Khi gia đình bước sang giai đoạn mới (có con, con lớn cần phòng riêng, ông bà lên ở, một người chuyển sang làm việc ở nhà), căn hộ cũ thường không thiếu diện tích mà phân sai công năng. Đổi công năng phòng không cần đập tường: phần lớn là đổi đồ, đổi ánh sáng, chuyển ổ điện, và chấp nhận một số phòng làm hai việc. Câu hỏi đúng là ai dùng phòng nào, vào giờ nào, cần yên tĩnh hay cần ánh sáng, chứ không phải phòng đó trên bản vẽ tên là gì.
Bài này kể một ca giả định ở căn hộ hai phòng ngủ cộng một phòng nhỏ khoảng 68 m², xây hơn mười lăm năm: phòng làm việc của bố mẹ chuyển thành phòng cho con, góc làm việc dời ra phòng khách. Kèm cách lập bảng giờ dùng phòng, thứ tự làm và bài học. Không động kết cấu; việc thay đổi tường, cửa trong chung cư phải theo nội quy và quy định hiện hành.
Hiện trạng: căn hộ phân phòng theo giai đoạn đã qua
Căn hộ giả định gồm phòng khách liền bếp khoảng 25 m², phòng ngủ chính khoảng 13 m² có cửa sổ lớn, phòng ngủ phụ khoảng 9 m² dùng làm phòng làm việc của hai vợ chồng với hai bàn, kệ sách, máy in, và một phòng kho nhỏ khoảng 3 m² không cửa sổ. Khi mua nhà, cặp vợ chồng chưa có con, đều làm việc ở nhà vài ngày mỗi tuần, nên phòng làm việc riêng là hợp lý.
Bảy năm sau, bé lớn sáu tuổi vẫn ngủ chung phòng bố mẹ, đồ chơi tràn ra phòng khách, còn phòng làm việc thì người bố chỉ dùng buổi tối, người mẹ đã chuyển sang đi làm ở văn phòng. Kho chứa đồ lộn xộn, vali, quạt, đồ Tết. Gia đình nghĩ tới chuyện bán để mua căn lớn hơn, nhưng trước hết muốn thử tổ chức lại.
Trước khi bàn phương án, gia đình đo lại từng phòng và ghi những thứ không đổi được: vị trí cửa sổ, cục lạnh điều hoà, ổ điện, cửa đi và hướng mở cánh. Phòng ngủ phụ có cửa sổ hướng bắc, ánh sáng dịu cả ngày, hợp cho trẻ ngủ trưa và học; phòng khách có hốc tường nông cạnh cửa sổ ban công mà lâu nay chỉ để chậu cây. Những chi tiết này quyết định phương án nhiều hơn diện tích ghi trên giấy.
Bước đầu tiên là lập bảng giờ dùng phòng trong một tuần bình thường: ai ở phòng nào, làm gì, từ mấy giờ tới mấy giờ, cần yên tĩnh hay không. Bảng cho thấy phòng làm việc chỉ được dùng khoảng hai giờ mỗi tối và vài giờ cuối tuần, trong khi bé cần một chỗ ngủ, chỗ chơi và chỗ học hằng ngày. Phòng khách ban ngày trống, buổi tối sinh hoạt chung tới khoảng chín giờ. Từ bảng này, phương án hiện ra: phòng làm việc thành phòng của con, góc làm việc dời vào một hốc của phòng khách, dùng sau khi bé ngủ.
Bảng phân công năng trước và sau
So từng phòng theo công năng cũ, công năng mới và những thay đổi cần làm:
| Phòng | Trước | Sau | Việc cần làm |
|---|---|---|---|
| Phòng ngủ phụ khoảng 9 m² | Phòng làm việc hai bàn | Phòng ngủ và chơi của con | Bỏ một bàn, thêm giường đơn, tủ thấp, kệ chống lật, đèn ngủ |
| Phòng khách khoảng 25 m² | Sofa, tivi, bàn ăn | Thêm góc làm việc một người | Tận dụng hốc tường cạnh cửa sổ, bàn sâu khoảng 50–60 cm, đèn bàn, ổ điện |
| Phòng ngủ chính khoảng 13 m² | Bố mẹ và con ngủ chung | Bố mẹ | Bỏ giường phụ, thêm lối đi, tủ áo đủ chỗ |
| Kho khoảng 3 m² | Đồ lộn xộn | Kho có kệ, chứa cả sách và máy in | Kệ kim loại theo chiều cao, đèn cảm ứng, quạt thông gió nhỏ |
| Hành lang | Trống | Tủ giày và móc áo cho con | Móc thấp vừa tầm trẻ |
Tổng diện tích không đổi, nhưng mỗi người có chỗ của mình. Điểm then chốt là chấp nhận phòng khách làm hai việc theo giờ: sinh hoạt chung buổi tối sớm, làm việc sau giờ bé ngủ. Một góc làm việc gọn trong phòng khách cần ít diện tích hơn nhiều so với một phòng làm việc riêng.
Phòng của con: an toàn trước, lớn dần sau
Đồ đạc cho trẻ đang lớn. Giường đơn kích thước người lớn thay vì giường trẻ em, để dùng được tới tuổi teen; bàn học có thể nâng chiều cao hoặc ghế chỉnh được. Tủ áo thấp hai buồng, thanh treo có thể nâng dần. Những món theo tuổi (bàn vẽ nhỏ, hộp đồ chơi) chọn loại rời, rẻ, thay được.
Chống lật là bắt buộc. Mọi kệ sách, tủ áo, tủ ngăn kéo cao hơn khoảng ngang hông người lớn phải bắt dây hoặc ke chống lật vào tường. Trẻ sáu tuổi có thể leo lên ngăn kéo như leo thang; tủ không bắt tường có thể đổ đè. Đây là việc đơn giản nhất mà nhiều nhà bỏ qua nhất.
Cửa sổ và dây rèm. Cửa sổ phòng ở chung cư cần khoá hạn chế độ mở hoặc lưới an toàn theo quy định toà nhà; không kê giường, bàn học ngay dưới cửa sổ khiến trẻ dễ trèo lên bậu. Dây rèm dạng vòng kéo là nguy cơ thắt cổ với trẻ nhỏ; dùng rèm không dây hoặc buộc gọn dây lên cao.
Ánh sáng và ổ điện. Bàn học đặt vuông góc với cửa sổ để ánh sáng chiếu ngang, không chói mắt, không đổ bóng tay lên vở. Ổ điện thấp có nắp che. Đèn ngủ ánh ấm mờ thay cho việc bật đèn trần nửa đêm. Dây sạc, ổ kéo dài không để dưới gầm giường.
Góc làm việc trong phòng khách: gọn, đủ sáng, cất được
Góc làm việc mới được đặt trong hốc tường sâu khoảng 70 cm cạnh cửa sổ, trước đây để một chậu cây và một tủ thấp. Những điểm đã tính:
- Bàn sâu khoảng 50–60 cm, dài khoảng 1,2 m, đủ cho laptop, màn hình phụ và sổ; cao khoảng 72–75 cm (tham khảo, chỉnh theo chiều cao người dùng).
- Ghế làm việc có tựa lưng, kê được dưới bàn khi không dùng; tránh dùng ghế ăn để làm việc nhiều giờ.
- Kệ treo phía trên bàn có cánh hoặc rèm che, cuối ngày cất giấy tờ để phòng khách trở lại là phòng khách.
- Đèn bàn ánh trung tính đặt phía đối diện tay viết; đèn trần phòng khách giữ ánh ấm cho sinh hoạt.
- Thêm ổ điện cố định cho góc bàn do thợ điện làm, thay vì kéo ổ dài từ kệ tivi qua.
- Hướng bàn: người ngồi quay lưng vào tường hoặc vuông góc với cửa sổ, nhìn ra phòng chứ không nhìn ra hành lang, để gọi video không lộ cả nhà phía sau.
- Tai nghe và một tấm thảm nhỏ dưới chân bàn giảm tiếng vọng khi họp trực tuyến buổi tối.
Máy in và sách ít dùng được chuyển vào kho đã sắp lại. Kinh nghiệm chung của các gia đình làm việc ở nhà là những thứ dùng một hai lần mỗi tuần không cần nằm trên bàn; chỉ giữ thứ dùng hằng ngày trong tầm tay.
Thứ tự làm trong căn hộ đang ở
Ca giả định làm trong khoảng hai cuối tuần và vài buổi tối, không phải chuyển ra ngoài:
- Lập bảng giờ dùng phòng, thống nhất phương án với cả nhà, kể cả hỏi ý bé về màu và đồ trong phòng.
- Dọn kho: phân loại giữ, cho, bỏ; lắp kệ, đèn cảm ứng; chuyển máy in, sách vào.
- Đăng ký thi công với ban quản lý nếu có khoan, đi dây (theo nội quy toà nhà); thợ điện thêm ổ ở góc làm việc và ổ có nắp cho phòng con.
- Dọn phòng làm việc cũ, sơn lại tông sáng dịu, lắp rèm không dây.
- Lắp giường, tủ áo, kệ, bắt chống lật; lắp đèn ngủ, đèn bàn học.
- Lắp bàn và kệ treo ở hốc phòng khách, sắp lại sofa để góc làm việc không chắn lối đi ra ban công.
- Chuyển bé sang phòng mới dần dần: ngủ trưa trước, ngủ đêm sau.
Cấu phần chi phí: sơn, đèn, giường, tủ áo thấp, kệ, rèm, bàn làm việc, kệ treo, ổ điện và công thợ, kệ kho. Phần lớn đồ cũ được dùng lại: một bàn làm việc chuyển thành bàn học cho bé, kệ sách cũ vào kho.
Kết quả và bài học khi đổi công năng phòng
Sau khoảng một tháng, bé ngủ riêng ổn định, đồ chơi gom về phòng của bé, phòng khách gọn hơn. Người bố làm việc ở góc phòng khách sau chín giờ tối, thấy đủ yên tĩnh; điều chưa ổn là những hôm có họp sớm buổi sáng thì phòng khách đang ồn bữa sáng, nên đã thoả thuận dùng phòng ngủ chính cho những cuộc gọi đó. Căn hộ không lớn hơn, nhưng việc bán để mua căn lớn hơn được gác lại vài năm.
Bài học thứ nhất: phân phòng theo giờ dùng, không theo tên phòng. Một phòng dùng hai giờ mỗi ngày là phòng đang lãng phí trong căn hộ nhỏ. Bài học thứ hai: đồ cho trẻ nên chọn để lớn dần, đồ theo tuổi chọn loại rời và rẻ. Bài học thứ ba: an toàn đồ đạc (chống lật, cửa sổ, dây rèm, ổ điện) làm ngay từ đầu, vì thêm sau thường bị quên.
Khi nhu cầu vượt quá khả năng sắp xếp lại, ví dụ cần thêm hẳn một phòng ngủ, một số gia đình nghĩ tới chia đôi phòng khách bằng vách nhẹ. Việc dựng vách trong chung cư phải theo nội quy toà nhà, đảm bảo thông gió, lối thoát nạn và ánh sáng cho cả hai phần; nên hỏi ban quản lý và người có chuyên môn trước. Mua bán, đổi căn hộ là chuyện khác hẳn, cần cân nhắc pháp lý và tài chính riêng.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì nên có phòng riêng?
Không có mốc chung cho mọi gia đình; nhiều nhà chuyển con sang phòng riêng khi bé ngủ xuyên đêm và tự đi vệ sinh được. Quan trọng hơn tuổi là bé có thấy an toàn trong phòng mới không. Chuyển dần, cho bé tham gia chọn đồ giúp quá trình nhẹ nhàng hơn.
Phòng 9 m² có đủ cho một trẻ ngủ và học không?
Thường đủ nếu giường đơn áp tường, bàn học dưới hoặc cạnh cửa sổ, tủ áo thấp và kệ treo tường. Giường tầng có bàn học bên dưới tiết kiệm sàn nhưng cần lan can chắc và trần đủ cao; trẻ nhỏ không nên ngủ tầng trên.
Góc làm việc trong phòng khách có ảnh hưởng sinh hoạt chung không?
Có nếu để giấy tờ, dây điện bày ra cả ngày. Chọn hốc tường hoặc góc không nằm trên lối đi, có kệ cánh để cất đồ cuối ngày, và thống nhất giờ dùng. Họp trực tuyến nhiều thì cần tai nghe và chỗ dự phòng yên tĩnh hơn.
Có nên chia đôi phòng khách bằng vách thạch cao để thêm phòng?
Có thể trong một số trường hợp, nhưng phần phòng mới thường thiếu cửa sổ, thiếu thông gió, nóng. Phải kiểm nội quy chung cư, lối thoát nạn, điều hoà, và phần phòng khách còn lại có đủ dùng không. Vách lùa hoặc rèm dày là phương án thử trước ít tốn hơn.
Kho không cửa sổ có làm phòng ngủ được không?
Không nên. Phòng ngủ cần thông gió, ánh sáng tự nhiên và lối thoát khi có sự cố. Kho không cửa sổ hợp chứa đồ, giặt sấy nếu có thông gió cơ khí, hoặc làm phòng thay đồ. Ngủ trong phòng kín còn rủi ro chất lượng không khí.
Đổi công năng phòng có phải báo ban quản lý chung cư không?
Đổi đồ, sơn lại thường chỉ cần tuân giờ thi công và quy định vận chuyển đồ. Khoan, đi dây, dựng vách, thay cửa thường phải đăng ký thi công với ban quản lý theo nội quy. Đọc nội quy toà nhà và hỏi trước để tránh bị dừng giữa chừng.