Da bọc sofa và ghế có bốn nhóm chính: da thật (da bò, gồm nhiều hạng từ da nguyên tấm đến da váng), da PU (giả da phủ polyurethane), da PVC (giả da nhựa) và da microfiber (nền sợi siêu mịn phủ PU). Da thật tốt bền lâu và đẹp lên theo thời gian nhưng cần chăm; da PU rẻ hơn, nhẹ nhưng dễ bong tróc sau vài năm trong khí hậu nóng ẩm; PVC bền mặt nhưng bí, dính lưng; microfiber là phương án giả da bền hơn PU thường.
Bài này giải thích cấu tạo từng loại để đọc đúng chữ “da thật”, “da công nghiệp” trên báo giá, những điều khí hậu nóng ẩm của Việt Nam làm với da, và cách kiểm khi mua. Không so thương hiệu, không nêu giá; chăm sóc chi tiết theo từng loại da thuộc dịch vụ vệ sinh, ở đây chỉ nói những gì liên quan đến lựa chọn.
Các hạng da thật thường gặp trên sofa
Tấm da bò dày được xẻ thành nhiều lớp. Hạng da quyết định độ bền và giá nhiều hơn chữ “da thật”:
| Hạng da | Lấy từ đâu, xử lý ra sao | Bề mặt | Độ bền, cách lão hoá |
|---|---|---|---|
| Da nguyên tấm (full grain) | Lớp trên cùng còn nguyên mặt cật, không chà sửa | Thấy lỗ chân lông, vết sẹo nhỏ tự nhiên | Bền nhất, lên nước bóng đẹp theo thời gian |
| Da lớp trên đã chà sửa (top grain, corrected) | Lớp trên, mặt được chà nhẹ rồi in vân, phủ màu | Đều, ít khuyết tật | Bền, ít đổi màu hơn, cảm giác kém tự nhiên hơn |
| Da váng (split) | Lớp dưới sau khi xẻ lớp trên, phủ màng PU và in vân | Đều, đôi khi bóng nhựa | Kém bền hơn nhiều; lớp phủ có thể nứt |
| Da ép, da vụn (bonded) | Vụn da xay trộn keo ép lên nền vải, phủ PU | Giống da nhưng mỏng | Thường bong tróc như giả da; chữ “da” dễ gây hiểu nhầm |
Nhiều sofa dùng da thật ở mặt tiếp xúc (mặt ngồi, tựa lưng, tay vịn mặt trên) và da tổng hợp đồng màu ở mặt sau, hông, đáy. Đây là cách làm phổ biến, không xấu, miễn người bán nói rõ và giá phản ánh đúng.
Da thật: kiểu hoàn thiện aniline, semi-aniline và da phủ màu
Ngoài hạng da, cách hoàn thiện bề mặt quyết định da thật cảm giác ra sao và chịu bẩn thế nào. Da aniline chỉ nhuộm thấm, không phủ lớp màu bề mặt: mềm nhất, thấy rõ vân và lỗ chân lông, nhưng hút nước, dầu, mồ hôi và phai màu dưới nắng. Da semi-aniline có lớp phủ mỏng, cân bằng giữa vẻ tự nhiên và khả năng chống bẩn. Da phủ màu (pigmented) có lớp màu và lớp bảo vệ dày hơn, chịu bẩn, chịu nắng tốt nhất, dễ lau, nhưng cảm giác ít “da” hơn.
Với nhà có trẻ nhỏ, thú cưng hoặc sofa đặt gần nắng, da phủ màu hoặc semi-aniline là lựa chọn ít phải lo hơn aniline. Da aniline hợp người thích vẻ đẹp đổi màu theo năm tháng và chấp nhận những vết dấu sử dụng.
Da thật “thở” được, tức là hút và nhả hơi ẩm, nên ngồi lâu ít bí hơn giả da. Mặt khác, trong mùa nồm, da thật hút ẩm và có thể mốc nếu phòng ẩm kéo dài, nhất là ở các nếp gấp, đường may, phần sát tường. Ngược lại, điều hoà thổi thẳng và nắng chiếu làm da khô, mất dầu, nứt. Da thật bền lâu trong nhà Việt khi phòng được giữ ở độ ẩm vừa phải và được lau dưỡng theo hướng dẫn.
Da PU, da PVC và vì sao giả da hay bong ở Việt Nam
Da PU là lớp polyurethane phủ trên nền vải. Nó mềm, nhẹ, nhiều màu và giá thấp hơn da thật nhiều. Điểm yếu nằm ở bản chất hoá học: polyurethane, nhất là loại gốc polyester phổ biến, có thể bị thuỷ phân khi gặp nhiệt và ẩm kéo dài, lớp phủ giòn dần, nứt rồi bong thành vảy, lộ lớp vải bên dưới. Khí hậu nóng ẩm, mồ hôi người ngồi, nắng qua cửa kính đều đẩy nhanh quá trình này. Vì vậy sofa da PU thường được đánh giá theo số năm dùng trước khi bong, và con số đó thay đổi rất nhiều giữa các loại.
Da PVC là nhựa vinyl phủ trên nền vải, mặt dày và bền với mài mòn, chịu nước tốt, dễ lau. Nó ít bị thuỷ phân như PU nhưng kém thoáng hơn nhiều: ngồi lâu trong ngày nóng dễ dính lưng, đổ mồ hôi. PVC cũng có thể cứng và nứt khi chất hoá dẻo bay hơi dần theo năm tháng. PVC hay gặp ở ghế quán, ghế văn phòng giá rẻ hơn là sofa gia đình.
Da microfiber có nền là vải không dệt sợi siêu mịn, mô phỏng cấu trúc sợi collagen của da thật, phủ lớp PU bên trên. Cấu trúc nền dày và chắc giúp nó bền xé, bền gấp hơn PU thường và cảm giác gần da thật hơn. Nó vẫn có lớp PU nên vẫn chịu ảnh hưởng của nhiệt ẩm, nhưng thường lâu bong hơn. Gọi chung tất cả là “da công nghiệp” trên báo giá thì gia chủ không biết mình mua loại nào; nên hỏi rõ PU, PVC hay microfiber.
So nhanh bốn nhóm cho nhà Việt
Định tính, theo xu hướng chung; từng sản phẩm cụ thể có thể khác:
| Tiêu chí | Da thật (hạng tốt) | Da PU | Da PVC | Da microfiber |
|---|---|---|---|---|
| Độ bền lâu năm | Cao nếu chăm đúng | Thấp đến trung bình | Trung bình | Trung bình đến khá |
| Ngồi lâu ngày nóng | Thoáng hơn | Hơi bí | Bí, dính | Hơi bí |
| Chịu nồm ẩm | Có thể mốc nếu phòng ẩm lâu | Đẩy nhanh bong tróc | Ít ảnh hưởng mặt | Khá hơn PU |
| Chịu nắng | Khô, nứt nếu không dưỡng | Giòn, nứt nhanh | Cứng, nứt dần | Khá hơn PU |
| Móng mèo, chó | Để lại vết xước, sửa được một phần | Rách, không sửa được | Rách | Bền xé hơn PU |
| Sửa chữa | Dặm màu, vá được | Thường phải bọc lại | Thường phải bọc lại | Thường phải bọc lại |
Đọc theo hàng “Sửa chữa”: da thật có thể được thợ dặm màu, vá, phục hồi; các loại giả da khi bong hoặc rách hầu như chỉ còn cách bọc lại toàn bộ mặt.
Khi nào nên chọn vải thay vì da, và ngược lại
Da và vải không có bên thắng tuyệt đối; mỗi bên hợp một kiểu nhà. Da thật hạng tốt hợp gia đình muốn một chiếc sofa dùng rất lâu, sẵn sàng lau dưỡng định kỳ, phòng khách có điều hoà hoặc thoáng mát, không có mèo hay cào. Vết đổ nước, sữa trên da lau ngay là sạch, không ngấm như vải, nên da thật phủ màu lại khá hợp nhà có trẻ biết ngồi nhưng hay làm đổ.
Vải hợp nhà không có điều hoà phòng khách, người hay nằm sofa ngủ trưa, nhà nuôi mèo (với vải dệt chặt), và nhà muốn thay đổi màu sắc theo thời gian bằng cách thay vỏ. Vải cũng cho nhiều lựa chọn màu và kết cấu hơn da ở cùng mức ngân sách.
Giả da PU thường hợp nhất ở những chỗ dùng ngắn hạn hoặc ít tiếp xúc da người: ghế phòng ăn ít dùng, đầu giường bọc nệm, ghế đôn trang trí, nhà thuê ngắn hạn. Với sofa chính của gia đình, ngồi hằng ngày trong khí hậu nóng ẩm, PU giá rẻ là lựa chọn dễ khiến phải bọc lại sớm nhất; nếu ngân sách không đủ cho da thật hạng tốt, vải bọc tốt thường là lựa chọn bền hơn da thật hạng thấp hoặc da ép.
Kiểm da khi xem sofa
Một số cách nhận biết và câu hỏi nên đặt ra ngay tại cửa hàng:
- Hỏi rõ: da thật hạng nào, dùng ở những mặt nào; phần còn lại là chất liệu gì; nếu là giả da thì PU, PVC hay microfiber.
- Nhìn mặt da gần dưới ánh sáng: da nguyên tấm có lỗ chân lông phân bố không đều, vết sẹo nhỏ; vân in hoàn toàn đều lặp lại là dấu hiệu da chà sửa hoặc giả da.
- Ấn ngón tay vào mặt da: da thật nhăn tự nhiên, nếp tỏa ra nhiều hướng và hồi lại chậm; giả da thường nhăn đều, phẳng lại nhanh.
- Xem mép cắt ở chỗ khuất (dưới đệm, mặt đáy) nếu có: da thật thấy thớ sợi xơ; giả da thấy lớp phủ mỏng trên nền vải dệt hoặc vải không dệt.
- Hỏi bảo hành lớp da: bao lâu, có bao gồm bong tróc, nứt không; bảo hành rõ ràng cho lớp da là dấu hiệu người bán tự tin vào chất liệu.
- Hỏi hướng dẫn chăm sóc và sản phẩm lau dưỡng phù hợp với loại da đó.
Cách đốt thử góc da thường được truyền miệng không nên làm trên đồ mới mua, vừa làm hỏng đồ vừa không chính xác với da đã phủ lớp hoàn thiện. Mùi da cũng dễ đánh lừa vì giả da có thể được tạo mùi.
Đặt sofa da ở đâu và giữ cho bền
Tránh nắng trực tiếp. Mọi loại da, thật hay giả, đều xuống cấp nhanh khi bị nắng chiếu qua cửa kính hằng ngày. Kéo rèm vào giờ nắng, hoặc kê sofa ở vị trí không nằm trong vệt nắng.
Tránh gió điều hoà thổi thẳng. Luồng gió khô lạnh liên tục làm da thật mất dầu, nứt; với giả da, chênh lệch nhiệt độ cũng không có lợi.
Kê cách tường ẩm. Để khe vài centimet sau lưng sofa giúp không khí lưu thông, hạn chế mốc mùa nồm.
Lau mồ hôi và dầu tóc. Tựa đầu, tay vịn là chỗ tích dầu, mồ hôi nhiều nhất, làm da thật sẫm màu và đẩy nhanh bong tróc của PU. Lau ẩm nhẹ định kỳ, sau đó lau khô.
Dưỡng da thật theo hướng dẫn. Da thật nên được dưỡng định kỳ bằng sản phẩm phù hợp hạng da; không dùng dầu ăn, kem dưỡng da người hay chất tẩy rửa gia dụng mạnh.
Chấp nhận giới hạn của giả da. Với PU, chăm kỹ chỉ làm chậm, không ngăn được thuỷ phân. Nếu muốn sofa dùng rất lâu, hãy cân nhắc da thật hạng tốt hoặc vải bọc có vỏ thay được ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Da công nghiệp là da gì?
Đây là cách gọi chung ở Việt Nam cho các loại giả da, thường là da PU, đôi khi là PVC hoặc microfiber, có lúc còn dùng cho da ép. Vì tên gọi mơ hồ, nên hỏi rõ chất liệu lớp phủ và nền, ghi vào hoá đơn, để biết độ bền kỳ vọng và cách chăm sóc.
Sofa da PU dùng được bao lâu thì bong?
Không có con số chung. Nó phụ thuộc chất lượng lớp PU, độ dày, nền vải, mức dùng, nắng, độ ẩm và mồ hôi. Loại kém có thể bong sau một hai năm; loại tốt và được giữ ở nơi khô mát dùng lâu hơn nhiều. Hỏi bảo hành lớp da là cách gián tiếp để biết người bán tin nó bền bao lâu.
Da thật có bị mèo cào hỏng không?
Móng mèo để lại vết xước trên da thật, đặc biệt da aniline mềm. Da phủ màu chịu tốt hơn. Vết xước nông trên da thật có thể làm mờ bằng sản phẩm dưỡng và dặm màu; vết rách cần thợ. Giả da thì thường rách và không sửa liền được.
Sofa da có nóng hơn sofa vải khi ngồi mùa hè không?
Thường có, nhất là giả da PVC và PU vì kém thoáng, dễ dính lưng khi không bật điều hoà. Da thật thoáng hơn giả da nhưng vẫn kém vải. Nếu phòng khách không có điều hoà, nhiều gia đình phủ thêm tấm lót mát lên mặt ngồi vào mùa hè.
Sofa da bị mốc trắng mùa nồm phải làm sao?
Lau nhẹ lớp mốc bằng khăn mềm hơi ẩm, để khô trong phòng thoáng hoặc có hút ẩm, tránh phơi nắng gắt. Với da thật, sau khi sạch nên dùng sản phẩm dưỡng phù hợp. Nếu mốc ăn sâu vào đường may hoặc lặp lại liên tục, nên xử lý độ ẩm của phòng và nhờ dịch vụ vệ sinh chuyên nghiệp.
Da thật nguyên tấm có luôn tốt hơn da phủ màu không?
Không luôn luôn. Da nguyên tấm aniline đẹp và bền nhất về cấu trúc nhưng dễ bám bẩn, dễ phai màu dưới nắng. Với nhà có trẻ nhỏ hoặc sofa gần cửa sổ, da lớp trên có lớp phủ màu thường dễ sống chung hơn. Chọn theo cách dùng, không chỉ theo hạng da.