Phòng tắm cũ mà gạch còn bám chắc, không thấm xuống tầng dưới, có thể làm mới đáng kể mà không đập gạch: làm sạch sâu và làm lại ron, cắt bỏ và bắn lại silicon, thay bộ vòi sen, vòi lavabo, lavabo và tủ dưới, gương, đèn, phụ kiện treo, thêm hoặc thay quạt hút. Những việc này ít bụi, làm trong vài ngày, nhà vẫn có chỗ tắm. Giới hạn nằm ở chỗ: không che được thấm, không sửa được sàn dốc sai, và các lớp phủ lên gạch có độ bền riêng.
Bài này kể một ca giả định ở phòng tắm khoảng 3,5 m² trong căn hộ mười lăm năm, theo trình tự kiểm tra, phương án, thứ tự làm, kết quả và giới hạn. Phần chống thấm, đường ống âm, sửa độ dốc sàn thuộc việc của thợ chuyên môn và chỉ được nhắc. Không có tên hãng thiết bị, không có giá thật.
Kiểm tra trước: phòng tắm này có làm mới nhẹ được không
Làm mới không đập chỉ hợp lý khi phần “xương” còn tốt. Kiểm năm điểm sau trước khi mua bất cứ thứ gì:
- Thấm xuống tầng dưới hoặc sang tường bên cạnh: hỏi nhà dưới, nhìn trần nhà dưới và chân tường phòng bên cạnh; có vệt ẩm, bong sơn là có thấm, phải xử lý chống thấm trước, làm mới bề mặt lúc này là phí.
- Gạch bộp, nứt: gõ từng viên; vài viên lẻ thay được, bộp thành mảng là lớp vữa đã tách.
- Độ dốc sàn: đổ một xô nước, xem nước có chảy hết về phễu thu không hay đọng thành vũng; đọng lâu thì phải sửa độ dốc, không thuộc làm mới nhẹ.
- Đường ống: khoá hết vòi, xem đồng hồ nước có quay không; vòi, van góc có gỉ, rò không.
- Mùi hôi: mùi từ phễu thu, chân bồn cầu thường do mất nước chặn mùi hoặc gioăng chân cầu hỏng, xử lý được không cần đập.
Trong ca giả định: không thấm, hai viên gạch sàn bộp lẻ, sàn thoát nước hơi chậm ở một góc nhưng không đọng, van góc lavabo gỉ, ron đen, silicon quanh lavabo mốc, gương ố viền, đèn ốp trần ánh lạnh, không có quạt hút mà chỉ có ô thoáng nhỏ. Kết luận: làm mới nhẹ được.
Ron và silicon: việc nhỏ nhất, tác động lớn nhất
Ron đen là lý do số một khiến phòng tắm trông cũ, dù gạch vẫn còn tốt. Với ron chỉ bẩn bề mặt, làm sạch sâu bằng chất tẩy phù hợp và bàn chải cứng là đủ, chú ý không trộn các chất tẩy với nhau và mở cửa thông gió. Với ron đã mục, bở, bong, phải cạo bỏ phần trên bằng dụng cụ cạo ron, sâu vài milimet, hút sạch bụi, rồi trám ron mới. Ở vùng ướt (sàn khu sen, tường quanh sen), nhiều nhà chọn ron gốc epoxy vì ít thấm nước, ít bám bẩn hơn ron xi măng; đổi lại epoxy khó thi công hơn, phải lau sạch nhanh trước khi đông cứng, nên thường thuê thợ quen tay.
Silicon ở mép lavabo, chân bồn cầu, khung vách kính, góc tường sàn khu sen thường vàng hoặc mốc đen sau vài năm. Không bắn đè silicon mới lên silicon cũ, vì mốc vẫn nằm bên dưới và lớp mới không bám. Cắt bỏ hết bằng dao lam, tẩy sạch vết keo còn lại, lau khô hoàn toàn, dán băng keo giấy hai bên đường định bắn cho thẳng, bắn silicon loại dùng cho phòng tắm có chống mốc, miết bằng dụng cụ miết, gỡ băng keo khi còn ướt. Để silicon khô theo thời gian nhà sản xuất ghi trước khi dùng nước.
Hai viên gạch bộp lẻ trong ca này được tháo cẩn thận, cạo vữa cũ, gắn lại bằng keo dán gạch, trám ron cùng màu. Việc tìm gạch cùng mẫu cho nhà cũ thường khó; nếu không tìm được, có thể lấy viên gạch ở chỗ khuất (dưới tủ, sau bồn cầu) thay vào chỗ dễ thấy, chỗ khuất dùng viên khác màu.
Thay thiết bị và phụ kiện: món nào đáng thay trước
Thiết bị thay được mà không đụng tới gạch nếu giữ đúng vị trí đường nước chờ. Bảng dưới xếp theo mức đáng thay trong ca giả định:
| Món | Dấu hiệu nên thay | Lưu ý khi thay |
|---|---|---|
| Van góc, dây cấp | Gỉ, rò, dây phồng | Rẻ, nhanh; thay cùng lúc với vòi để tránh rò sau này |
| Bộ vòi sen | Cặn vôi, rò ở cần gạt, áp yếu | Giữ khoảng cách hai đường nóng lạnh chờ; đo trước khi mua |
| Vòi và lavabo | Lavabo nứt men, ố; vòi lỏng | Lavabo mới phải vừa vị trí ống thoát và vít bắt tường cũ, hoặc che lỗ cũ |
| Tủ dưới lavabo | Ván phồng, mốc | Chọn tủ chất liệu chịu nước, treo cách sàn |
| Gương | Ố viền, bong lớp tráng | Gương có đèn hoặc tủ gương; bắt vào lỗ cũ nếu được |
| Đèn | Ánh lạnh, thiếu sáng mặt khi soi gương | Đèn cho phòng tắm phải có cấp bảo vệ chống nước phù hợp; thợ điện lắp |
| Quạt hút | Không có, hoặc ồn, yếu | Lắp vào ô thoáng có sẵn nếu được; thợ điện đấu nối |
| Phụ kiện treo | Gỉ, lỏng | Dùng lại lỗ cũ, trám lỗ thừa |
Bồn cầu thường không cần thay nếu còn xả tốt, men không nứt; thay nắp và bộ xả bên trong két nước là đủ cho cảm giác mới. Thay bồn cầu khác kiểu (ví dụ từ đặt sàn sang treo tường) là việc đụng tới tường và đường ống, không còn là làm mới nhẹ.
Sơn phủ gạch và tấm ốp đè: làm được gì, giới hạn ở đâu
Sơn phủ gạch tường ngoài vùng ướt. Có những hệ sơn được nhà sản xuất công bố dùng cho bề mặt gạch men, thường gồm lớp lót bám dính và lớp phủ gốc epoxy hoặc tương đương. Với tường ngoài vùng hứng nước trực tiếp (phía trên lavabo, tường cạnh cửa), làm đúng quy trình có thể đổi màu gạch cũ khá ổn. Phải chà nhám tạo độ nhám, tẩy dầu xà phòng thật sạch, để khô. Lớp sơn vẫn có thể trầy, bong ở chỗ va chạm.
Không nên sơn sàn và tường khu sen. Sàn chịu mài mòn và nước đọng liên tục; tường khu sen hứng tia nước nóng hằng ngày. Lớp sơn ở đây thường bong sau một thời gian, và khi bong, sửa lại khó hơn lúc đầu. Nếu buộc phải đổi mặt sàn, phương án bền hơn là thay gạch có thợ xử lý chống thấm đi kèm.
Tấm ốp nhựa giả đá, tấm PVC dán đè. Một số tấm ốp dán lên gạch cũ đổi mặt tường nhanh. Điểm yếu là mép và mối nối: nước lọt vào sau tấm sẽ đọng, sinh mốc, mùi mà không nhìn thấy. Chỉ hợp tường khô, mép phải bịt kín bằng silicon và nẹp; đọc kỹ hướng dẫn của nhà sản xuất về vùng được dùng.
Lát gạch mới đè lên gạch cũ. Kỹ thuật có tồn tại, nhưng tăng chiều cao sàn, ảnh hưởng gờ cửa, phễu thu và có thể làm lớp chống thấm cũ bị che mà không được kiểm. Đây là thi công thật sự, nên để thợ có nghề đánh giá thay vì tự làm.
Thứ tự làm và kết quả của ca giả định
Ca giả định làm trong khoảng bốn ngày; trong lúc chờ ron và silicon khô, gia đình dùng tạm phòng tắm khác hoặc tắm vào buổi tối sau khi đã qua thời gian khô:
- Ngày 1: tháo gương, phụ kiện treo, đèn; thợ điện chuẩn bị điểm đấu quạt hút và đèn gương.
- Ngày 1: tháo hai viên gạch bộp, gắn lại; cạo ron mục ở sàn khu sen và tường quanh sen.
- Ngày 2: trám ron mới (epoxy ở vùng ướt), làm sạch; cắt bỏ silicon cũ.
- Ngày 3: thay van góc, dây cấp, bộ vòi sen, lavabo treo tường và vòi; bắn silicon mới quanh lavabo, chân bồn cầu, khung vách.
- Ngày 3: sơn phủ mảng tường phía trên lavabo bằng hệ sơn cho gạch (đã thử ở góc khuất trước).
- Ngày 4: lắp gương tròn, đèn gương ánh ấm cấp chống nước phù hợp, quạt hút vào ô thoáng cũ, phụ kiện treo vào lỗ cũ.
- Chụp ảnh sau đúng vị trí ảnh trước; thử xả nước, thử quạt, kiểm rò dưới lavabo sau một ngày.
Kết quả: phòng tắm sáng sạch rõ rệt, gương thoáng, không còn mùi ẩm vì có quạt hút. Cấu phần chi phí: vật tư ron và silicon, gạch thay, van và dây cấp, bộ vòi sen, lavabo và vòi, gương, đèn, quạt hút, sơn phủ gạch, công thợ nước, thợ điện, thợ ron. Phần lớn nhất là thiết bị; phần đổi cảm giác nhiều nhất là ron, silicon và đèn.
Bài học: ranh giới giữa làm mới và sửa phòng tắm
Bài học quan trọng nhất là làm mới bề mặt không bao giờ được che vấn đề nước. Ron mới, silicon mới, sơn mới trên một sàn đang thấm chỉ khiến chỗ thấm khó phát hiện hơn, trong khi nước tiếp tục ngấm vào sàn và xuống nhà dưới. Nếu đã có dấu hiệu thấm, thứ tự đúng là chống thấm trước, có thể phải đục, rồi mới làm bề mặt.
Bài học thứ hai: đo trước khi mua thiết bị. Lavabo mới có vị trí lỗ xả, lỗ vít khác lavabo cũ, có thể để lộ lỗ khoan cũ trên gạch; bộ sen có khoảng cách nóng lạnh khác. Mang thước, chụp ảnh vị trí đường nước chờ, hỏi người bán thông số trước khi trả tiền.
Bài học thứ ba: thông gió là một phần của làm mới. Phòng tắm nhà Việt, nhất là ở miền Bắc mùa nồm, ẩm mốc chủ yếu vì không có đường thoát hơi ẩm. Ron đẹp đến đâu mà không có quạt hút thì vài tháng sau lại đen. Một quạt hút cỡ phù hợp, chạy thêm một lúc sau khi tắm, giữ thành quả làm mới lâu hơn mọi loại chất tẩy.
Câu hỏi thường gặp
Ron epoxy có tốt hơn ron xi măng không?
Ron epoxy ít thấm nước, ít bám bẩn, bền màu hơn nên hợp vùng ướt. Đổi lại khó thi công, phải lau sạch nhanh trước khi đông cứng, giá vật tư cao hơn. Vùng khô hoặc tường ít nước, ron xi măng có phụ gia vẫn dùng tốt nếu được vệ sinh định kỳ.
Thay lavabo có cần đục tường không?
Thường không nếu lavabo mới dùng cùng vị trí ống cấp, ống xả và bắt vít vào tường cũ. Đổi từ lavabo đặt bàn sang treo tường, hoặc dời vị trí, có thể phải đi lại ống trong tường. Đo vị trí ống trước khi chọn mẫu.
Sơn phủ gạch phòng tắm bền được bao lâu?
Phụ thuộc hệ sơn, chuẩn bị bề mặt và vị trí. Tường khô ít va chạm có thể giữ được khá lâu; sàn và khu sen thì bong sớm. Luôn thử ở một góc khuất trước và đọc phạm vi dùng mà nhà sản xuất ghi trên bao bì.
Phòng tắm không có cửa sổ thì lắp quạt hút thế nào?
Quạt hút cần đường thải ra ngoài, qua ô thoáng, ống kỹ thuật hoặc ống luồn trên trần ra mặt ngoài. Chung cư thường có ống thoát khí chung hoặc ô chờ. Việc đấu điện và khoan xuyên tường do thợ có nghề làm, xin phép ban quản lý nếu cần.
Có nên tự cạo ron và trám ron mới?
Phòng tắm nhỏ, ron xi măng, người kiên nhẫn có thể tự làm. Cạo ron dễ làm mẻ cạnh gạch nếu dùng dụng cụ sai. Ron epoxy khó hơn nhiều, người mới làm dễ để lại váng trên mặt gạch rất khó tẩy, nên thuê thợ quen.
Làm mới phòng tắm nhà thuê được những gì?
Không cần xin phép: làm sạch ron, thay rèm tắm, phụ kiện đứng, thảm, đổi bóng đèn. Cần hỏi chủ nhà: thay silicon, thay vòi, gương, lắp quạt. Thường chủ nhà đồng ý những việc sửa chữa có lợi cho căn hộ; ghi lại thoả thuận về chi phí và giữ lại hay tháo đi.