Màu phòng ngủ dễ chịu thường có ba đặc điểm: độ bão hoà thấp (màu đã pha xám, không rực), độ sáng vừa với lượng ánh sáng tự nhiên của phòng, và được sơn ở độ bóng mờ để không phản chiếu đèn. Những tông hay được chọn là trắng ngà, be pha xám, xanh lam xám, xanh lá xám, hồng đất nhạt; một bức tường đầu giường đậm hơn cũng hợp nếu nó nằm sau lưng người nằm. Quan trọng không kém màu sơn là màu đèn: tường be dưới đèn trắng lạnh trông xám xanh và lạnh lẽo, dưới đèn vàng ấm lại dịu và sâu.
Cũng cần nói thẳng: chưa có bằng chứng mạnh rằng một màu sơn cụ thể làm người ta ngủ sâu hơn. Điều đã được nghiên cứu nhiều hơn là ánh sáng: ánh sáng mạnh, nhiều thành phần xanh lam vào buổi tối làm cơ thể chậm tiết melatonin, khiến khó buồn ngủ. Màu tường tác động gián tiếp, vì nó quyết định ánh sáng đèn phản xạ trong phòng ra sao, và quyết định cảm giác căn phòng yên hay ồn ào trong mắt. Bài này đi qua cách chọn theo từng thông số, theo hướng phòng ở nhà Việt, và cách thử trước khi sơn.
Ba thông số của một màu, và mức nào hợp phòng ngủ
Sắc màu. Là màu gốc: xanh, đỏ, vàng. Nhóm ấm (be, kem, hồng đất, vàng nhạt) làm phòng có cảm giác gần và ấm; nhóm mát (xanh lam, xanh lá, xám xanh) làm phòng có cảm giác lùi xa, mát. Với phòng ngủ, sắc nào cũng dùng được nếu hai thông số còn lại được kiểm soát.
Độ bão hoà. Là độ "rực" của màu. Một màu xanh lá tươi như lá non và một màu xanh lá xám như lá xô thơm có cùng sắc nhưng khác hẳn độ bão hoà. Phòng ngủ hợp với màu bão hoà thấp, tức đã pha xám hoặc pha nâu, vì mắt ít bị kích thích khi nhìn diện rộng. Màu rực nên để cho món nhỏ như gối tựa, khung tranh, không cho cả bốn bức tường.
Độ sáng. Nhà sản xuất sơn thường công bố chỉ số phản xạ ánh sáng của màu, viết tắt LRV, thang từ 0 (đen) tới 100 (trắng tuyệt đối). Màu có LRV cao trả lại nhiều ánh sáng, làm phòng sáng và rộng hơn; LRV thấp hút sáng, làm phòng ấm cúng nhưng tối. Phòng ngủ nhỏ, ít cửa sổ thường hợp với màu sáng; phòng rộng, nhiều nắng có thể chọn màu trung bình mà không bị tối.
Độ bóng. Không phải thông số của màu nhưng quyết định màu trông thế nào trên tường. Cùng một mã màu, sơn bóng trông sáng và lạnh hơn, lại phản chiếu bóng đèn thành vệt chói; sơn mờ trông dịu và che được bề mặt tường chưa phẳng.
Các tông màu thường dùng cho phòng ngủ: cảm giác và điều kiện để hợp
Bảng dưới gom những tông được dùng nhiều trong phòng ngủ căn hộ và nhà phố Việt Nam. Tên màu ở đây là tên mô tả, mỗi hãng sơn đặt tên và pha khác nhau, nên luôn xem mẫu thật:
| Tông màu | Cảm giác | Hợp với | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Trắng ngà, kem | Sáng, sạch, trung tính ấm | Phòng nhỏ, phòng thiếu nắng, nhà thuê | Trắng quá xanh dưới đèn trắng dễ lạnh như phòng khám |
| Be pha xám (greige) | Ấm, yên, dễ phối gỗ | Hầu hết phòng ngủ, nhất là có sàn gỗ | Pha nhiều vàng dễ thành màu ố dưới đèn vàng |
| Xanh lam xám | Mát, lùi xa, tĩnh | Phòng hướng tây, phòng nắng chiều | Phòng hướng bắc dễ thấy lạnh, cần đèn ấm |
| Xanh lá xám (xô thơm) | Dịu, gần thiên nhiên | Phòng có gỗ sáng, vải lanh | Pha nhiều vàng thành màu rêu đục |
| Hồng đất, cam đất nhạt | Ấm, mềm | Phòng thiếu nắng, phòng hướng bắc | Đậm quá làm phòng nhỏ bị nóng mắt |
| Xám ấm | Trầm, hiện đại | Phòng nhiều nắng, đồ gỗ tối | Xám lạnh trong phòng ít sáng dễ thành u ám |
| Xanh than, xanh rêu đậm | Sâu, ôm, yên | Tường đầu giường, phòng đủ sáng ban ngày | Không nên sơn cả phòng nhỏ; lộ vết chạm tay |
Điểm chung của các màu dễ sống là chúng đều đã được pha xám hoặc nâu ở mức nào đó. Một mẹo khi đứng trước quạt màu: đặt mẫu cạnh một tờ giấy trắng; màu trông "bẩn" một chút cạnh giấy trắng thường lại là màu dễ chịu nhất khi lên tường.
Chọn theo hướng phòng và khí hậu nhà Việt
Ánh sáng tự nhiên vào phòng thay đổi theo hướng cửa sổ, và nó đổi màu sơn nhiều hơn người ta nghĩ. Phòng có cửa sổ hướng bắc nhận ánh sáng gián tiếp, đều nhưng hơi lạnh; ở đây màu ấm như kem, be, hồng đất giúp phòng không xám lạnh. Phòng hướng tây nhận nắng chiều vàng gắt, có lúc chói; màu mát và pha xám như xanh lam xám, xanh lá xám làm dịu cảm giác nóng, và tránh được việc tường vàng nhạt bị đốt thành màu cam lúc năm giờ chiều.
Phòng hướng đông sáng rực buổi sáng, rồi chuyển sang ánh sáng gián tiếp vào chiều tối, đúng lúc người ta dùng phòng ngủ nhiều nhất. Màu ấm trung tính thường hợp, vì buổi tối phòng chủ yếu chiếu bằng đèn. Phòng ngủ ở giữa nhà ống, chỉ có giếng trời hay cửa sổ nhỏ, cần màu sáng có LRV cao để tận dụng từng chút ánh sáng.
Khí hậu cũng tham gia. Ở miền Bắc, mùa nồm làm tường đọng ẩm; nên chọn sơn có khả năng kháng nấm mốc theo công bố của nhà sản xuất cho phòng ngủ sát tường ngoài, và hiểu rằng màu trắng tinh rất dễ lộ vệt ố, trong khi màu be pha xám che được phần nào. Ở miền Nam, nắng quanh năm và phòng thường đóng kín bật điều hoà, nên màu mát, sáng vừa giúp cảm giác dịu hơn khi bước vào.
Tường đầu giường màu đậm: khi nào hợp và cách làm
Một bức tường đậm phía sau đầu giường là cách được dùng nhiều để phòng có chiều sâu mà vẫn yên. Nó hợp vì người nằm quay lưng về phía bức tường đó, không nhìn thẳng vào nó; trong khi người bước vào phòng lại thấy ngay một mảng màu làm nền cho giường. Bức tường đối diện giường, nơi mắt nhìn khi nằm, nên giữ màu dịu, tránh màu rực hay hoạ tiết dày.
Màu đậm hợp nhất là màu cùng họ với màu các tường còn lại nhưng sâu hơn, hoặc một màu bổ trợ đã pha xám. Ví dụ phòng tường be pha xám có thể chọn tường đầu giường xanh rêu đậm hoặc nâu đất; phòng tường trắng ngà có thể chọn xanh than. Nên sơn đậm trọn một bức tường từ góc tới góc và từ sàn tới trần; sơn nửa tường hay một mảng chữ nhật sau giường cần thợ kẻ đường thật thẳng, và rất khó sửa khi đổi giường.
Màu đậm có hai cái giá. Nó lộ vết chạm tay, vết đầu tựa vào, nên với tường đầu giường không có tấm ốp, chọn loại sơn lau chùi được. Và nó hút sáng, nên đèn đầu giường phải đủ; đèn rọi tường từ trên xuống làm màu đậm có chiều sâu thay vì thành một mảng tối. Phòng ngủ nhỏ dưới 10 m² vẫn dùng tường đậm được nếu ba tường kia sáng.
Độ bóng sơn, trần nhà và loại sơn cho phòng ngủ
Với tường phòng ngủ, sơn mờ hoặc bóng mờ là lựa chọn phổ biến. Sơn mờ cho màu dịu nhất, không phản chiếu đèn, che bề mặt tường bả chưa thật phẳng, nhưng khó lau vết bẩn hơn. Sơn bóng mờ, còn gọi là satin hay eggshell tuỳ hãng, có chút ánh nhẹ và lau chùi được, hợp với tường đầu giường và tường nhà có trẻ nhỏ. Sơn bóng cao nên để cho khung cửa, phào chỉ; trên tường lớn, nó phản chiếu bóng đèn thành vệt sáng, và mọi chỗ lồi lõm đều hiện rõ khi đèn rọi xiên.
Trần phòng ngủ là mặt người nằm nhìn nhiều nhất, nên thường sơn trắng mờ hoặc một màu nhạt hơn tường để phòng có cảm giác cao. Trần nhà ống 2,8–3 m có thể sơn cùng màu tường pha nhạt đi một nửa, làm phòng ôm hơn mà không thấp. Tránh sơn bóng trên trần có đèn hắt, vì vệt đèn sẽ in thành dải sáng chói.
Phòng ngủ là nơi ở nhiều giờ nhất trong ngày, nên chọn sơn có hàm lượng hợp chất hữu cơ bay hơi thấp theo công bố của nhà sản xuất, và cho phòng thông gió vài ngày sau khi sơn rồi mới ngủ lại, lâu hơn nếu trong nhà có trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp. Mùi sơn còn nồng nghĩa là vẫn còn bay hơi; bật quạt hút và mở cửa sổ là cách đơn giản nhất.
Màu đèn đi cùng màu sơn
Buổi tối, màu tường bạn thấy là màu của ánh đèn phản xạ trên lớp sơn. Đèn có nhiệt độ màu khoảng 2700–3000K, thường gọi là ánh sáng vàng ấm, là mức được dùng nhiều cho phòng ngủ; nó làm màu be, kem, gỗ trông ấm và dịu. Đèn trắng 6000–6500K làm cùng bức tường be trông xám xanh, phòng có cảm giác như văn phòng. Đèn trung tính khoảng 4000K hợp cho góc làm việc hay tủ áo, nơi cần nhìn đúng màu quần áo.
Thông số thứ hai là chỉ số hoàn màu, viết tắt CRI, cho biết đèn tái hiện màu trung thực đến đâu. Đèn có CRI thấp làm màu sơn chọn kỹ trở nên bợt, đục. Khi mua đèn cho phòng ngủ, nên xem cả nhiệt độ màu lẫn CRI trên bao bì, và ưu tiên đèn điều chỉnh được độ sáng để buổi tối hạ dần ánh sáng trước giờ ngủ.
Nguyên tắc chung: tường mát thì càng cần đèn ấm để phòng không lạnh lẽo; tường đã ấm thì đèn ấm vừa phải, tránh cả phòng thành một màu vàng cam. Đèn ngủ ban đêm nên là ánh sáng ấm, rất yếu, đặt thấp, đủ để đi lại mà không làm người đang ngủ tỉnh giấc.
Thử màu trước khi sơn: cách làm ít tốn mà đỡ hối hận
Quạt màu nhỏ gần như luôn đánh lừa người chọn, vì màu lên diện tích lớn trông đậm hơn và rực hơn ô mẫu cỡ ngón tay. Cách thử đáng tin hơn:
- Chọn hai đến ba màu ứng viên gần nhau, đừng thử năm sáu màu cùng lúc.
- Mua hộp sơn mẫu nhỏ hoặc nhờ cửa hàng pha mẫu, quét lên tấm bìa cứng hay tấm thạch cao cỡ khoảng 50×50 cm, quét hai lớp như sơn thật.
- Dán mẫu ở hai vị trí: bức tường gần cửa sổ nhất và bức tường tối nhất trong phòng, sát xuống gần sàn và cao gần trần.
- Xem mẫu ở ba thời điểm: sáng, chiều và tối khi bật đúng loại đèn sẽ dùng. Nhiều màu đẹp ban ngày lại xỉn dưới đèn.
- Đặt mẫu cạnh sàn, khung giường, rèm và vải ga sẽ dùng, vì màu tường luôn được nhìn cùng những thứ đó.
- Sống với mẫu vài ngày rồi mới chốt. Màu nào sau ba ngày vẫn thấy dễ chịu thường là màu đúng.
Nếu phân vân giữa hai mức sáng của cùng một màu, phòng ngủ ít nắng thường hợp với mức sáng hơn, còn phòng nhiều nắng chịu được mức đậm hơn. Ghi lại mã màu, độ bóng và tên hãng ngay sau khi sơn để sau này dặm vá được đúng màu.
Câu hỏi thường gặp
Phòng ngủ sơn màu tối có khó ngủ không?
Không nhất thiết. Màu tối như xanh than, nâu đất giúp phòng tối và yên hơn vào ban đêm, nhiều người thấy dễ ngủ. Vấn đề là ban ngày phòng bị tối và có cảm giác chật nếu nhỏ. Cách cân bằng là chỉ sơn đậm tường đầu giường hoặc phòng có nhiều ánh sáng tự nhiên.
Phòng ngủ của trẻ nên chọn màu gì?
Nên chọn màu nền dịu, bão hoà thấp như cho phòng người lớn, rồi đưa màu tươi vào bằng đồ rời dễ thay như gối, thảm, kệ. Trẻ lớn nhanh và đổi sở thích, sơn lại cả phòng tốn hơn thay vài món đồ. Chọn sơn lau chùi được và hàm lượng bay hơi thấp.
Có nên sơn trần phòng ngủ màu khác trắng?
Có thể, nhất là khi trần đủ cao. Trần màu nhạt cùng họ với tường làm phòng ấm và liền mạch hơn; trần trắng tinh trong phòng tường đậm đôi khi trông như cái hộp. Phòng thấp dưới khoảng 2,7 m nên giữ trần sáng hơn tường để không bị đè.
Tường phòng ngủ bị ố, mốc thì sơn đè lên được không?
Không nên sơn đè ngay. Vết ố mốc thường do ẩm từ tường ngoài, đường ống hoặc thấm từ phòng tắm bên cạnh; sơn đè lên sẽ bong và mốc lại. Cần tìm và xử lý nguồn ẩm, để tường khô, xử lý nấm mốc, rồi mới sơn lót và sơn phủ.
Giấy dán tường có hợp phòng ngủ hơn sơn không?
Giấy dán tường cho hoạ tiết mà sơn không làm được và hợp với tường đầu giường. Nhưng ở nơi nồm ẩm, giấy dễ bong mép, phồng và mốc nếu tường ẩm. Nếu dùng, nên chọn tường khô, không phải tường ngoài hứng mưa, và thợ dán có kinh nghiệm xử lý mối nối.
Sơn xong bao lâu thì ngủ lại trong phòng được?
Tuỳ loại sơn, độ thông gió và thời tiết; sơn gốc nước thường khô bề mặt nhanh nhưng vẫn bay hơi thêm vài ngày. Cách thực tế là mở cửa, bật quạt hút, và chỉ ngủ lại khi mùi sơn đã gần hết. Trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp nên chờ lâu hơn.