Một phòng khách dễ sống cho cả nhà thường được chia thành ba đến bốn vùng rõ ràng: vùng ngồi trò chuyện và xem tivi, vùng chơi hoặc sinh hoạt tự do trên sàn, vùng cất đồ sát tường và các lối đi nối chúng với cửa, cầu thang, bếp. Khi mỗi vùng có chỗ của nó, phòng không bị bừa dù có trẻ nhỏ, có ông bà, có khách đến bất chợt.
Phần lớn phòng khách khó chịu không phải vì thiếu đồ đẹp mà vì đồ kê chắn lối, ghế quá ít hoặc quá xa nhau, và không có chỗ để những thứ cả nhà mang vào phòng mỗi ngày. Bài này đi theo thứ tự một người làm nghề vẫn làm: liệt kê ai dùng phòng làm gì, vẽ lối đi trước, rồi mới đặt sofa, ghế, bàn và tủ. Các kích thước nêu dưới đây là mức tham khảo thường gặp; nhà nào cũng nên đo lại thực tế.
Bắt đầu bằng danh sách ai dùng phòng và dùng để làm gì
Trước khi nghĩ tới kiểu sofa, hãy ghi ra giấy một tuần bình thường của phòng khách. Danh sách này quyết định số chỗ ngồi, loại ghế và lượng tủ cần có, chứ không phải bức ảnh mẫu nào đó trên mạng:
- Buổi tối cả nhà ngồi xem tivi: cần bao nhiêu chỗ tựa lưng thật sự, ai thích ngồi thẳng, ai thích nằm dài, có ai hay ngồi bệt dưới sàn.
- Ông bà ngồi uống trà, đọc báo: một ghế có tay vịn, mặt ngồi không quá thấp để đứng lên dễ, ngay cạnh có mặt phẳng đặt chén và kính.
- Trẻ nhỏ chơi: một khoảng sàn trống tối thiểu cỡ một tấm thảm, xa cạnh bàn kính và tủ cao, gần chỗ người lớn ngồi để trông được.
- Khách đến: thường xuyên hay thỉnh thoảng, mỗi lần mấy người; khách đông ngày Tết thì cần ghế phụ gấp gọn hay ghế đôn, không cần sofa cho mười người cả năm.
- Những thứ mang vào phòng mỗi ngày: chìa khoá, túi xách, mũ bảo hiểm, điều khiển, cục sạc, sách vở, đồ chơi, thuốc của người lớn tuổi.
- Hoạt động phụ: làm việc bằng máy tính xách tay trên sofa, phơi quần áo trong nhà ngày nồm, tập thể dục nhẹ, ăn trái cây sau bữa tối.
Đọc lại danh sách, đánh dấu ba việc diễn ra nhiều nhất. Phòng khách sẽ được thiết kế cho ba việc đó trước; việc thỉnh thoảng mới xảy ra thì giải quyết bằng đồ gấp, đồ di động.
Vẽ lối đi trước khi đặt bất kỳ món đồ nào
Trên một tờ giấy kẻ ô, vẽ phòng theo tỉ lệ, đánh dấu cửa chính, cửa ra ban công, chân cầu thang, lối sang bếp và nhà vệ sinh. Nối các cửa bằng những đường đi tự nhiên nhất, như cách người trong nhà vẫn đi khi tay xách đồ. Đây là các lối đi chính, và nguyên tắc quan trọng nhất là không để lối đi chính cắt ngang giữa vùng ngồi, nơi có người đang xem tivi hay nói chuyện.
Mức tham khảo hay dùng: lối đi chính rộng khoảng 80–90 cm để một người cầm khay hay dắt trẻ đi thoải mái; lối phụ, ví dụ khe giữa mép bàn trà và mép sofa, khoảng 40–50 cm, đủ để chân và để với tay đặt cốc. Khe giữa hai món đồ mà người lớn tuổi cần đi qua nên rộng hơn, vì người già bước ngắn và hay vịn tay.
Khi lối đi đã rõ, phần còn lại của sàn mới là chỗ cho đồ. Nhiều nhà làm ngược: kê sofa trước, rồi người trong nhà tự mở lối đi bằng cách lách giữa bàn và ghế. Chỉ cần một tuần là thấy cạnh bàn trà bị va, trẻ con chạy ngang trước tivi, và góc phòng gần cửa thành chỗ dồn đồ.
Vùng ngồi: đủ chỗ, đủ gần, nhìn được nhau
Khoảng cách để nói chuyện. Người ngồi đối diện nhau trò chuyện thoải mái trong khoảng chừng 2–3 m; xa hơn phải nói to, gần quá lại thấy ngợp. Với phòng rộng, đừng kéo ghế ra sát tường cho thoáng, hãy gom sofa và ghế thành một cụm quanh bàn trà, phần sàn thừa để làm lối đi hoặc vùng chơi.
Kết hợp nhiều kiểu chỗ ngồi. Một sofa ba chỗ cộng một ghế bành có tay vịn và một hai chiếc đôn thường dùng tốt hơn một bộ sofa góc khổng lồ. Ghế bành cho ông bà, đôn cho trẻ hoặc dùng kê chân, sofa cho người lớn nằm xem tivi. Đôn còn kéo ra làm chỗ ngồi phụ khi có khách.
Chiều cao mặt ngồi cho người lớn tuổi. Ghế dành cho người già nên có mặt ngồi cao hơn sofa thường một chút và đệm chắc, cộng tay vịn đủ cứng để chống tay đứng dậy. Sofa đệm lún sâu rất dễ chịu với người trẻ nhưng là thử thách mỗi lần đứng lên với người đau khớp gối.
Góc nhìn. Mọi chỗ ngồi chính nên nhìn được tivi mà không phải vặn cổ quá nhiều, đồng thời nhìn được người ngồi đối diện. Một ghế quay lưng về phía tivi chỉ hợp khi phòng có hai mục đích rõ ràng, ví dụ góc đọc sách tách riêng.
Vùng chơi và vùng sàn trống: thứ phòng khách nhà có trẻ hay thiếu
Trẻ dưới sáu tuổi chơi chủ yếu trên sàn, nên một khoảng trống có trải thảm, nằm trong tầm mắt của người ngồi sofa, có giá trị hơn rất nhiều so với một món đồ trang trí đắt tiền. Đặt vùng chơi ở phía không có lối đi chính, không sát cửa ban công, không ngay dưới kệ cao hay cạnh cây cảnh chậu nặng. Thảm nên là loại giặt được hoặc tấm ghép xốp, vì đây là chỗ đổ nước, rơi thức ăn nhiều nhất.
Đồ chơi cần chỗ về: một hai thùng thấp có bánh xe, đẩy vào gầm kệ hoặc tủ thấp được, trẻ tự cất được mà không cần người lớn với tay lên cao. Đồ chơi nằm trong thùng kín thì cuối ngày phòng khách trở lại thành phòng của người lớn chỉ trong vài phút.
Khi trẻ lớn hơn, vùng chơi có thể chuyển thành góc làm bài hay góc đọc. Vì vậy, đừng đóng cố định quá nhiều thứ cho vùng này; dùng đồ rời để vài năm sau thay đổi mà không phải đục phá.
Vùng cất đồ: mỗi thứ mang vào phòng phải có một chỗ
Phòng khách bừa phần lớn do đồ không có chỗ về, chứ không phải do người trong nhà lười. Bảng dưới gợi ý nơi đặt cho những thứ thường gặp nhất:
| Đồ hay xuất hiện | Chỗ cất hợp lý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chìa khoá, ví, túi, mũ bảo hiểm | Kệ hoặc tủ nhỏ ngay cạnh cửa, có móc và khay | Đồ không vào sâu trong phòng là đã đỡ một nửa |
| Điều khiển, sạc, tai nghe | Một ngăn kéo hoặc hộp trên kệ tivi, có ổ cắm bên trong | Tránh dây sạc vắt ngang sàn |
| Sách báo, tạp chí, máy tính bảng | Ngăn hở thấp cạnh ghế đọc hoặc rổ cạnh sofa | Giới hạn một rổ, đầy thì dọn bớt |
| Đồ chơi trẻ em | Thùng thấp có bánh xe, gầm kệ | Trẻ tự cất được |
| Thuốc, kính, đồ dùng của ông bà | Ngăn có cánh ở bàn cạnh ghế bành | Thuốc để xa tầm với trẻ nhỏ |
| Chăn mỏng, gối dự phòng | Đôn hoặc ghế băng có ngăn chứa | Dùng khi ngủ trưa trên sofa hoặc có khách |
Nguyên tắc chung: đồ dùng hằng ngày nằm trong tủ có cánh hoặc ngăn kéo, chỉ những thứ đẹp và ít bám bụi mới lên kệ hở. Kệ hay tủ cao từ khoảng ngang ngực trở lên cần được neo vào tường, đặc biệt nhà có trẻ hay leo trèo; tủ đổ do trẻ kéo ngăn hoặc trèo lên là tai nạn có thật và phòng được bằng vài con vít.
Ánh sáng, ổ cắm và những chi tiết làm phòng dễ ngồi lâu
Phòng khách sinh hoạt cả nhà cần ít nhất hai chế độ ánh sáng: sáng đều khi trẻ chơi, khi dọn dẹp, và dịu hơn khi xem phim hay ngồi trò chuyện buổi tối. Một bóng đèn trần lớn ở giữa phòng chỉ làm được chế độ thứ nhất. Thêm một đèn đứng cạnh ghế đọc và vài đèn chiếu tường là đủ đổi không khí phòng mà không phải sửa trần.
Ổ cắm là chuyện nên tính từ lúc vẽ mặt bằng: cạnh sofa để sạc điện thoại, cạnh ghế đọc cho đèn, sau kệ tivi cho thiết bị, gần vùng chơi nhưng ở vị trí cao hoặc có nắp che an toàn. Nhà đang ở muốn thêm ổ cắm thì gọi thợ điện có nghề, đừng kéo ổ cắm nối dài chạy dưới thảm, vì dây bị đè lâu ngày dễ nóng và hỏng vỏ.
Cuối cùng là chuyện nhiệt độ và gió. Sofa đặt ngay dưới luồng gió điều hoà thổi thẳng xuống làm người ngồi lâu bị lạnh gáy; nên cho gió thổi dọc theo phòng hoặc lệch khỏi chỗ ngồi chính. Ở những căn nhà nắng chiều, chỗ ngồi xem tivi buổi tối nên tránh mảng tường đã hấp nhiệt cả buổi chiều.
Kiểm tra lại sau một tuần sống thử
Bố trí xong chưa phải là xong. Hãy sống với phòng một tuần, rồi tự trả lời từng câu dưới đây; câu nào trả lời “không” thì đó là chỗ cần chỉnh:
- Có ai phải lách người hay nghiêng người mới đi qua được chỗ nào không?
- Buổi tối mọi người đều có chỗ tựa lưng khi xem tivi, hay có người phải ngồi bệt vì hết chỗ?
- Ông bà đứng dậy từ ghế có phải chống tay vào bàn hay vào người khác không?
- Đồ chơi cuối ngày có tự về chỗ được trong vài phút không?
- Chìa khoá, túi, mũ bảo hiểm có còn bị đặt lên sofa hay bàn trà không?
- Có chỗ nào thường xuyên dồn đồ mà chưa có tủ, kệ nào gánh việc đó không?
Mỗi câu trả lời “không” thường chỉ cần dời một món đồ, thêm một chiếc đôn hay một chiếc kệ nhỏ. Một phòng khách gia đình tốt hiếm khi đến từ một lần mua sắm lớn; nó đến từ vài lần chỉnh nhỏ dựa trên cách cả nhà thật sự sống.
Câu hỏi thường gặp
Phòng khách nhỏ có cần bàn trà không?
Không bắt buộc. Nếu phòng hẹp và có trẻ nhỏ hay chạy nhảy, hai bàn cạnh nhỏ đặt hai đầu sofa hoặc một chiếc đôn mặt cứng có thể thay bàn trà, vừa có chỗ đặt cốc vừa giải phóng khoảng sàn giữa phòng cho trẻ chơi và người đi lại.
Nên đặt sofa sát tường hay kéo ra giữa phòng?
Phòng nhỏ thường đặt sát tường để giữ lối đi. Phòng rộng hơn khoảng bốn mét theo chiều sâu thì kéo sofa ra một chút, chừa phía sau làm lối đi hoặc đặt bàn console, sẽ tạo cụm ngồi gần nhau hơn và trò chuyện dễ hơn.
Nhà có cả trẻ nhỏ và người già nên ưu tiên gì?
Ưu tiên lối đi rộng, sàn không trơn, không có bậc hay mép thảm dễ vấp, đồ có góc bo và tủ cao được neo tường. Đây là những điểm vừa giúp người già đi lại an toàn vừa giảm va chạm cho trẻ, nên đầu tư một lần được hai việc.
Có nên làm sàn trải thảm toàn bộ phòng khách cho trẻ chơi không?
Ở khí hậu nóng ẩm, thảm phủ kín sàn khó giặt, dễ bám bụi và nấm mốc vào mùa nồm. Một tấm thảm rời vừa vùng chơi, giặt được, hoặc tấm ghép xốp tháo ra rửa được thường hợp với nhà Việt hơn.
Làm sao để khách đến đông mà không cần mua thêm sofa?
Chuẩn bị vài chiếc đôn, ghế gấp hoặc ghế đẩu cất được ở gầm cầu thang hay trong tủ. Ghế ăn cũng có thể mang ra phòng khách nếu phòng ăn gần. Sofa nên tính cho số người dùng hằng ngày, không phải cho dịp đông người vài lần một năm.
Có nên dùng đồ nội thất lắp ghép cho phòng khách gia đình?
Có thể, miễn là khung đủ chắc và mối ghép không lỏng sau vài lần tháo lắp. Đồ lắp ghép hợp với gia đình trẻ sẽ còn thay đổi bố cục khi con lớn; còn đồ dùng lâu dài như sofa chính thì nên chọn khung chắc, ít phải tháo.