Làm nội thất nhà cấp 4 đúng thứ tự là xử lý cái nóng dưới mái trước, rồi chống ẩm từ nền và chân tường, sau đó mới chia phòng và chọn đồ. Nhà một tầng có mái tôn hoặc mái ngói hấp nhiệt trực tiếp xuống phòng, nền thường thấp hơn đường hay sân nên ẩm, và mặt bằng hay dài sâu nên giữa nhà tối. Đồ đẹp đến mấy đặt vào một căn phòng nóng hầm và chân tường mốc cũng nhanh xuống cấp.
Nhà cấp 4 rất phổ biến ở nông thôn, ven đô và các thị trấn, nhiều nhà được xây từ vài chục năm trước rồi ở qua nhiều thế hệ. Bài này nói về phần nội thất gia chủ chủ động được: trần và lớp cách nhiệt, cách chia phòng bằng tủ và vách nhẹ, kê đồ tránh ẩm, gian giữa nhà, lấy sáng và thông gió, và thứ tự làm. Sửa mái, chống thấm, gia cố tường là việc của thợ xây có nghề và kỹ sư, ở đây chỉ nhắc nguyên lý.
Đặc điểm nhà cấp 4 chi phối cách làm nội thất
Nhà cấp 4 theo cách gọi quen thuộc là nhà một tầng, kết cấu đơn giản, tường gạch chịu lực hoặc khung cột, mái tôn, mái ngói hoặc mái fibro xi măng ở nhà cũ. Mặt bằng hay gặp là hình chữ nhật dài, gian giữa làm phòng khách, hai bên hoặc phía sau là buồng ngủ, bếp và nhà vệ sinh thường ở cuối nhà hoặc tách ra sau. Nhiều nhà có hiên trước, sân trước hoặc sân sau.
Bốn đặc điểm chi phối nội thất. Một là mái gần người: không có tầng trên che, nắng chiếu thẳng xuống mái và nhiệt bức xạ xuống phòng, mái tôn không có lớp cách nhiệt là nóng nhất. Hai là nền và chân tường ẩm: nhà cũ thường không có lớp chống thấm ngược ở móng, nền thấp so với đường đã được nâng nhiều lần, nước mưa và hơi ẩm từ đất ngấm lên. Ba là chiều sâu lớn so với bề ngang: phòng ở giữa ít cửa sổ, tối và bí. Bốn là trần thấp hoặc không có trần: nhìn thẳng lên kèo, xà gồ, mái.
Điểm lợi là nhà cấp 4 thường có diện tích sàn tương đối rộng trên một mặt bằng, không có cầu thang, rất hợp với người lớn tuổi và trẻ nhỏ, và dễ mở thêm cửa sổ, ô lấy sáng hơn nhà ống nhiều tầng. Nội thất tốt cho nhà cấp 4 là nội thất tận dụng điểm lợi đó thay vì bắt chước bố trí căn hộ chung cư.
Trần và chống nóng: phần nội thất làm được dưới mái
Làm trần là bước hiệu quả nhất. Một lớp trần giữa mái và phòng tạo ra khoảng không khí đệm, cắt bớt nhiệt bức xạ trực tiếp. Trần thạch cao khung chìm, trần nhựa, trần gỗ ghép hoặc trần tấm xi măng là các lựa chọn phổ biến, khác nhau ở khả năng chịu ẩm, độ bền và vẻ ngoài.
Thêm lớp cách nhiệt trên trần. Đặt bông khoáng, tấm cách nhiệt có lớp bạc phản xạ hoặc xốp cách nhiệt phía trên trần làm giảm nhiệt rõ rệt so với trần trơn. Mặt bạc phản xạ quay về phía nguồn nhiệt và cần có khe không khí mới phát huy tác dụng; nên làm theo chỉ dẫn của nhà sản xuất vật liệu.
Thông gió khoảng áp mái. Khoảng giữa mái và trần cần lỗ thông gió ở hai đầu hồi hoặc chóp mái để khí nóng thoát ra; bít kín hoàn toàn khiến khoảng này thành túi nhiệt và đọng ẩm, làm trần ố vàng.
Giữ chiều cao thông thuỷ. Nhà cấp 4 cũ có tường thấp thì trần phẳng có thể làm phòng bí. Trần nghiêng theo mái hoặc trần giật cấp chỉ ở phần giữa giữ được cảm giác cao, đồng thời có chỗ cho quạt trần, vốn hiệu quả hơn quạt đứng trong nhà một tầng.
Mái là việc của thợ. Lớp chống nóng trên mặt mái, thay mái tôn có lớp cách nhiệt, sửa dột, thay kèo mục là việc của thợ xây có nghề; trần chỉ hiệu quả khi mái không dột.
Chia phòng bằng tủ và vách nhẹ thay vì xây thêm tường
Nhà cấp 4 rộng một tầng thường được chia buồng bằng tường gạch từ khi xây, nhưng nhu cầu đổi theo thời gian: con lớn cần phòng riêng, ông bà cần phòng gần nhà vệ sinh, cần thêm chỗ làm việc. Xây thêm tường gạch nặng, ảnh hưởng nền và thông gió. Một khối tủ đứng hai mặt hoặc tủ kịch trần đặt làm vách vừa chia phòng vừa thêm chỗ chứa, và tháo được khi cần đổi lại.
Tủ làm vách nên cao tới trần hoặc gần trần để chắn tầm nhìn và một phần âm thanh, nhưng chừa phía trên một dải lam hoặc kính để gió và ánh sáng đi qua. Mặt quay vào buồng ngủ là tủ áo, mặt quay ra phòng khách có thể là kệ sách, tủ thấp hoặc mặt phẳng treo tivi. Tủ đứng cao phải neo vào trần hoặc tường bên cạnh để không lật; tủ làm vách thường chỉ đứng tựa vào một bên nên phần neo càng quan trọng.
Vách nhẹ khung gỗ hoặc khung thép bọc tấm, vách kính khung nhôm, vách lam gỗ là lựa chọn khác khi không cần chứa đồ. Vách lam để gió đi qua rất hợp với khí hậu nóng, nhưng không che được tiếng và ánh sáng. Ở buồng ngủ, tốt nhất có ít nhất một mặt vách kín và một cửa có thể đóng.
Nền ẩm, chân tường mốc: chọn đồ và kê đồ
Trước khi chọn đồ, hãy kiểm chân tường sau mùa mưa: vệt ẩm loang, sơn phồng, vữa bở cho biết nước đang ngấm lên. Xử lý triệt để là việc của thợ chống thấm; phần nội thất có thể giảm thiệt hại như sau:
| Vấn đề | Cách kê và chọn đồ | Nên tránh |
|---|---|---|
| Hơi ẩm từ nền | Đồ có chân cao hở gầm, chân nhựa hoặc chân kim loại; kê cách sàn để không khí lưu thông | Tủ, giường đặt sát sàn kín đáy, đáy ván thường |
| Chân tường ẩm | Kê tủ, giường cách tường vài phân; tủ có mặt hậu thoáng | Tủ âm sát tường ẩm, ốp ván kín chân tường |
| Nồm ẩm theo mùa | Ván lõi chống ẩm, nhựa, gỗ tự nhiên đã sấy; vải dễ tháo giặt | Ván thường ở bếp, nhà vệ sinh; nệm đặt thẳng trên nền |
| Nước tràn khi mưa lớn | Đồ điện, ổ cắm đặt cao; tủ có chân; đồ quý để cao | Ổ điện sát sàn, đồ giấy để dưới đáy tủ |
| Sàn lạnh, đọng hơi nước | Sàn gạch mờ chống trơn, có thể lát thêm sàn nhựa chịu nước | Sàn gỗ công nghiệp thường trên nền ẩm |
Nhiều nhà cấp 4 cũ có nền thấp hơn sân và đường do đường được nâng nhiều lần. Nâng nền là việc xây dựng, cần tính tới chiều cao cửa, trần và thoát nước; nếu chưa nâng được, nội thất ưu tiên đồ chân cao và để đồ điện, giấy tờ ở vị trí cao.
Gian giữa nhà: tiếp khách, ăn uống và sinh hoạt chung
Gian giữa nhà cấp 4 truyền thống là nơi tiếp khách, ăn cơm, ngồi chơi, có khi là chỗ ngủ trưa của cả nhà. Nhiều gia đình giữ bộ bàn ghế gỗ nặng và tủ thờ ở đây theo nếp cũ. Bố trí tốt cho gian này là giữ một lối đi thẳng, thoáng từ cửa chính ra phía sau để gió xuyên nhà, đặt khu ngồi lệch sang một bên lối đi chứ không chắn giữa.
Bộ bàn ghế gỗ truyền thống ngồi thẳng lưng, cứng, hợp tiếp khách ngắn nhưng không thoải mái cho ngồi lâu. Một giải pháp dung hoà là giữ bộ bàn ghế đó cho tiếp khách, thêm một sập gỗ thấp hoặc ghế dài có nệm để cả nhà ngồi xem tivi, ngả lưng buổi trưa. Bàn ăn đặt gần bếp, không nhất thiết ở gian giữa; nhiều nhà mở rộng hiên sau thành chỗ ăn có mái, mát hơn trong nhà.
Khi chọn đồ cho gian giữa, ưu tiên đồ có chân hở gầm để dễ quét dọn và thoáng khí, mặt bàn ghế dễ lau, màu không quá tối vì gian giữa thường đã thiếu sáng. Tủ thấp dọc tường thay cho tủ cao chắn cửa sổ; tivi treo tường để giải phóng sàn. Quạt trần ở giữa gian hiệu quả hơn nhiều quạt đứng.
Lấy sáng và thông gió cho nhà dài một tầng
Nhà một tầng có lợi thế là cả mái đều có thể lấy sáng. Một vài cách gia chủ thường dùng, cần thợ có nghề làm các phần đụng tới mái và tường:
- Tấm lấy sáng trên mái ở đoạn giữa nhà, kết hợp trần có ô kính mờ bên dưới: đưa ánh sáng ban ngày vào phòng giữa mà không chói. Cần tính chống nóng vì tấm lấy sáng cũng truyền nhiệt.
- Cửa sổ cao trên tường hồi hoặc ô thoáng sát mái: thoát khí nóng ở phần cao nhất của phòng, giữ riêng tư.
- Vách và cửa trong nhà có kính mờ hoặc lam: ánh sáng từ phòng ngoài lọt vào phòng trong.
- Sân trong nhỏ hoặc khoảng hở giữa nhà và bếp: tạo luồng gió xuyên và ánh sáng cho cả hai phía.
- Màu bề mặt sáng cho trần và tường, sàn màu trung tính, đồ gỗ không quá tối: tăng phản xạ ánh sáng tự nhiên.
- Mái hiên, lam che nắng bên ngoài ở hướng tây và hướng nắng gắt: chặn nắng trước khi nó vào nhà, hiệu quả hơn rèm bên trong.
Thông gió xuyên nhà là cách làm mát rẻ nhất cho nhà cấp 4. Khi bố trí đồ, tránh chặn đường gió giữa cửa trước và cửa sau bằng tủ cao; nếu cần chia không gian, chọn vách lửng hoặc lam.
Thứ tự làm nội thất cho một nhà cấp 4 đang ở
Nhiều nhà cấp 4 được cải tạo trong lúc gia đình vẫn ở. Thứ tự dưới đây giúp tránh làm đi làm lại:
- Kiểm mái dột, kèo mục, tường nứt, điện cũ cùng thợ có nghề; sửa những phần này trước mọi việc khác.
- Xử lý ẩm chân tường và nền theo tư vấn của thợ chống thấm; để tường khô một thời gian trước khi sơn.
- Làm trần và lớp cách nhiệt, đi lại dây điện, đèn, quạt trần cùng lúc.
- Sơn tường, lát hoặc phủ sàn mới nếu cần.
- Lắp tủ cố định làm vách, tủ áo, tủ bếp.
- Kê đồ rời: giường, sofa hoặc sập, bàn ăn; ưu tiên đồ chân cao.
- Cuối cùng mới tới rèm, đèn bàn, đồ trang trí.
Chi phí cho nhà cấp 4 thường dồn nhiều ở phần trần, điện và chống ẩm, những thứ không nhìn thấy sau khi xong nhưng quyết định nhà có dễ ở hay không. Nếu ngân sách hạn chế, ưu tiên các hạng mục này trước đồ rời; đồ rời mua dần được, còn trần đã đóng thì sửa lại rất tốn kém.
Câu hỏi thường gặp
Nhà cấp 4 mái tôn nên làm trần loại gì cho đỡ nóng?
Loại trần quan trọng ít hơn việc có lớp cách nhiệt phía trên và khoảng áp mái được thông gió. Trần thạch cao, trần nhựa hay trần gỗ đều giảm nóng hơn để trống, và giảm thêm nhiều khi phía trên có bông khoáng hoặc tấm cách nhiệt phản xạ đúng cách.
Có nên làm trần thấp để nhà cấp 4 đỡ nóng không?
Trần quá thấp làm phòng bí và tích nhiệt gần người hơn. Nên giữ chiều cao thông thuỷ thoải mái, dùng trần nghiêng theo mái hoặc trần giật cấp ở giữa, kết hợp lớp cách nhiệt và quạt trần. Chiều cao cụ thể phụ thuộc tường hiện có, nên đo trước khi quyết định.
Chân tường nhà cấp 4 bị ẩm mốc có kê tủ sát được không?
Không nên. Tủ sát tường ẩm sẽ mốc mặt hậu, đồ bên trong ám mùi. Kê tủ cách tường vài phân, chọn tủ có chân và mặt hậu thoáng. Nguyên nhân ẩm phải được thợ chống thấm xử lý, việc kê đồ chỉ giảm thiệt hại.
Có thể chia phòng ngủ trong nhà cấp 4 mà không xây tường không?
Có. Tủ đứng hai mặt kịch trần, vách nhẹ khung gỗ hoặc thép bọc tấm, vách kính khung nhôm đều chia được phòng mà không xây. Cần neo tủ cao chắc chắn, chừa khe thông gió phía trên và có cửa đóng được cho buồng ngủ.
Tấm lấy sáng trên mái nhà cấp 4 có làm nhà nóng hơn không?
Có thể, vì tấm lấy sáng cũng truyền nhiệt. Nên dùng diện tích vừa phải ở đoạn giữa nhà, chọn loại tấm có khả năng cản nhiệt theo công bố của nhà sản xuất, đặt ô kính mờ ở trần bên dưới và tránh hướng nắng gắt nhất trong ngày.
Nhà cấp 4 có hợp với người lớn tuổi hơn nhà nhiều tầng không?
Về đi lại thì hợp hơn vì không có cầu thang. Cần chú ý sàn chống trơn, ngưỡng cửa thấp, lối đi thẳng tới nhà vệ sinh, đèn đêm và tránh để đồ chắn lối. Nhà cấp 4 có nhà vệ sinh tách xa phía sau nên tính lối đi có mái che.