Một phòng tắm dễ dùng không cần thiết bị đắt; nó cần khoảng mười món nhỏ đặt đúng chỗ: móc khăn trong tầm với khi vừa bước ra khỏi vùng sen, chỗ để chai lọ không đọng nước, vòi xịt có giá đỡ chắc, lô giấy không bị nước bắn, một cây gạt kính, một tấm thảm khô chân và một thùng rác có nắp. Thiếu những món này, người dùng phải với, cúi, bước qua sàn ướt, và phòng tắm bẩn nhanh hơn nhiều so với mức sàn và gạch đáng có.
Bài này đi theo đường di chuyển của một lần tắm, từ lúc vào cửa đến lúc lau khô người, để chỉ ra món nào cần, đặt ở độ cao nào (số liệu thường gặp, bạn đo lại theo chiều cao người nhà), chất liệu nào chịu được không khí ẩm của nhà Việt, và những món nhìn hay nhưng dùng một tháng là thấy vướng. Mọi con số ở đây là tham khảo; phòng tắm mỗi nhà khác nhau về khổ, hướng cửa và người dùng.
Nghĩ theo đường đi của một lần tắm, không theo danh sách mua sắm
Cách chọn phụ kiện hiệu quả nhất là đứng giữa phòng tắm và tưởng tượng một lần dùng: mở cửa, treo quần áo sạch, đi vệ sinh, rửa tay, vào vùng tắm, gội đầu, tắt nước, với khăn, lau người, bước ra, mặc đồ, sấy tóc. Mỗi động tác cần một chỗ đặt tay hoặc đặt đồ. Chỗ nào bạn phải bước ngang qua sàn ướt, phải mở cửa kính tay còn ướt để lấy khăn, hay phải đặt điện thoại lên nắp bồn cầu, chỗ đó đang thiếu một món.
Ba vùng cần tách: vùng ướt (dưới vòi sen, có nước bắn trực tiếp), vùng ẩm (lavabo, bồn cầu, có nước văng lẻ tẻ) và vùng khô (sát cửa, nơi treo quần áo sạch). Món đặt sai vùng là món hỏng sớm: giấy vệ sinh ở vùng ướt thì nhũn, móc gỗ ở vùng ướt thì đen chân, ổ điện cho máy sấy ở vùng ướt thì nguy hiểm. Khi chưa lắp gì, dán băng dính giấy lên tường đánh dấu vị trí dự kiến, dùng thử vài ngày rồi mới khoan, vì gạch đã khoan thì vết lỗ còn lại mãi.
Một nguyên tắc nữa: mỗi món nên làm được một việc rõ ràng. Kệ ba tầng bày đủ thứ thường thành nơi tích chai lọ cạn mà không ai vứt. Phòng tắm gọn là phòng tắm có ít bề mặt nằm ngang, vì mỗi mặt phẳng là một chỗ đọng nước và đọng bụi xà phòng.
Mười món nên có, đặt ở đâu và cao bao nhiêu
Bảng dưới gom các món cơ bản theo vùng. Độ cao là mức thường gặp cho người lớn cao khoảng 1,55 đến 1,70 m, tính từ mặt sàn hoàn thiện; nhà có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi thì điều chỉnh:
| Món | Vùng đặt | Độ cao tham khảo | Ghi chú khi chọn |
|---|---|---|---|
| Móc treo khăn tắm | Sát vùng sen, phía ngoài vách | Khoảng 1,6–1,8 m | Với được khi còn đứng trong vùng tắm; hai móc trở lên nếu nhà nhiều người |
| Hốc âm tường hoặc kệ góc | Trong vùng sen, tường không hứng tia nước trực tiếp | Khoảng 1,0–1,4 m | Đáy hốc nghiêng nhẹ ra ngoài để thoát nước |
| Vòi xịt vệ sinh và giá đỡ | Bên cạnh bồn cầu, phía tay thuận | Khoảng 0,5–0,7 m | Có van khoá riêng để thay dây khi rò |
| Lô giấy vệ sinh | Phía trước hoặc cạnh bồn cầu, xa vòi xịt | Khoảng 0,6–0,7 m | Loại có nắp che nếu gần vùng ướt |
| Thanh treo khăn mặt | Cạnh lavabo | Khoảng 1,0–1,2 m | Khăn treo thoáng, không chạm tường |
| Kệ hoặc khay lavabo | Trên mặt lavabo hoặc dưới gương | Ngay dưới mép gương | Kệ mỏng, không quá sâu để khỏi cụng đầu |
| Móc quần áo sạch | Gần cửa, vùng khô | Khoảng 1,6–1,7 m | Cách vùng sen càng xa càng tốt |
| Thùng rác có nắp | Dưới lavabo hoặc cạnh bồn cầu | Đặt sàn | Nắp đạp chân, ruột nhựa rút ra rửa được |
| Gạt kính | Treo trong vùng sen | Ngang tầm tay | Lưỡi cao su mềm, thay được |
| Thảm khô chân | Ngay mép ngoài vùng ướt | Đặt sàn | Đế cao su chống trượt, phơi khô được |
Nếu phòng tắm chỉ khoảng 3 m², ưu tiên bốn món trước: móc khăn đúng chỗ, hốc hoặc kệ trong vùng sen, giá đỡ vòi xịt chắc và lô giấy có nắp. Bốn món này quyết định phần lớn cảm giác dễ dùng; các món còn lại thêm dần khi đã dùng quen.
Hốc âm tường hay kệ treo: chọn từ lúc ốp gạch
Hốc âm tường gọn nhất nhưng phải tính trước khi ốp. Hốc là một ô lõm vào tường, thường làm khi xây hoặc cải tạo, ốp cùng gạch với tường. Nó không chiếm chỗ đứng, không gỉ, không rơi. Điều kiện là tường đủ dày (tường gạch đôi, hoặc tường có hộp kỹ thuật), không có đường ống đi qua đúng chỗ đó, và lớp chống thấm phải được làm liền vào trong lòng hốc. Đáy hốc nên dốc nhẹ ra ngoài vài milimet để nước không đọng.
Kệ góc treo tường linh hoạt, hợp nhà thuê và phòng đã ốp xong. Inox 304 chịu ẩm tốt hơn inox 201; nhôm sơn tĩnh điện nhẹ và không gỉ đỏ nhưng lớp sơn có thể bong ở mép cắt; nhựa rẻ, dễ ố vàng. Kệ dạng nan thoát nước tốt hơn kệ mặt kín. Kệ dán keo chỉ hợp tải nhẹ trên gạch men phẳng, sạch dầu; chai dầu gội lớn đặt lên lâu ngày có thể làm keo trượt.
Tránh kệ đặt ngay dưới tia nước. Chai lọ hứng nước liên tục sẽ đọng cặn ở đáy và nhãn bong ra dính kệ. Nếu vòi sen gắn giữa tường, đặt hốc hoặc kệ ở tường bên cạnh, nơi chỉ có hơi ẩm chứ không có tia nước.
Đừng làm hốc quá sâu hoặc quá cao. Hốc sâu hơn khoảng 10 cm thì đồ phía trong khó lấy và khó lau; hốc cao quá tầm mắt thì người thấp phải kiễng chân khi tay đang ướt. Hai tầng hốc, một cho người lớn, một thấp hơn cho trẻ con hoặc để chậu nhỏ, thường tiện hơn một hốc rất dài.
Vòi xịt, lô giấy và cụm quanh bồn cầu
Ở nhà Việt, vòi xịt vệ sinh gần như là món bắt buộc, và cũng là món hay hỏng nhất trong cụm bồn cầu. Ba điểm làm nó bền: van khoá riêng (van chữ T) để khi dây rò bạn khoá được mà không phải cắt nước cả nhà; dây có lõi chịu áp, vỏ bọc không gập gãy; giá đỡ bắt vít vào tường chứ không dán, vì mỗi lần cầm lên đặt xuống là một lần kéo. Nhiều nhà gặp tình trạng vòi xịt nhỏ giọt cả đêm, chủ yếu do van chưa khoá kỹ hoặc gioăng đầu xịt mòn; thay đầu xịt thường đơn giản hơn thay cả bộ.
Lô giấy nên nằm ở phía trước, hơi lệch sang bên cạnh người ngồi, trong tầm tay mà không phải xoay người ra sau. Đặt lô giấy ngay sát vòi xịt hoặc trong tầm nước văng từ vòi sen là cách nhanh nhất để giấy ẩm cả cuộn. Loại có nắp che phía trên chặn được nước nhỏ giọt; loại có thêm mặt kệ nhỏ phía trên để đặt điện thoại tiện, nhưng đừng để mặt kệ ngay dưới vòi.
Thêm một chổi cọ bồn cầu có hộp đựng thoát nước ở đáy và một thùng rác nhỏ có nắp. Hộp đựng chổi kín đáy giữ nước bẩn, lâu ngày bốc mùi; nên chọn loại có khay rút ra đổ được. Với nhà có trẻ nhỏ, thùng rác có nắp đạp và chổi cọ treo lên tường an toàn hơn để dưới sàn.
Những món nhỏ hay bị quên mà dùng rất được việc
Ngoài mười món cơ bản, có vài thứ ít ai nghĩ tới khi làm phòng tắm nhưng dùng rồi thì khó bỏ:
- Gạt kính lưỡi cao su. Gạt vách kính và tường gạch sau mỗi lần tắm khoảng nửa phút là cách rẻ nhất để giảm cặn vôi và mốc ron; nước gạt xuống sàn chảy về ga.
- Móc treo đa năng phía sau cửa. Dành cho áo choàng, quần áo sạch, túi đồ; cửa là mặt phẳng ít khi dùng tới.
- Khay nhỏ cạnh lavabo cho đồ cá nhân dùng hằng ngày. Bàn chải, kem đánh răng, sữa rửa mặt gom về một khay nhấc lên lau được, thay vì rải khắp mặt đá.
- Giỏ đồ bẩn có nắp, thoáng. Đặt ở vùng khô, đáy cao khỏi sàn; đồ ướt để trong giỏ kín vài ngày là nguồn mùi mốc.
- Đèn ngủ cảm biến chuyển động công suất nhỏ. Hữu ích cho người dậy đêm, nhất là người lớn tuổi; chọn loại dùng điện an toàn cho vùng ẩm hoặc gắn ngoài cửa chiếu vào.
- Ghế đẩu nhựa thấp chân cao su. Để gội đầu cho trẻ, ngồi rửa chân, hoặc cho người mỏi chân ngồi tắm; chân phải có đế chống trượt.
- Giá treo máy sấy tóc ở vùng khô. Ổ điện cho máy sấy phải nằm xa vùng sen, có nắp che, và do thợ điện lắp theo đúng vùng an toàn; không kéo dây nối từ phòng ngủ vào.
Chất liệu chịu được không khí ẩm của nhà Việt
Inox 304 là mức tối thiểu đáng mua cho móc và thanh treo. Inox 201 rẻ hơn nhưng dễ xuất hiện đốm gỉ ở môi trường ẩm có hơi clo của nước máy, đặc biệt ở các mối hàn. Nếu người bán không nói rõ mác inox, coi như chưa biết. Bề mặt mờ (xước sợi) ít lộ vệt nước hơn bề mặt bóng gương.
Đồng mạ và hợp kim kẽm mạ crôm: xem lớp mạ. Phụ kiện đúc từ hợp kim kẽm rồi mạ có thể đẹp lúc mới, nhưng khi lớp mạ trầy, lõi bên trong bị ăn mòn nhanh. Cầm nặng tay chưa chắc là đồng; hỏi rõ vật liệu lõi và thời gian bảo hành lớp mạ.
Gỗ chỉ ở vùng khô và phải có lớp phủ. Móc gỗ, kệ gỗ đẹp nhưng chỉ nên đặt gần cửa hoặc ở phòng tắm có thông gió tốt. Gỗ nhiều dầu như tếch chịu ẩm khá; ván công nghiệp không phủ kín cạnh thì phồng sau vài mùa nồm.
Nhựa: chọn loại dày, màu không quá trắng. Nhựa trắng tinh lộ ố vàng và vệt mốc sớm. Nhựa dày, có gân cứng, ít bám cặn. Đây là lựa chọn hợp lý cho nhà thuê, phòng tắm trẻ con, hoặc món thay định kỳ như khay xà phòng.
Thảm: đế cao su, giặt được, phơi khô trong ngày. Thảm vải dày đẹp nhưng nếu phòng tắm bí, nó không khô kịp giữa hai lần tắm và thành chỗ mốc. Thảm đá tảo cát hút nước nhanh, nhưng cần đặt trên sàn phẳng, không để vỡ cạnh và cần chà nhám nhẹ khi mặt bị bít. Dù loại nào, chân thảm phải bám sàn, không trượt khi bước lên.
Những món nên bỏ hoặc cân nhắc kỹ
Có những phụ kiện được bày đẹp trong ảnh nhưng ở nhà thật lại sinh việc. Kệ nhiều tầng đặt trên nắp két nước bồn cầu cản việc mở nắp két khi cần sửa phao, và đồ rơi vào lòng bồn cầu là chuyện thường. Khay đựng xà phòng không có lỗ thoát nước biến bánh xà phòng thành một vũng nhầy. Rèm vải trang trí treo ở phòng tắm không cửa sổ thì nhanh mốc chân.
Giá treo khăn kiểu thang dựa tường trông gọn, nhưng nếu đặt trên sàn ướt, chân thang trượt và đổ; nếu dùng, chọn loại bắt vít cố định. Bình xịt nước hoa phòng và sáp thơm dày đặc chỉ che mùi, không giải quyết nguyên nhân; mùi lâu ngày thường do ga thoát sàn không có bẫy mùi, khe chân bồn cầu hở, hoặc quạt hút không chạy đủ. Những thứ đó nên sửa trước khi mua thêm đồ thơm.
Cuối cùng, đừng mua cả bộ phụ kiện đồng bộ năm sáu món chỉ vì giống nhau. Phòng tắm nhỏ thường chỉ cần vài món; món thừa chiếm tường và tạo thêm điểm phải lau. Mua đúng món, đúng chất liệu, đặt đúng chỗ, phòng tắm sẽ dễ dùng hơn nhiều so với một bộ đẹp mà treo sai vị trí.
Câu hỏi thường gặp
Móc treo khăn nên đặt bên trong hay bên ngoài vách tắm?
Thường đặt ở phía ngoài vách nhưng sát mép, sao cho đứng trong vùng sen thò tay ra là với được. Đặt bên trong thì khăn ướt trước khi dùng; đặt xa quá thì phải bước ra sàn khô khi người còn đang nhỏ nước. Nếu không có vách, chọn tường xa vòi sen nhất trong tầm một sải tay.
Kệ dán không khoan có đủ chắc cho phòng tắm không?
Kệ dán dùng được cho tải nhẹ như bàn chải, sữa rửa mặt, trên gạch men phẳng, sạch dầu và khô hoàn toàn trước khi dán. Với chai dầu gội lớn hoặc khăn ướt nặng, keo có thể trượt dần theo thời gian vì ẩm và nhiệt. Nhà thuê không được khoan thì đặt đồ nặng lên kệ đứng hoặc kệ treo vào thanh sẵn có.
Vòi xịt vệ sinh hay bị rỉ nước, nên thay cả bộ không?
Trước tiên kiểm tra van khoá đã đóng hết chưa, sau đó xem chỗ rỉ nằm ở đầu xịt, ở hai đầu dây hay ở van. Rỉ ở đầu xịt thường do gioăng mòn hoặc lò xo yếu, thay đầu là đủ. Rỉ ở đầu nối thường cần quấn lại băng tan hoặc thay gioăng. Chỉ thay cả bộ khi dây đã nứt vỏ hoặc van cứng, gỉ.
Hốc âm tường phòng tắm có làm yếu tường không?
Với tường ngăn không chịu lực và hốc kích thước nhỏ, việc tạo hốc khi xây hoặc cải tạo thường không ảnh hưởng đáng kể, nhưng không được đục vào cột, dầm, tường chịu lực hay chỗ có đường ống, dây điện đi ngầm. Ở chung cư, muốn đục tường phải theo quy định của ban quản lý; khi không chắc, hỏi kỹ sư hoặc thợ có kinh nghiệm.
Thảm đá tảo cát có tốt hơn thảm vải không?
Thảm đá khô rất nhanh và không giữ mùi, hợp phòng tắm bí hoặc nhà ở vùng nồm ẩm. Nhược điểm là cứng, lạnh chân, có thể vỡ nếu rơi hoặc bẻ cong, và cần đặt trên mặt phẳng. Thảm vải êm, ấm hơn nhưng phải giặt, phơi thường xuyên. Nhiều nhà dùng thảm đá ở mép vùng tắm và thảm vải mỏng ở chỗ đứng mặc đồ.
Phòng tắm cho trẻ nhỏ cần thêm món gì?
Một ghế bậc thấp chân cao su để trẻ với tới lavabo, móc treo khăn thấp ngang tầm trẻ, nắp che ổ điện và tủ có khoá cho chất tẩy rửa, dao cạo, thuốc. Không để xô chậu chứa nước trên sàn vì trẻ nhỏ có thể ngã vào. Kiểm tra nhiệt độ nước trước khi tắm cho trẻ và đặt thảm chống trượt ở chỗ trẻ đứng.