Muốn tự sơn lại tường đẹp, khoảng hai phần ba công sức nằm ở chuẩn bị bề mặt: kiểm tường có ẩm không, cạo lớp sơn bong, trám vết nứt, bả chỗ lõm, chà nhám, lau bụi và sơn lót. Phần lăn sơn màu chỉ là phần cuối. Tường cũ bỏ qua chuẩn bị mà sơn đè thường bị bong, phồng, loang hoặc lộ vết vá chỉ sau vài tháng, nhất là ở miền Bắc qua mùa nồm.
Bài này đi theo đúng thứ tự một ca tự sơn giả định cho phòng khoảng 15 m², kèm dụng cụ cần có, cách cắt góc, số lớp, thời gian chờ và bảng lỗi hay gặp. Mọi thời gian khô, độ phủ, tỷ lệ pha đều phụ thuộc loại sơn cụ thể, nên luôn đọc hướng dẫn trên thùng sơn của nhà sản xuất. Tường thấm nước, nứt lớn hoặc nứt chéo là việc sửa nhà, không thuộc phạm vi tự sơn.
Có nên tự sơn không: việc nào tự làm được, việc nào thuê thợ
Sơn lại tường phòng ngủ, phòng khách trong nhà, trần không quá cao, tường còn chắc và khô là việc một người kỹ tính tự làm được. Bạn tiết kiệm phần công thợ, đổi lại mất thời gian nhiều hơn thợ quen tay vài lần, và kết quả lần đầu thường không đều bằng. Với phòng trống đồ, một người làm phòng khoảng 15 m² thường mất hai đến ba ngày cuối tuần, phần lớn là chờ khô giữa các lớp.
Nên thuê thợ khi: trần cao trên khoảng 3,5 m hoặc giếng trời, cầu thang cần giàn giáo; tường ngoài nhà; tường bị thấm, mốc lan rộng, bong cả mảng vữa; muốn bả lại toàn bộ tường cho phẳng mịn; hoặc khi thời gian của bạn đắt hơn công thợ. Làm việc trên thang cao luôn có nguy cơ ngã; nếu phải đứng quá bậc thứ ba của thang chữ A, cân nhắc giàn giáo hoặc thuê người có thiết bị.
Một trường hợp đặc biệt cần chú ý: nhà rất cũ có thể từng dùng sơn chứa chì. Chà nhám lớp sơn đó tạo bụi độc, nguy hiểm cho trẻ nhỏ và phụ nữ có thai. Nếu không chắc lớp sơn cũ là gì và nhà đã nhiều chục năm, ưu tiên phương án không chà khô (lau ẩm, sơn phủ đè) hoặc hỏi người có chuyên môn kiểm tra trước.
Dụng cụ và vật tư cho một phòng khoảng 15 m²
Danh sách sau đủ cho một lần sơn lại tường trong nhà; không có tên hãng vì loại nào phù hợp tuỳ tường và ngân sách:
- Sơn màu gốc nước cho nội thất, chọn loại lau được nếu là phòng có trẻ nhỏ; tính lượng theo diện tích tường trừ cửa, chia cho độ phủ nhà sản xuất công bố, nhân số lớp, cộng dư khoảng 10%.
- Sơn lót cho nội thất (thường gọi sơn lót kháng kiềm) nếu tường có vá vữa mới hoặc bả mới, hoặc khi đổi từ màu đậm sang màu nhạt.
- Bột bả hoặc keo trám tường làm sẵn cho vết nứt nhỏ, lỗ đinh; dao bả hai cỡ.
- Giấy nhám mịn và bàn chà, hoặc máy chà có túi hút bụi.
- Con lăn lông ngắn đến vừa (lông ngắn cho tường phẳng, lông dài hơn cho tường sần), cán nối dài, khay sơn.
- Cọ dẹt khoảng 5 cm để cắt góc và viền.
- Băng keo giấy che sơn, nilon hoặc bạt phủ sàn, giấy báo cũ che ổ điện sau khi tháo mặt.
- Thang chữ A chắc chắn, khẩu trang chống bụi khi chà, kính bảo hộ khi sơn trần, găng tay.
- Máy đo độ ẩm tường nếu có; không có thì dùng phép thử dán nilon mô tả ở mục sau.
Không cần mua máy phun sơn cho một phòng. Máy phun nhanh nhưng che chắn tốn công, sương sơn bay khắp nhà, và người mới dùng dễ bị chảy sơn. Con lăn tốt quan trọng hơn: con lăn rẻ rụng lông dính lên tường, gỡ ra rất mất công.
Chuẩn bị bề mặt: tám bước quyết định độ bền
Làm đủ các bước này, theo đúng thứ tự, trước khi mở thùng sơn màu:
- Dọn đồ ra giữa phòng hoặc ra ngoài, phủ kín; tháo mặt ổ điện, công tắc (ngắt aptomat trước khi tháo), tháo đinh, giá treo.
- Kiểm ẩm: dán kín một miếng nilon khoảng 30 × 30 cm lên tường bằng băng keo, để một ngày. Mặt trong nilon đọng hơi nước hoặc tường dưới nilon sẫm màu là tường còn ẩm, chưa nên sơn; tìm nguồn ẩm trước.
- Cạo lớp sơn bong, phồng bằng dao bả cho tới khi mép sơn còn lại bám chắc; chỗ mốc lau bằng dung dịch tẩy mốc theo hướng dẫn, để khô hẳn.
- Trám vết nứt chân chim và lỗ đinh bằng bột bả; vết nứt rộng hơn sợi tóc nên mở rộng nhẹ thành rãnh chữ V rồi trám để bột bám sâu. Nứt dài, nứt chéo từ góc cửa, nứt rộng thì hỏi thợ hoặc kỹ sư.
- Bả dặm những chỗ lõm, chỗ vá; để khô theo hướng dẫn, thường bả hai lượt mỏng tốt hơn một lượt dày.
- Chà nhám chỗ bả cho phẳng với mặt tường xung quanh, chà nhẹ toàn bộ tường cũ để tạo độ nhám cho sơn mới bám, nhất là tường sơn bóng cũ.
- Lau sạch bụi bằng khăn ẩm vắt kỹ hoặc chổi lông; bụi còn lại là nguyên nhân hàng đầu khiến sơn mới bong thành vảy.
- Dán băng keo giấy dọc mép trần, khung cửa, len chân tường; miết chặt mép băng để sơn không lem vào.
Sau chuẩn bị, sơn lót lên toàn bộ những chỗ đã bả, đã vá; nếu tường cũ còn tốt và đổi sang màu gần giống, nhiều trường hợp chỉ cần lót các chỗ vá. Nếu đổi từ màu đậm sang màu nhạt, lót toàn bộ giúp bớt số lớp màu. Đọc thời gian chờ giữa lót và sơn màu trên thùng.
Thứ tự lăn sơn: trần trước, tường sau, cắt góc rồi mới lăn
Nếu sơn cả trần, luôn sơn trần trước vì sơn trần nhỏ giọt xuống tường; sơn tường trước thì phải sửa vệt nhỏ giọt. Với mỗi bức tường, dùng cọ cắt một dải rộng khoảng 5–7 cm dọc mép trần, góc tường, quanh khung cửa và quanh ổ điện. Ngay sau đó lăn phần tường lớn khi dải cắt còn ướt, để hai phần hoà vào nhau, không thành viền dày khác màu.
Kỹ thuật lăn: nhúng con lăn vào khay, lăn qua lại trên phần gân khay cho sơn thấm đều và không nhỏ giọt. Lăn theo từng ô khoảng một mét vuông, đầu tiên kéo hình chữ W hoặc chữ M để rải sơn, sau đó lăn dọc từ trên xuống phủ đều ô đó mà không nhúng thêm sơn. Ô sau chồng lên mép ô trước khi mép đó còn ướt; đây là cách tránh vệt nối lộ ra khi nhìn xiên.
Không ấn mạnh con lăn để vắt cho hết sơn, vì sẽ tạo đường gờ ở hai đầu con lăn. Lăn một bức tường liên tục từ đầu đến cuối, không dừng giữa chừng đi ăn trưa, vì mép đã khô sẽ lộ thành vệt. Lớp thứ hai lăn sau khi lớp đầu khô theo thời gian ghi trên thùng; hướng lăn lớp cuối nên thống nhất từ trên xuống. Gỡ băng keo khi lớp cuối còn hơi ướt hoặc vừa se mặt, kéo nghiêng góc khoảng 45 độ ra xa phần sơn, để mép sơn không bị giật theo.
Lỗi hay gặp khi tự sơn và cách xử lý
Phần lớn lỗi có nguyên nhân từ khâu chuẩn bị hoặc điều kiện thời tiết, không phải do sơn kém:
| Lỗi | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Sơn phồng rộp sau vài tuần | Tường còn ẩm, có nguồn thấm | Cạo bỏ, tìm và xử lý nguồn ẩm, để khô hẳn rồi làm lại từ lót |
| Bong thành vảy | Bụi chưa lau, sơn đè lên lớp cũ đã bong hoặc lên sơn bóng không chà | Cạo hết chỗ yếu, chà nhám, lau sạch, lót rồi sơn |
| Loang màu, chỗ đậm chỗ nhạt | Không lót chỗ bả, lớp sơn mỏng không đều, pha nước khác nhau giữa các thùng | Lót chỗ bả, trộn chung các thùng trong một xô lớn, lăn thêm lớp |
| Lộ vệt nối con lăn | Lăn chồng lên mép đã khô, dừng giữa tường | Chà nhẹ, lăn lại cả bức tường liên tục một lượt |
| Lộ viền quanh góc cắt | Cắt góc cả phòng trước rồi mới lăn | Cắt và lăn từng bức tường một khi còn ướt |
| Sơn chảy giọt | Lấy quá nhiều sơn, lớp quá dày | Khi còn ướt lăn lại; khô rồi thì chà phẳng và sơn đè |
| Sơn khô lâu, dính tay | Trời nồm ẩm, phòng kín, lớp quá dày | Hoãn sơn khi nồm; mở cửa, dùng quạt hoặc máy hút ẩm |
Miền Bắc có những đợt nồm, độ ẩm không khí rất cao, tường đổ mồ hôi; sơn trong những ngày này gần như chắc chắn khô chậm và dễ hỏng. Hãy chờ trời hanh. Miền Nam mùa mưa thì sơn vào những ngày nắng liền, tránh chiều mưa giông.
An toàn, thông gió và dọn dẹp sau khi sơn
Sơn gốc nước cho nội thất ít mùi hơn sơn dầu nhưng vẫn phát thải trong lúc khô. Mở cửa sổ, dùng quạt đẩy không khí ra ngoài chứ không thổi thẳng vào tường đang ướt. Trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, người có bệnh hô hấp nên tránh ở trong phòng khi đang sơn và vài ngày sau đó cho tới khi hết mùi. Nhiều hãng công bố hàm lượng hợp chất hữu cơ dễ bay hơi trên bao bì; nếu nhà có người nhạy cảm, đây là thông số nên đọc.
Khi chà nhám, đeo khẩu trang lọc bụi mịn, đóng cửa phòng với phần còn lại của nhà, hút bụi bằng máy có túi lọc thay vì quét. Khi sơn trần, đeo kính để sơn không nhỏ vào mắt. Không đứng trên ghế xoay, ghế nhựa hay thùng sơn để với cao.
Rửa con lăn, cọ ngay sau khi xong bằng nước sạch cho tới khi nước trong; không đổ nước rửa sơn và sơn thừa xuống cống, để lắng rồi gom phần cặn bỏ theo hướng dẫn thu gom của địa phương. Sơn thừa đậy kín, ghi ngày và tên phòng lên nắp bằng bút, giữ lại để dặm vết trầy sau này: màu pha lại lần sau hiếm khi trùng hoàn toàn. Chụp ảnh lại các bức tường sau khi xong, ghi mã màu, loại sơn và ngày sơn vào sổ nhà để lần sơn tiếp theo không phải đoán.
Câu hỏi thường gặp
Tường cũ có cần cạo hết sơn cũ trước khi sơn lại không?
Không cần nếu lớp cũ còn bám chắc. Chỉ cạo những chỗ bong, phồng, phấn hoá. Thử bằng cách dán băng keo lên tường rồi giật mạnh; nếu băng keo kéo theo mảng sơn thì lớp cũ đã yếu, cần cạo rộng hơn hoặc nhờ thợ xử lý toàn bộ.
Có bắt buộc phải sơn lót không?
Bắt buộc ở chỗ vữa mới, bột bả mới, tường đã xử lý mốc và khi đổi màu đậm sang nhạt. Tường cũ còn tốt, sơn lại cùng tông màu có thể chỉ cần lót chỗ vá. Bỏ lót ở chỗ bả là nguyên nhân phổ biến gây loang màu.
Sơn bao nhiêu lớp là đủ?
Thường là một lớp lót và hai lớp màu. Màu nhạt đè lên màu đậm, hoặc màu đậm như đỏ, xanh đậm, có thể cần thêm lớp. Nhìn xiên dưới đèn hoặc ánh sáng cửa sổ; còn thấy loang hay thấy màu cũ xuyên lên thì chưa đủ.
Pha sơn với nước bao nhiêu là đúng?
Tỷ lệ pha do nhà sản xuất ghi trên thùng và khác nhau theo loại sơn, cách thi công. Pha quá loãng làm lớp mỏng, độ phủ kém, bền màu kém. Quan trọng nhất là các thùng phải pha cùng tỷ lệ và trộn chung để màu đồng đều.
Sơn đè lên giấy dán tường cũ được không?
Không nên. Giấy dán tường gặp nước của sơn có thể phồng, bong mép, lộ đường nối. Nên bóc giấy, cạo keo, lau sạch, để khô, bả chỗ hỏng, lót rồi mới sơn. Nếu giấy dán dính quá chắc, hỏi thợ trước khi quyết.
Tường bị mốc đen ở chân thì sơn chống mốc có giải quyết được không?
Sơn có phụ gia chống mốc chỉ làm chậm mốc trên bề mặt. Mốc ở chân tường thường do ẩm từ nền hoặc từ phòng tắm bên cạnh; không xử lý nguồn ẩm thì mốc sẽ quay lại. Tìm nguồn ẩm, nhờ thợ chống thấm nếu cần, rồi mới sơn.