Phần lớn phòng ngủ ồn không phải vì tường quá mỏng mà vì có khe hở: khe dưới chân cửa, khe quanh khung cửa sổ, lỗ ổ điện, chỗ ống điều hoà xuyên tường. Âm thanh đi qua không khí, nên chỗ nào không khí lọt qua được thì tiếng ồn cũng lọt qua. Thứ tự xử lý hiệu quả nhất vì thế là đi từ rẻ tới tốn: bịt khe cửa phòng, đổi cửa rỗng ruột sang cửa đặc, làm kín cửa sổ, rồi mới tới ốp thêm lớp cho tường chung hay trần. Tiếng bước chân, tiếng kéo ghế từ tầng trên là loại khó xử lý nhất từ phía dưới.
Cần phân biệt hai việc hay bị nhầm. Cách âm là ngăn tiếng từ bên ngoài vào, cần vật liệu nặng, kín, có lớp tách rời. Tiêu âm là giảm tiếng vang bên trong phòng, dùng vật liệu mềm, xốp như rèm dày, thảm, tấm vải. Dán mút trứng lên tường làm phòng bớt vang nhưng gần như không chặn được tiếng xe máy ngoài đường. Bài này dành cho gia chủ căn hộ và nhà phố; phần kết cấu, cửa kính chuyên dụng cho nhà mặt tiền đường lớn cần đơn vị chuyên môn đo và tư vấn.
Tiếng ồn vào phòng ngủ từ đâu, và hướng xử lý
Trước khi chi tiền, hãy xác định tiếng ồn chính đến từ đâu. Nằm trong phòng lúc đêm, tắt quạt, nghe xem tiếng to nhất từ phía nào. Bảng dưới gom các nguồn thường gặp ở nhà Việt:
| Nguồn ồn | Đi vào qua | Hướng xử lý chính |
|---|---|---|
| Xe cộ, còi, quán xá ngoài đường | Cửa sổ, khe khung, hộp điều hoà | Làm kín khung, đổi kính, rèm dày |
| Tivi phòng khách, người đi lại hành lang | Cửa phòng, khe chân cửa | Ron cửa, chổi chân cửa, cửa đặc ruột |
| Hàng xóm sát vách | Tường chung, ổ điện hai phía | Bịt lỗ, ốp vách tách rời, tủ áo áp tường |
| Bước chân, kéo ghế tầng trên | Sàn và kết cấu | Khó từ dưới; thảm ở tầng trên, trần treo đàn hồi |
| Cục nóng điều hoà, máy bơm, máy giặt | Rung qua tường, sàn | Đệm chống rung, dời vị trí |
| Tiếng vang trong chính phòng | Mặt cứng phản xạ | Rèm, thảm, đầu giường bọc vải |
Tiếng ồn tần số thấp như tiếng bass, tiếng máy nổ, tiếng bước chân là loại khó chặn nhất, vì nó truyền qua kết cấu và cần khối lượng lớn mới cản được. Tiếng nói chuyện, tiếng tivi ở tần số trung, dễ cản hơn nhiều nếu làm kín.
Khe hở trước tiên: vì sao một khe nhỏ làm hỏng cả bức tường
Một bức tường gạch dày cản âm khá tốt, nhưng chỉ cần một khe hở nhỏ, tiếng ồn sẽ đi vòng qua đó. Đây là lý do một cánh cửa có khe chân cửa cao một, hai centimet có thể để lọt tiếng tivi gần như nguyên vẹn, dù tường xung quanh rất dày. Trong cách âm, chỗ yếu nhất quyết định kết quả; nâng một bức tường đã tốt lên tốt hơn mà không bịt khe thì gần như vô ích.
Những khe thường gặp trong phòng ngủ: khe dưới chân cửa, khe giữa cánh và khung cửa, khe giữa khung cửa và tường khi thợ chèn vữa không kín, khe quanh khung cửa sổ nhôm hay nhựa, lỗ ống đồng điều hoà xuyên tường không trám kỹ, hộp ổ điện hai bên một bức tường đặt đối lưng nhau, và khe giữa vách thạch cao với trần, sàn.
Cách tìm khe đơn giản: buổi tối tắt đèn trong phòng, bật đèn bên ngoài, nhìn xem ánh sáng lọt qua đâu. Chỗ nào ánh sáng lọt qua được thì âm thanh cũng lọt qua. Khe quanh khung có thể trám bằng keo đàn hồi loại dành cho khe xây dựng, lỗ ống điều hoà trám lại bằng vật liệu phù hợp. Những việc này rẻ và thường đem lại khác biệt rõ nhất trên mỗi đồng bỏ ra.
Cửa phòng ngủ: chỗ yếu nhất trong căn hộ
Cửa rỗng ruột gần như không cản âm. Nhiều căn hộ bàn giao dùng cửa gỗ công nghiệp lõi rỗng hoặc lõi giấy tổ ong, nhẹ, gõ nghe bộp bộp. Cửa đặc ruột nặng hơn hẳn, cản tiếng nói chuyện và tiếng tivi tốt hơn rõ rệt. Khi làm lại nội thất, đổi cửa phòng ngủ sang loại đặc ruột là một trong những khoản đáng chi nhất.
Ron cao su quanh khung. Một dải ron đàn hồi gắn vào rãnh khung cửa, để khi đóng cánh ép kín vào ron, bịt khe giữa cánh và khung. Ron phải đủ dày để kín nhưng không quá dày khiến cửa phải đóng sập mới khít. Ron cũ chai cứng thì thay.
Chổi hoặc thanh chặn chân cửa. Khe dưới chân cửa thường để lại cho thông gió và cho cửa không cạ sàn. Một thanh chặn tự hạ, loại tự hạ xuống khi đóng cửa và nâng lên khi mở, bịt khe mà không cạ sàn. Chổi chặn dán ngoài là cách rẻ hơn, hiệu quả kém hơn nhưng vẫn giúp.
Cân nhắc thông gió. Phòng ngủ đóng kín hoàn toàn cả đêm có thể bí, nồng độ khí CO2 tăng khi hai người ngủ trong phòng nhỏ. Nếu bịt kín cửa, nên có cách cấp gió khác: cửa sổ hé, quạt thông gió có tiêu âm, hoặc điều hoà có chức năng lấy gió tươi.
Khung cửa phải chắc. Cửa đặc nặng hơn, bản lề và khung phải chịu được. Khi đổi cửa, nhờ thợ kiểm khung có chèn kín vào tường chưa, vì khe giữa khung và tường cũng là đường lọt âm.
Cửa sổ nhìn ra đường: làm kín trước, đổi kính sau
Với phòng ngủ nhìn ra đường lớn, cửa sổ là đường vào của tiếng xe và còi. Việc đầu tiên vẫn là làm kín: kiểm ron quanh cánh, khoá đóng có ép chặt cánh vào khung không, khe giữa khung và tường có trám kín không. Cửa lùa thường kém kín hơn cửa mở quay vì khó ép kín ở ray; nếu phòng rất ồn, đây là điểm cần biết khi chọn cửa.
Kính một lớp mỏng cản âm kém. Các giải pháp thường được nhắc là kính dày hơn, kính dán nhiều lớp có lớp phim ở giữa, và kính hộp hai lớp có khoảng không khí. Mỗi loại có điểm mạnh ở dải tần khác nhau và chịu ảnh hưởng nhiều từ độ kín của khung; chọn loại nào cho nhà mặt tiền nên nhờ đơn vị cửa chuyên môn tư vấn theo mức ồn thực tế. Một số căn hộ có quy định về thay cửa mặt ngoài, cần hỏi ban quản lý trước.
Rèm dày nhiều lớp treo phủ rộng hơn ô cửa giúp giảm tiếng vang và chặn bớt một phần tiếng ồn tần số cao, nhưng không thay được cửa kín. Kết hợp rèm cản sáng dày với cửa sổ đã làm kín là cách phổ biến cho phòng ngủ mặt đường. Phần rèm được bàn kỹ trong bài rèm cản sáng cùng chuyên mục.
Tường chung với hàng xóm: ốp thêm lớp tách rời
Khi tiếng ồn đến qua bức tường chung với căn bên cạnh, trước hết kiểm các lỗ xuyên tường: ổ điện, hộp công tắc, ống điều hoà. Hai hộp ổ điện đặt đối lưng nhau ở hai phía tường gần như tạo một lỗ thủng; trám kín phía sau hộp bằng vật liệu chống cháy phù hợp, hoặc dời một bên đi, là việc nhỏ có tác dụng rõ.
Nếu vẫn ồn, giải pháp phổ biến là dựng thêm một lớp vách nhẹ trước tường cũ theo nguyên lý khối lượng, lớp đệm, khối lượng: một khung xương riêng không chạm cứng vào tường cũ, lớp bông khoáng hay bông thuỷ tinh trong khoang, rồi một hoặc hai lớp tấm thạch cao, thường là loại tấm có khối lượng lớn hơn tấm thường. Lớp tách rời và khoảng rỗng chứa vật liệu hút âm làm âm thanh mất năng lượng khi đi qua. Cách này mất khoảng vài phân tới hơn một gang tay bề dày phòng, tuỳ cấu tạo.
Chi tiết quyết định hiệu quả là mép vách: khe giữa vách mới với trần, sàn và tường bên phải được trám bằng keo đàn hồi, và ổ điện trên vách mới phải được xử lý kín. Việc dựng vách nên do thợ có kinh nghiệm làm; không đục phá tường chung, tường chịu lực. Một cách đơn giản hơn nhiều là đặt tủ áo đầy quần áo áp vào tường chung: khối đồ vải và ván tạo thêm một lớp đệm, giảm được tiếng nói chuyện, dù không bằng vách chuyên dụng.
Tiếng bước chân tầng trên và tiếng máy móc
Tiếng bước chân, tiếng kéo ghế, tiếng đồ rơi từ căn hộ tầng trên là tiếng ồn va chạm: năng lượng đi thẳng vào sàn bê tông rồi lan qua kết cấu. Cách hiệu quả nhất là xử lý ngay ở nơi phát ra, tức sàn tầng trên: thảm dày, lớp lót đàn hồi dưới sàn gỗ, đệm chân ghế. Vì vậy câu chuyện thường bắt đầu bằng một cuộc nói chuyện lịch sự với hàng xóm hoặc qua ban quản lý, hơn là bằng công trình ở trần nhà mình.
Từ phía dưới, trần thạch cao treo bằng móc treo đàn hồi, có bông khoáng trong khoang, giảm được một phần, nhưng tốn kém, mất chiều cao trần và kết quả với tiếng va chạm thường khiêm tốn hơn kỳ vọng. Trần treo cứng bắt thẳng vào sàn bê tông gần như không giúp gì. Nên hỏi kỹ đơn vị thi công về loại móc treo và kỳ vọng thực tế trước khi làm.
Tiếng ồn máy móc trong chính nhà mình cũng quấy giấc ngủ: cục nóng điều hoà gắn trên tường phòng ngủ, máy bơm nước, máy giặt chạy đêm ở logia sát phòng. Đệm cao su chống rung dưới chân máy, giá đỡ cục nóng có đệm, dời máy bơm khỏi tường phòng ngủ, và cài máy giặt chạy vào giờ khác là những việc làm được ngay.
Giảm tiếng vang và những cách bổ trợ trong phòng
Khi tiếng ngoài đã được chặn bớt, phòng ngủ nhiều mặt cứng như sàn gạch, tường trơn, trần phẳng vẫn có thể vang, làm tiếng nhỏ lọt vào nghe rõ hơn. Những thứ giúp phòng "êm" hơn:
- Rèm vải dày, may đủ độ xếp, treo từ gần trần xuống chạm sàn.
- Thảm lớn cạnh giường hoặc dưới hai phần ba giường, nhất là với sàn gạch.
- Đầu giường bọc vải hoặc tấm ốp tường bọc vải sau giường.
- Tủ áo, kệ sách đầy đồ dọc tường chung: vừa chứa đồ vừa làm lớp đệm.
- Máy tạo tiếng ồn trắng hoặc quạt chạy đều: không chặn ồn nhưng che bớt các tiếng đột ngột như còi, tiếng đóng cửa, giúp nhiều người dễ ngủ lại.
- Nút tai ngủ: cách rẻ nhất cho người ngủ cạnh đường lớn, nhưng không phải ai cũng quen, và cần vệ sinh sạch.
Tấm mút tiêu âm, mút trứng dán tường chỉ giảm vang, không cản tiếng từ ngoài vào, và nhiều loại dễ bắt bụi, dễ cháy. Nếu muốn dùng tấm tiêu âm cho phòng ngủ, chọn loại có công bố chống cháy và bọc vải.
Câu hỏi thường gặp
Dán xốp cách âm lên tường phòng ngủ có tác dụng không?
Tấm xốp, mút dán tường chủ yếu giảm tiếng vang trong phòng, gần như không chặn tiếng từ hàng xóm hay ngoài đường vào. Muốn cản âm cần vật liệu nặng, kín và lớp tách rời như vách thạch cao có bông khoáng. Kiểm và bịt khe hở trước sẽ hiệu quả hơn.
Ở nhà thuê có cách âm phòng ngủ được không?
Được ở mức không khoan đục: thanh chặn chân cửa dán, ron dán quanh khung, rèm dày treo bằng giá kẹp hoặc thanh căng, thảm lớn, tủ áo kê áp tường chung, máy tạo tiếng ồn trắng. Những việc như đổi cửa, dựng vách cần chủ nhà đồng ý.
Cửa nhựa lõi thép có cách âm tốt hơn cửa nhôm không?
Độ cách âm của cửa sổ phụ thuộc nhiều vào kính, độ kín của ron và cách lắp vào tường hơn là chất liệu khung. Một cửa nhôm kín, kính tốt có thể cách âm hơn cửa nhựa lắp hở. Khi so, hỏi về loại kính, ron và cách xử lý khe giữa khung với tường.
Làm trần thạch cao có giảm tiếng ồn tầng trên không?
Trần thạch cao thông thường treo cứng gần như không giảm tiếng bước chân. Trần treo bằng móc đàn hồi, có bông khoáng trong khoang, giảm được một phần nhưng hiệu quả với tiếng va chạm có giới hạn và tốn chiều cao trần. Xử lý ở sàn tầng trên thường hiệu quả hơn.
Phòng ngủ đóng kín cách âm cả đêm có bị thiếu không khí không?
Phòng nhỏ đóng kín hoàn toàn với hai người ngủ có thể bí vào sáng sớm. Nên có nguồn gió tươi: cửa sổ hé ở phía yên tĩnh, quạt thông gió có ống tiêu âm, hoặc điều hoà có chức năng lấy gió. Cách âm tốt và thông gió không loại trừ nhau.
Có nên làm tường đôi khi xây phòng ngủ mới?
Khi đang xây hoặc làm lại từ thô, tường đôi có khe rỗng, hoặc vách nhẹ có bông khoáng giữa phòng ngủ và phòng khách, cầu thang là lựa chọn đáng cân nhắc vì làm sau rất khó. Cấu tạo cụ thể nên do kiến trúc sư hoặc kỹ sư tính cùng kết cấu nhà.