Một phòng ngủ hẹp khoảng 9–10 m² thường không thiếu diện tích mà thiếu lối đi: giường đặt giữa phòng chia sàn thành hai dải hẹp, tủ áo cánh mở chiếm thêm một vệt sàn nữa khi mở, đèn trần một bóng làm góc phòng tối và trông nhỏ hơn thật. Làm mới phòng ngủ hẹp hiệu quả nhất theo bốn hướng: xoay hoặc dời giường để gom lối đi về một phía, đổi tủ sang loại cánh lùa hoặc cao sát trần, chỉnh màu tường và trần cho cùng một nền sáng, và chia đèn thành nhiều điểm thấp.
Bài này kể một ca giả định từ đầu đến cuối: mặt bằng trước khi làm, vấn đề đo được, bốn hướng xử lý, thứ tự thi công, kết quả và vài bài học. Kích thước nêu ra là số thường gặp để tham khảo; phòng nhà bạn có vị trí cửa, cửa sổ và điều hoà khác nên cần đo lại trước khi quyết.
Trước khi làm: mặt bằng và những vấn đề đo được
Ca giả định là phòng ngủ phụ trong một căn hộ cũ, lòng phòng khoảng 2,7 × 3,6 m, cửa đi ở góc trên của cạnh dài, cửa sổ ở cạnh ngắn đối diện. Trước khi làm, phòng có một giường 1,6 × 2,0 m kê giữa cạnh dài, đầu giường áp tường, hai bên là hai tab nhỏ; tủ áo cánh mở sâu khoảng 60 cm đặt đối diện giường; một bàn trang điểm nhét ở góc cửa sổ. Đèn là một bóng ốp trần ở giữa phòng, ánh trắng lạnh.
Khi đo thực tế, lối đi giữa chân giường và mặt tủ chỉ còn khoảng 50 cm, mà cánh tủ mở ra cần khoảng 45–50 cm, nghĩa là mở tủ thì không còn chỗ đứng. Lối hai bên giường chỉ khoảng 45 cm, vừa đủ lách người. Bàn trang điểm chắn nửa cửa sổ nên ánh sáng ban ngày bị cắt; rèm treo sát khung cửa nên kéo ra vẫn che mất một phần kính. Người ở phòng than ba điều: thay quần áo phải ngồi lên giường, buổi tối đọc sách phải bật đèn trần chói, và phòng lúc nào cũng có cảm giác bừa dù đồ không nhiều.
Ghi lại những con số này trước khi mua bất cứ thứ gì là bước quan trọng nhất của một ca cải tạo. Chụp ảnh bốn góc phòng từ cùng một vị trí và cùng một giờ trong ngày, đo khoảng cách từng món đồ tới tường, ghi vị trí ổ điện, công tắc, điều hoà và cục nóng. Ảnh trước làm mốc để so sau khi xong, và cũng giúp người thợ hiểu đúng hiện trạng khi bạn không đứng ở đó.
Cách 1: xoay giường để gom lối đi về một phía
Giường đặt giữa cạnh dài là kiểu kê tốn chỗ nhất trong phòng hẹp. Nó tạo ra ba dải sàn hẹp (hai bên và chân giường) mà dải nào cũng không đủ rộng để dùng. Trong ca này, giường được dời áp một bên vào tường dài phía trong, đầu giường vẫn áp tường ngắn. Ba dải hẹp gộp thành một dải rộng khoảng 1,1 m dọc cạnh còn lại, đủ cho người đứng thay đồ và mở tủ cùng lúc.
Đổi lại phải chấp nhận một bên giường không xuống được. Với phòng một người hoặc phòng phụ thì đây là đổi chác đáng giá. Với phòng vợ chồng, người nằm phía trong phải bò qua, nên cân nhắc giường 1,4 m thay cho 1,6 m để giữ lối đi hai bên tối thiểu khoảng 50–60 cm. Chênh 20 cm bề ngang giường đôi khi quyết định phòng dùng được hay không.
Kiểm điều hoà và cửa sổ trước khi xoay. Giường mới không nên nằm ngay dưới luồng gió thổi thẳng của điều hoà, và đầu giường không nên áp sát kính cửa sổ đón nắng chiều. Trong ca này cục lạnh nằm trên tường cửa đi nên sau khi xoay, gió thổi dọc theo lối đi chứ không vào mặt người nằm.
Thử bằng băng dính trước khi khiêng giường. Dán băng giấy lên sàn theo kích thước giường và tủ ở vị trí mới, đi lại vài ngày, mở cửa, mở cửa sổ, cầm một túi đồ đi qua. Cách này tốn mười phút mà tránh được việc khiêng giường hai lần.
Cách 2: đổi tủ áo — cánh lùa, cao sát trần hay giữ tủ cũ
Tủ áo là món chiếm sàn nhiều thứ hai sau giường. Ba hướng xử lý trong ca này được so như sau (ưu nhược là thường gặp, tùy tủ cụ thể):
| Phương án | Sàn chiếm khi dùng | Chỗ chứa | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Giữ tủ cánh mở cũ, đổi vị trí | Thân tủ cộng vệt cánh mở khoảng 45–50 cm | Không đổi | Chỉ đáng khi chỗ mới có lối đi rộng phía trước |
| Thay tủ cánh lùa cùng chiều sâu | Chỉ thân tủ | Mỗi lần chỉ mở được khoảng một nửa | Ray dưới cần sàn phẳng; ray treo trên cần trần hoặc nóc tủ chắc |
| Tủ cánh lùa cao sát trần | Chỉ thân tủ | Thêm một tầng chứa đồ ít dùng | Tầng trên cần thang gấp; tủ cao phải bắt chống lật vào tường |
| Tủ nông khoảng 45 cm, treo đồ vuông góc | Ít hơn khoảng 15 cm sàn | Treo ít hơn, ngăn kéo nhiều hơn | Hợp đồ gấp; áo khoác dài khó treo |
Ca giả định chọn tủ cánh lùa cao gần sát trần, đặt dọc tường cửa đi, chiều sâu giữ khoảng 58 cm để treo áo sơ mi không bị cấn cánh. Tầng trên cùng chứa chăn mùa đông và vali. Tủ cũ không bỏ mà chuyển sang phòng khác làm tủ đồ chung, vì thùng còn chắc. Khi đổi tủ, luôn đo đường khiêng: cửa phòng, hành lang, thang máy, góc rẽ. Tủ rời khó lọt cửa thì chọn loại lắp tại chỗ.
Cách 3: chỉnh màu tường, trần và rèm cho cùng một nền sáng
Phòng hẹp trông nhỏ hơn thật khi có nhiều đường cắt ngang tầm mắt: tường màu này, trần màu khác, tủ một màu gỗ, rèm một màu đậm nữa. Ca giả định giữ trần trắng, sơn lại bốn tường bằng một tông be sáng hơi ấm, và chọn mặt cánh tủ cùng tông với tường. Khi tủ gần như hoà vào tường, mắt không còn thấy một khối gỗ to chắn ngang mà chỉ thấy một mặt phẳng.
Độ bóng của sơn cũng ảnh hưởng. Sơn mờ che khuyết điểm tường cũ tốt hơn nhưng khó lau; sơn bóng mờ (satin) lau được nhưng làm lộ vết lồi lõm khi ánh sáng chiếu xiên. Tường đầu giường hay bị dựa lưng và dính dầu tóc nên nhiều nhà chọn loại lau được cho riêng mảng này. Tránh sơn một mảng tường rất đậm trong phòng hẹp nếu đó là tường đối diện cửa sổ, vì nó hút sáng ban ngày.
Rèm được dời từ sát khung cửa sổ lên gần trần và rộng ra hai bên mỗi bên khoảng 15–25 cm. Khi kéo hết, rèm nằm trên tường chứ không đè lên kính, nên cửa sổ trông to hơn và nhận trọn ánh sáng. Chiều dài rèm chạm hoặc gần chạm sàn tạo một đường dọc kéo trần lên. Bàn trang điểm được bỏ khỏi góc cửa sổ, thay bằng một gương soi treo trên cánh tủ và một kệ nhỏ cạnh giường.
Cách 4: chia đèn thành nhiều điểm thấp thay một bóng trần
Đèn trần một bóng chiếu đều từ giữa làm bóng đổ dồn ra góc, góc tối khiến phòng như co lại. Ca giả định đổi sang ba lớp đèn, không phải đi lại dây âm tường:
- Giữ đèn trần nhưng đổi bóng ánh ấm (khoảng 2.700–3.000 K là mức thường dùng cho phòng ngủ) và lắp chiết áp hoặc chọn bóng chỉnh độ sáng, dùng khi dọn dẹp, tìm đồ.
- Thêm hai đèn đọc gắn tường hai bên đầu giường có công tắc ngay tại đèn; nếu không có ổ điện sẵn, dùng loại cắm dây chạy trong ống nẹp sơn cùng màu tường.
- Thêm một dải đèn cảm ứng chuyển động dưới gầm giường hoặc trong tủ, sáng nhẹ khi đi vệ sinh ban đêm, không cần bật đèn lớn.
- Ổ điện đầu giường đủ cho sạc điện thoại và đèn đọc; nếu phải thêm ổ hoặc đi dây mới thì để thợ điện có nghề làm, có aptomat đúng tải.
- Bỏ hẳn đèn trang trí nhiều màu, đèn chớp; phòng hẹp càng nhiều nguồn sáng màu càng rối mắt.
Sau khi đổi, buổi tối người ở phòng gần như không bật đèn trần nữa. Góc phòng được chiếu bằng đèn thấp ấm nên bề mặt tường hiện rõ, ranh giới phòng lùi ra, và cảm giác chật giảm hẳn dù diện tích không thay đổi một xăng-ti-mét nào.
Thứ tự thi công và kết quả sau khi làm
Làm sai thứ tự là lý do phổ biến khiến một ca cải tạo nhỏ kéo dài và tốn thêm. Ca giả định đi theo trình tự sau, tổng cộng khoảng một tuần làm việc, trong đó phần lớn là chờ sơn khô:
- Dọn hết đồ ra khỏi phòng, chụp ảnh hiện trạng, đánh dấu vị trí ổ điện và đèn mới.
- Thợ điện đi dây đèn đọc, ổ điện mới (nếu có) trước khi sơn, để vết đục được trám và sơn phủ luôn.
- Xử lý tường: cạo chỗ bong, trám vết nứt chân chim, bả lại chỗ lõm, chà nhám, sơn lót rồi sơn hai lớp màu.
- Lắp thanh rèm mới ở vị trí cao, lắp đèn, thử công tắc.
- Lắp tủ áo mới, bắt chống lật vào tường, chỉnh ray cánh lùa cho trơn.
- Kê giường vào vị trí mới, xếp đồ trở lại, bỏ những món không còn chỗ.
- Chụp ảnh sau từ đúng các vị trí của ảnh trước để so.
Kết quả đo lại: lối đi chính rộng khoảng 1,1 m thay vì ba dải 45–50 cm; mở tủ không còn vướng; cửa sổ thông thoáng; đèn đọc dùng riêng không làm phiền người khác. Chi phí gồm các cấu phần: tủ áo mới, sơn và công sơn, thợ điện, thanh rèm và rèm, đèn. Phần tủ chiếm tỷ trọng lớn nhất; nếu ngân sách hẹp, làm cách 1, 3 và 4 trước, cách 2 làm sau vẫn thấy khác biệt rõ.
Bài học rút ra từ ca này
Thứ nhất, đo lối đi trước, chọn đồ sau. Hầu hết phòng ngủ hẹp không cần thêm đồ đa năng đắt tiền; nó cần một dải sàn trống đủ rộng. Khi lối đi được giải quyết, những món còn lại tự tìm được chỗ.
Thứ hai, đừng giữ đồ chỉ vì nó đã có sẵn trong phòng. Bàn trang điểm trong ca này dùng vài phút mỗi ngày mà chiếm góc sáng nhất. Một gương và một kệ nhỏ làm được đúng việc đó. Mỗi món đồ nên được hỏi: nó dùng bao nhiêu phút mỗi ngày, và nó chiếm chỗ của cái gì.
Thứ ba, những thay đổi rẻ nhất (dời giường, đổi bóng đèn, nâng thanh rèm) thường tạo khác biệt lớn nhất trong ảnh trước–sau. Phần đắt (tủ mới) cải thiện tiện dụng hằng ngày nhưng ít hiện lên ảnh. Biết điều này giúp bạn chia ngân sách theo đúng mục tiêu: muốn phòng trông khác hay muốn phòng dùng sướng hơn. Nếu phòng có dấu hiệu thấm, nứt tường lớn hoặc muốn đục thêm cửa sổ, đó là việc sửa nhà, cần hỏi kỹ sư và ban quản lý toà nhà trước.
Câu hỏi thường gặp
Phòng ngủ 9 m² có kê được giường 1,8 m không?
Kê được về kích thước nhưng thường phải hy sinh lối đi một bên hoặc tủ áo. Với phòng khoảng 2,7 × 3,4 m, giường 1,8 m kê áp tường còn lối chính chừng 0,8–0,9 m, vừa đủ đi lại nhưng chật khi mở tủ cánh mở. Giường 1,4–1,6 m thường cân bằng hơn.
Có nên dùng gương lớn để phòng hẹp trông rộng hơn?
Gương phản chiếu ánh sáng và tạo chiều sâu nên giúp được phần nào, nhất là khi đặt vuông góc với cửa sổ. Nhưng gương đối diện giường làm nhiều người khó ngủ vì thấy chuyển động lúc nửa đêm. Gương trên cánh tủ hoặc cạnh cửa là vị trí dễ chịu hơn.
Giường có ngăn kéo hay giường gầm thoáng thì hợp phòng hẹp hơn?
Giường ngăn kéo thêm chỗ chứa nhưng cần khoảng trống phía trước để kéo ngăn, thường khoảng 50 cm. Nếu một bên giường áp tường, ngăn kéo chỉ nên ở bên còn lại. Giường gầm thoáng dễ lau sàn và hợp hộp chứa có bánh xe. Nhà nồm ẩm nên kiểm chống ẩm đáy ngăn.
Làm mới phòng ngủ trong nhà thuê thì làm được những cách nào?
Dời giường, chia đèn bằng đèn cắm, đổi rèm bằng thanh treo không khoan hoặc dùng lại lỗ cũ là những việc không cần xin phép. Sơn tường, thay tủ âm, đi dây điện phải hỏi chủ nhà, thoả thuận bằng văn bản việc giữ lại hay trả nguyên trạng khi dọn đi.
Sơn lại phòng ngủ xong bao lâu thì vào ngủ được?
Tuỳ loại sơn và độ thông gió, nhà sản xuất thường ghi thời gian khô bề mặt và thời gian khô hẳn trên bao bì. Nên mở cửa thông gió vài ngày, tránh cho trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp ngủ trong phòng mới sơn khi còn mùi. Mùa nồm sơn khô chậm hơn đáng kể.
Tủ cao sát trần có cần chống lật không?
Cần. Tủ cao và hẹp có trọng tâm cao, khi mở hết ngăn kéo hoặc trẻ nhỏ leo lên có thể đổ về phía trước. Bắt dây hoặc ke chống lật vào tường bằng vít nở phù hợp loại tường; tường thạch cao cần bắt vào khung xương, không bắt vào tấm.