Giường gấp âm tường là chiếc giường gắn vào một khung tủ cố định trên tường, ban ngày dựng đứng lên nằm gọn trong tủ, ban đêm hạ xuống thành giường bình thường. Nó trả lại cho căn hộ nhỏ một khoảng sàn bằng đúng diện tích giường, thường 3–4 m², đủ để kê một bộ sofa nhỏ, một bàn làm việc hay chỉ đơn giản là chỗ trống cho trẻ chơi. Đổi lại, người dùng phải chấp nhận gấp giường mỗi sáng, chọn nệm theo giới hạn của cơ cấu và đầu tư nghiêm túc vào phần neo tường.
Kiểu giường này gắn với tên William Lawrence Murphy ở Mỹ đầu thế kỷ 20, nên nhiều nơi gọi là Murphy bed. Ở Việt Nam, giường gấp âm tường xuất hiện nhiều trong căn hộ studio, chung cư mini, phòng làm việc kiêm phòng ngủ khách. Bài này giải thích hai loại cơ cấu nâng, cách chọn giường dọc hay ngang, phần an toàn quan trọng nhất là neo tường, bảng kiểm khi nghiệm thu và những trường hợp không nên làm.
Giường gấp âm tường gồm những gì và giải phóng được bao nhiêu chỗ
Một bộ giường gấp đầy đủ có bốn phần. Thứ nhất là thùng tủ cố định, đứng sát tường, là nơi giường nằm khi gấp lên. Thứ hai là khung giường, tức mặt đỡ nệm có viền bao, mặt ngoài của nó chính là cánh tủ khi gấp. Thứ ba là cơ cấu nâng đặt hai bên hông, gồm piston khí hoặc cụm lò xo, giúp nhấc một khối nệm nặng vài chục ki-lô-gam lên mà tay người chỉ phải đẩy nhẹ. Thứ tư là chân gập ở đầu cuối giường, tự bật xuống khi hạ giường và thu lại khi gấp.
Diện tích được trả lại bằng phần sàn giường chiếm khi nằm. Một giường đôi 1,6 m dài khoảng 2 m chiếm hơn 3 m² sàn, chưa kể lối đi hai bên. Khi gấp lên, phần còn lại chỉ là chiều sâu thùng tủ, thường quanh 40–50 cm tuỳ độ dày nệm và kiểu cơ cấu, nghĩa là giường chỉ còn ăn một dải sát tường như một tủ áo nông. Trong căn studio 25–30 m², khoảng sàn này quyết định căn hộ ban ngày là một phòng ngủ có chỗ ngồi tạm, hay là một phòng khách đúng nghĩa.
Nhiều mẫu còn tích hợp thêm: kệ mở hai bên, tủ áo cạnh giường, bàn gập úp vào mặt giường khi giường dựng lên, hoặc sofa nhỏ đặt trước tủ mà giường hạ xuống phía trên sofa. Mỗi món tích hợp thêm là thêm khớp, thêm trọng lượng và thêm điều kiện phải kê đúng. Với người lần đầu dùng, một bộ giường gấp đơn giản kèm kệ hai bên thường bền và dễ chịu hơn một bộ nhiều chức năng.
Hai kiểu cơ cấu nâng: piston khí và lò xo
Gần như mọi giường gấp đều dùng một trong hai cơ cấu dưới đây. Khác biệt nằm ở cảm giác khi gấp, khả năng chỉnh lực và việc bảo trì về sau:
| Tiêu chí | Piston khí (ty hơi) | Cụm lò xo kéo |
|---|---|---|
| Cảm giác khi gấp, hạ | Êm, chậm dần ở cuối hành trình | Nhẹ, nhanh hơn; cần tay giữ khi hạ |
| Chỉnh lực theo nệm | Lực cố định theo loại piston; đổi nệm nặng hơn phải đổi piston | Thêm hoặc bớt lò xo, chỉnh vị trí móc |
| Độ bền theo thời gian | Piston có thể yếu dần sau nhiều năm, giường tự trôi xuống | Lò xo bền, chủ yếu cần kiểm móc và chốt |
| Tiếng ồn | Gần như không | Có thể kêu nếu thiếu dầu hoặc móc mòn |
| Thay thế | Thay cả cặp, đúng thông số lực | Thay từng chiếc lò xo đúng loại |
| Hợp với | Giường đơn, đôi nhỏ, nệm mỏng nhẹ | Giường đôi lớn, người hay đổi nệm |
Điều quan trọng nhất với cả hai loại là lực nâng phải khớp với trọng lượng nệm thật. Lực quá yếu thì giường nặng tay và có xu hướng tự rơi xuống khi đang gấp; lực quá mạnh thì giường bật lên khi chưa khoá, có thể va người đứng gần. Vì vậy khi đặt làm, hãy báo người bán chính xác loại nệm, độ dày và cân nặng dự kiến, kể cả chăn gối thường để trên giường. Đổi sang nệm khác về sau thì phải chỉnh hoặc thay cơ cấu tương ứng, không phải chuyện tự ý.
Nhiều cơ cấu chỉ chịu được nệm dày trong một giới hạn, thường quanh 20–25 cm tuỳ thiết kế, và nệm không được quá mềm vì phải có đai giữ cố định khi dựng đứng. Nệm lò xo túi, nệm cao su, nệm foam đều dùng được nếu đúng cỡ và đúng trọng lượng theo thông số của cơ cấu.
Giường dọc hay giường ngang: chọn theo mặt bằng và chiều cao trần
Giường dọc gấp theo chiều dài. Đầu giường áp tường, khi gấp giường dựng đứng cao khoảng 2,1–2,2 m. Kiểu này chiếm ít bề ngang tường, hợp với giường đôi, và khi hạ xuống thì nằm giống giường thường, lên xuống được hai bên. Cần trần đủ cao và tường đủ dài theo chiều rộng giường.
Giường ngang gấp theo chiều rộng. Thân giường áp dọc tường, khi gấp chỉ cao bằng chiều rộng nệm, khoảng 1–1,6 m. Hợp với tường dưới cửa sổ, dưới dầm thấp, phòng áp mái hoặc phòng trẻ em, và chừa được kệ phía trên. Nhược điểm là chỉ lên xuống được một bên, giường đôi kiểu ngang khiến người nằm trong phải trèo qua người nằm ngoài.
Khoảng trống phía trước. Khi hạ giường, phải có đủ khoảng sàn bằng chiều dài giường cộng thêm lối đi, không vướng bàn trà, ghế, cửa ra vào hay cửa tủ khác. Nhiều người chỉ đo tường mà quên đo đường quét của giường, đến lúc lắp mới biết phải dời bàn mỗi tối.
Ổ điện và công tắc. Không đặt ổ cắm, công tắc ở mảng tường bị thùng tủ che. Đèn đọc sách gắn vào thùng tủ hoặc kệ bên hông, dây đi gọn trong rãnh, không vắt qua khớp quay.
Điều hoà và cửa sổ. Giường dọc hạ xuống thường hướng đầu vào tường, chân ra giữa phòng; nên tính trước để gió điều hoà không thổi thẳng vào mặt người nằm và giường không chắn mất cửa sổ khi gấp lên.
Neo tường và kết cấu tường: phần quyết định an toàn
Khi giường đang hạ, trọng lượng nằm chủ yếu trên chân gập và sàn. Nhưng trong lúc gấp, lúc hạ và khi giường dựng đứng, toàn bộ lực của cơ cấu nâng và khối nệm dồn vào thùng tủ, và thùng tủ truyền lực đó vào tường qua bu lông neo. Một chiếc giường gấp không neo tường đúng cách có thể đổ ụp ra ngoài cùng cả thùng tủ, đây là rủi ro lớn nhất của loại đồ này và cũng là lý do không nên tự lắp nếu không có kinh nghiệm.
Tường gạch đặc và bê tông là nền neo tốt nhất, dùng bu lông nở hoặc tắc kê chịu lực đúng loại theo chỉ dẫn của nhà sản xuất cơ cấu. Tường gạch lỗ cần loại tắc kê riêng cho gạch rỗng và thường phải khoan sâu, bắt nhiều điểm hơn. Vách thạch cao, vách ván, vách nhựa không đủ chịu lực; nếu bắt buộc lắp ở vị trí đó thì phải có khung thép hoặc khung gỗ chịu lực bắt xuống sàn và lên trần do thợ có nghề tính toán, hoặc chọn loại thùng tủ có chân đế tự đứng được thiết kế riêng cho trường hợp này.
Trước khi khoan, cần dò đường điện và ống nước âm tường. Ở chung cư, nên đọc nội quy và báo ban quản lý nếu việc thi công có khoan đục nhiều; tường chung với căn bên cạnh còn liên quan tới tiếng ồn khi giường gấp hạ hằng ngày. Sau khi lắp, người lắp nên thử gấp và hạ nhiều lần có người nằm, kiểm độ rung của thùng tủ, rồi mới bàn giao.
Nệm, chăn gối và thói quen gấp mỗi ngày
Giường gấp chỉ phát huy tác dụng khi được gấp lên thật. Nhiều gia đình lắp xong để giường nằm luôn vì ngại dọn chăn gối mỗi sáng, và căn hộ lại về đúng tình trạng ban đầu, chỉ đắt hơn. Muốn thói quen gấp duy trì được, việc gấp phải mất dưới một phút: chăn mỏng, gối gọn, có đai giữ nệm và chăn khi dựng, không phải tháo ga mỗi ngày.
Chọn chăn mỏng hoặc chăn có thể gấp gọn trong đai; gối nằm sát đầu giường để không rơi khi dựng; tránh để đồ lặt vặt như sách, điện thoại, sạc trên giường trước khi gấp. Một kệ nhỏ hoặc tab mở ở cạnh tủ để đặt cốc nước, kính, điện thoại ban đêm giải quyết được thói quen để đồ lên giường.
Nệm dựng đứng cả ngày vẫn cần thoáng khí. Thùng tủ nên có khe thông gió hoặc mặt sau hở một phần, nhất là ở miền Bắc vào mùa nồm. Thỉnh thoảng nên để giường hạ cả ngày cho nệm khô, đổi đầu nệm theo định kỳ như với giường thường. Ga trải giường loại bo chun bốn góc giữ chặt hơn ga phủ, không tuột khi giường dựng đứng.
Bảng kiểm khi nghiệm thu giường gấp
Trước khi ký nhận và thanh toán đợt cuối, hãy tự kiểm từng điểm dưới đây cùng người lắp:
- Gấp và hạ ít nhất năm lần liên tiếp: lực đẩy đều, không giật, không có điểm kẹt giữa hành trình, giường không tự trôi khi buông tay ở giữa chừng.
- Khi dựng đứng, khoá an toàn hoặc chốt giữ giường đóng chắc; kéo thử nhẹ không bật ra.
- Chân gập tự bật xuống hoàn toàn và đứng thẳng khi hạ, thu gọn khi gấp, không kẹp tay.
- Thùng tủ không rung lắc khi gấp, khi ngồi mạnh xuống mép giường; kiểm số điểm neo và loại bu lông đã dùng.
- Đai giữ nệm, giữ chăn chắc, khoá dễ thao tác một tay.
- Khe hở giữa khung giường và thùng tủ đều hai bên, không cọ sát sơn, không có cạnh sắc ở viền khung.
- Ổ điện, đèn đọc, dây điện không bị khớp quay đè lên.
- Có tài liệu về loại cơ cấu, giới hạn trọng lượng nệm, cách chỉnh lực và điều kiện bảo hành ghi rõ.
Nếu nhà có trẻ nhỏ, hãy dặn trẻ không đu bám vào giường đang dựng, không trèo vào trong thùng tủ và không tự hạ giường. Một số mẫu có khoá trẻ em ở tay nắm, nên hỏi khi chọn.
Khi nào không nên làm giường gấp âm tường
Giường gấp là giải pháp tốt cho đúng trường hợp. Những tình huống dưới đây thường hợp với giải pháp khác hơn:
- Người ngủ trưa, ngủ ngày thường xuyên hoặc làm ca: giường gần như lúc nào cũng hạ, khoảng sàn giải phóng không bao giờ được dùng.
- Người lớn tuổi, người đau lưng, đau khớp vai phải tự gấp hạ mỗi ngày; thao tác đẩy kéo khối nệm lớn dễ gây đau.
- Tường không đủ chịu lực mà không làm được khung thép: rủi ro lớn hơn lợi ích.
- Nhà thuê ngắn hạn: giường gấp phải neo cố định vào tường, chuyển nhà thì tháo lắp tốn công và để lại lỗ khoan; giường thường hoặc sofa giường hợp hơn.
- Phòng ngủ khách dùng vài lần một năm mà phòng đó đã đủ chỗ: một tấm nệm gấp cất tủ có khi đủ dùng.
- Người thích nệm rất dày, rất mềm: phần lớn cơ cấu không hợp, và nệm mềm dựng đứng lâu dễ biến dạng.
Ngược lại, giường gấp phát huy tốt nhất ở căn studio của người đi làm giờ hành chính, phòng làm việc kiêm chỗ ngủ khách, phòng trẻ em cần sàn chơi ban ngày, hoặc căn hộ cho thuê muốn một phòng dùng được hai việc. Trong những trường hợp này, khoảng sàn ban ngày đáng giá hơn một phút gấp giường mỗi sáng.
Câu hỏi thường gặp
Giường gấp âm tường có chịu được hai người nằm như giường thường không?
Khi đã hạ xuống, giường gấp đúng chuẩn chịu tải qua chân gập và khung, tương đương giường thường cùng cỡ. Điều kiện là khung giường đủ cứng, chân gập đúng loại và tải trọng nằm trong giới hạn ghi trong thông số của cơ cấu. Nên hỏi rõ giới hạn tải khi đặt làm.
Giường gấp có tự đổ xuống khi đang dựng đứng không?
Giường lắp đúng cách có khoá giữ khi dựng và lực nâng cân với trọng lượng nệm, nên không tự đổ. Rủi ro xuất hiện khi lực nâng yếu đi do piston lão hoá, khi đổi sang nệm nặng hơn mà không chỉnh cơ cấu, hoặc khi thùng tủ không neo chắc vào tường.
Piston của giường gấp dùng được bao lâu thì phải thay?
Tuổi thọ phụ thuộc chất lượng piston, tần suất gấp hạ và điều kiện nhiệt độ. Dấu hiệu cần thay là giường nặng tay hơn trước, tự trôi xuống khi buông ở giữa hành trình hoặc không giữ được vị trí. Nên thay cả cặp cùng lúc, đúng thông số lực của nhà sản xuất.
Có lắp giường gấp vào vách thạch cao được không?
Không nên bắt trực tiếp vào tấm thạch cao vì vách không đủ chịu lực kéo của cơ cấu nâng. Nếu buộc phải đặt ở vị trí vách nhẹ, cần khung thép hoặc khung gỗ chịu lực bắt xuống sàn và lên trần do thợ có nghề tính toán, hoặc chọn loại thùng tủ tự đứng được thiết kế riêng.
Trẻ em ngủ giường gấp có an toàn không?
Có thể an toàn nếu người lớn là người gấp và hạ giường, giường có khoá chắc khi dựng và trẻ được dặn không đu bám, không chui vào thùng tủ. Giường gấp ngang thấp thường hợp phòng trẻ hơn giường dọc cao. Không để trẻ nhỏ tự vận hành cơ cấu.
Giường gấp có làm nệm nhanh hỏng hơn không?
Nệm dựng đứng hằng ngày không hỏng nhanh hơn nếu đúng loại, đúng độ dày và được giữ bằng đai. Nệm quá mềm hoặc quá dày so với giới hạn dễ võng, xô lệch. Thùng tủ có khe thông gió và thỉnh thoảng để giường hạ cả ngày giúp nệm khô thoáng, nhất là mùa nồm ẩm.