa cửa sổ và lan can ít nhất vài chục phân.
Giới hạn độ mở cửa sổ. Khoá hạn chế mở hoặc chốt chặn giữ cánh cửa chỉ mở một khe hẹp vừa đủ thông gió. Lưới chống muỗi không phải lưới an toàn, nó không giữ được sức nặng của trẻ.
Lưới hoặc khung bảo vệ ban công. Lưới an toàn, khung bảo vệ cần do thợ có nghề lắp, chắc chắn và vẫn mở được khi có cháy theo yêu cầu thoát nạn của toà nhà. Ở chung cư, hỏi ban quản lý quy định về lắp đặt ở mặt ngoài.
Lô gia không thành khu chơi. Lô gia có máy giặt, chất tẩy rửa, giàn phơi và lan can thấp không phải chỗ cho trẻ chơi một mình. Cửa ra lô gia nên có chốt cao ngoài tầm với.
Dây rèm, góc cạnh, kính và những chi tiết nhỏ
Dây kéo của rèm sáo, rèm cuốn, rèm roman có vòng lặp là nguy cơ thắt cổ đã được các cơ quan an toàn sản phẩm ở nhiều nước cảnh báo nhiều năm. Với nhà có trẻ nhỏ, ưu tiên rèm không dây, rèm có động cơ, hoặc rèm vải kéo tay. Nếu đã có rèm dây, cắt vòng lặp, buộc gọn dây lên cao bằng móc cuốn dây ngoài tầm với, và tuyệt đối không kê giường cũi hay ghế cạnh cửa sổ có dây rèm.
Góc bàn trà, bàn ăn, kệ thấp ngang tầm đầu trẻ mới đi là nơi va đập thường xuyên. Bọc góc bằng miếng bịt silicon là giải pháp tạm; khi mua đồ mới, chọn bàn có góc bo tròn, cạnh vát. Mặt bàn kính thường nên tránh hoặc thay bằng kính cường lực; kính cường lực khi vỡ thành hạt nhỏ ít sắc hơn, còn kính thường vỡ thành mảnh lớn sắc cạnh. Vách kính, cửa kính sát sàn nên có dải dán ngang tầm mắt trẻ để trẻ không lao vào.
Bản lề cửa và cửa tủ có thể kẹp tay; miếng chặn cửa và bản lề giảm chấn giúp giảm rủi ro. Ngăn kéo chứa dao kéo, thuốc, hoá chất tẩy rửa cần khoá an toàn hoặc chuyển lên cao. Ổ cắm thấp nên có nắp che hoặc loại ổ có màng che an toàn; dây điện của đèn cây, quạt, sạc điện thoại nên đi gọn sau đồ để trẻ không kéo được.
Bếp và phòng tắm: hai phòng nhiều rủi ro nhất
Bếp có nhiệt, dao kéo, hoá chất, và với nhà có trẻ nhỏ thì cách bố trí ảnh hưởng an toàn nhiều hơn thiết bị. Bếp nấu nên đặt ở đoạn mặt bếp không phải lối đi qua lại; tay cầm nồi chảo quay vào trong khi nấu. Ngăn kéo dưới thấp nhất là chỗ trẻ với tới trước tiên, nên chứa đồ an toàn như hộp nhựa, khăn, còn dao kéo, giấy bạc có cạnh sắc, túi nilon lên ngăn cao hoặc ngăn có khoá. Chất tẩy rửa không nên để dưới chậu rửa nếu tủ không có khoá, dù đây là chỗ cất quen thuộc của nhiều nhà.
Lò vi sóng đặt cao quá tầm mắt người lớn khiến việc bưng đồ nóng xuống dễ đổ; đặt ngang ngực người lớn, xa mép bàn mà trẻ có thể kéo. Ấm siêu tốc, nồi cơm điện có dây nên đặt sâu trên mặt bếp, dây không thả lủng lẳng. Cửa chắn ở lối vào bếp hữu ích ở giai đoạn trẻ mới đi khi người lớn không thể vừa nấu vừa trông.
Phòng tắm nguy hiểm vì sàn trơn và nước. Sàn có độ chống trơn tốt, thảm chống trượt trong khu tắm, nắp bồn cầu có khoá ở giai đoạn trẻ tò mò, và chậu, xô nước không để đầy khi không dùng. Bình nóng lạnh nên đặt nhiệt độ vừa phải theo hướng dẫn nhà sản xuất để giảm nguy cơ bỏng. Cửa phòng tắm nên có chốt cao ngoài tầm với của trẻ, mở được từ bên ngoài trong trường hợp khẩn cấp.
Khi mua đồ mới cho nhà có trẻ: những điểm cần kiểm
Những tiêu chí dưới đây giúp lọc đồ ngay từ cửa hàng, thay vì phải chữa cháy sau:
- Tủ có kèm bộ chống lật và hướng dẫn lắp; tủ ngăn kéo có cơ chế chỉ mở một ngăn mỗi lần, hoặc ngăn kéo có chặn hành trình.
- Đáy nặng, rộng so với chiều cao; kệ tivi thấp và sâu hơn là kệ cao, hẹp.
- Góc bo, cạnh vát, không có chi tiết kim loại nhọn, không có khe hở có thể kẹt ngón tay hay đầu trẻ.
- Bề mặt dễ lau, chịu được nước và vết bút: vải bọc có thể tháo giặt, mặt bàn phủ melamine hoặc sơn bền.
- Vật liệu phát thải thấp: hỏi chứng nhận về formaldehyde theo công bố của nhà sản xuất, để đồ mới ở nơi thông gió vài ngày trước khi đưa vào phòng trẻ.
- Giường cũi và giường tầng theo tiêu chuẩn an toàn công bố trên sản phẩm; khe nan, chiều cao lan can, tầng trên không dành cho trẻ quá nhỏ.
Đồ cũ, đồ được tặng lại cần kiểm kỹ hơn: tủ có còn đứng vững, ốc vít có lỏng, có bị thu hồi vì lỗi an toàn hay không. Giường cũi cũ là món nên đặc biệt thận trọng vì tiêu chuẩn an toàn đã thay đổi theo thời gian.
Để nhà vẫn là nhà, không thành phòng chờ bọc nệm
An toàn không có nghĩa là bọc mọi thứ bằng xốp và dọn sạch nhà. Một ngôi nhà có trẻ nhỏ vẫn cần chỗ cho người lớn sống và cho trẻ khám phá. Cách hợp lý là chia vùng: một vùng chơi an toàn rộng ở phòng khách, sàn trải thảm, đồ chơi trong thùng thấp không nắp hoặc nắp nhẹ có cơ chế chậm; những vùng nguy hiểm như bếp, phòng làm việc, lô gia được chặn bằng cửa chắn hoặc cửa có chốt.
Kệ sách và đồ trang trí của người lớn lên cao, tầng dưới của kệ là chỗ để sách, đồ chơi của trẻ, để trẻ tự lấy và tự cất mà không cần trèo. Đây là cách xếp vừa an toàn vừa giúp trẻ có chỗ của mình trong nhà. Bàn trà có thể tạm thay bằng đôn vải mềm trong vài năm. Thảm có lớp đế chống trượt giúp trẻ tập đi ít trượt ngã hơn trên sàn gạch.
Rà lại an toàn nên là việc định kỳ, mỗi vài tháng hoặc khi chuyển đồ, đổi phòng. Các ốc vít chống lật có thể lỏng, đồ được dời sát cửa sổ lúc nào không hay, trẻ lớn lên với tới những chỗ mới. Một danh sách ngắn dán trong cánh tủ nhắc người lớn kiểm những điểm chính là cách giữ thói quen này.
Câu hỏi thường gặp
Tủ thấp ngang hông có cần chống lật không?
Vẫn nên, nhất là tủ ngăn kéo. Tủ thấp nhưng nặng và có ngăn kéo vẫn có thể đổ khi trẻ kéo các ngăn và trèo lên. Bộ chống lật rẻ và lắp nhanh, nên lắp cho mọi tủ ngăn kéo và kệ trẻ có thể leo.
Nhà thuê không được khoan tường thì chống lật tủ thế nào?
Nói với chủ nhà rằng đây là vấn đề an toàn cho trẻ; nhiều chủ nhà đồng ý cho bắt vài vít nhỏ, vá lại khi trả nhà. Nếu thật sự không được, chọn tủ thấp rộng, dồn đồ nặng xuống ngăn dưới, khoá ngăn kéo, và không để đồ hấp dẫn trẻ trên nóc.
Miếng bịt góc bàn có thật sự cần không?
Hữu ích trong giai đoạn trẻ mới đi khi đầu trẻ ngang góc bàn. Chọn miếng bịt bám chắc, không để trẻ bóc ra cho vào miệng. Về lâu dài, chọn đồ có góc bo hoặc tạm cất bàn trà góc nhọn đi sẽ bền hơn.
Có nên dùng thảm xốp ghép cho cả phòng khách không?
Thảm xốp giảm chấn khi trẻ ngã, hợp với vùng chơi. Chọn loại có công bố an toàn về vật liệu, không mùi hắc, các miếng ghép chắc để trẻ không gỡ cạnh ra cắn. Vệ sinh khe ghép định kỳ vì bụi và nước dễ đọng.
Giường cũi nên đặt ở đâu trong phòng?
Xa cửa sổ, xa dây rèm, dây điện và kệ treo tường, không có đồ vật treo phía trên. Không đặt cạnh lò sưởi, quạt sưởi hay điều hoà thổi thẳng. Bên trong cũi giữ đơn giản theo khuyến cáo ngủ an toàn của cơ quan y tế.
Khi nào thì có thể tháo các thiết bị an toàn?
Tuỳ từng thiết bị và sự phát triển của trẻ. Che ổ điện, chặn cửa có thể bỏ dần khi trẻ hiểu và nghe lời; chống lật tủ, tivi và an toàn cửa sổ nên giữ lâu dài, vì trẻ lớn hơn vẫn trèo và người lớn cũng được lợi.